Thứ tư, 08/12/2021 23:37 (GMT+7)
Thứ năm, 25/11/2021 12:00 (GMT+7)

Giảm rác thải nhựa đại dương, cần làm nhiều hơn nói

Không chỉ dừng lại ở hình thức, môi trường biển Việt Nam cần những hành động thực tế của con người, đặc biệt là đối tượng ngư dân trên biển - nhóm người gắn bó với biển để giảm khối lượng rác thải đại dương.

Rác thải nhựa đại dương có thể nhiều hơn cá vào năm 2050

Hệ sinh thái biển toàn cầu đang đứng trước mối đe dọa liên quan đến rác thải nhựa, xuất phát từ những vật dụng tiện lợi, rẻ tiền gắn chặt với đời sống nhân loại nhiều năm qua.

Rác thải nhựa đại dương không chỉ gây ô nhiễm môi trường, tăng phát thải khí nhà kính, thúc đẩy gia tăng tác động tiêu cực đến biến đổi khí hậu, mà còn đe dọa sự sống của những sinh vật biển, hay sâu xa hơn là sức khỏe con người.

Giảm rác thải nhựa đại dương, cần làm nhiều hơn nói - Ảnh 1
Tình trạng môi trường tại các bãi biển Việt Nam. (Ảnh: we25.vn)

Rác thải nhựa khó phân hủy, nằm lại dưới đáy đại dương, trở thành một phần thức ăn đầu độc các loài sinh vật biển.

Theo một số báo cáo khoa học, khối lượng rác thải nhựa trên biển có thể nhiều hơn khối lượng của cá vào năm 2050, tính theo tốc độ xả thải hiện tại. Điều này đòi hỏi các quốc gia cần nâng cao năng lực xử lý rác thải, giảm thiểu rác nhựa đổ ra đại dương bằng những chương trình hành động cụ thể.

Vai trò của ngư dân trong giảm thiểu rác thải đại dương

Để tiến tới mục tiêu trở thành một trong những quốc gia tiên phong trong giảm ô nhiễm nhựa đại dương, Việt Nam đã có những kế hoạch rốt ráo. Nghị quyết số 36-NQ/TW đặt mục tiêu "Ngăn ngừa, kiểm soát và giảm đáng kể ô nhiễm môi trường biển; Tiên phong trong khu vực về giảm thiểu rác thải nhựa đại dương".

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu này, Thủ tướng đã ký Quyết định số 1746/QĐ-TTg ban hành "Kế hoạch hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030”; Chỉ thị số 33/CT-TTg về tăng cường quản lý, tái sử dụng, tái chế, xử lý và giảm thiểu chất thải nhựa.

Bên cạnh đó là Quyết định số 28/2020/QĐ-TTg ban hành Danh mục phế liệu được phép nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất; Quyết định số 175/QĐ-TTg phê duyệt Đề án "Đẩy mạnh công tác tuyên truyền về phòng, chống rác thải nhựa giai đoạn 2021-2025" và Quyết định số 647/QĐ/TTg phê duyệt Đề án hợp tác quốc tế về phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030.

Giảm rác thải nhựa đại dương, cần làm nhiều hơn nói - Ảnh 2
Ngư dân là lực lượng hàng đầu của công tác chống rác thải nhựa đại dương. (Ảnh minh họa)

Trong các giải pháp toàn diện được áp dụng, công tác truyền thông để nâng cao nhận thức ngư dân về rác thải nhựa đại dương được Tổng cục Thủy sản (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) đặc biệt quan tâm. 

Kế hoạch hành động quản lý rác thải nhựa đại dương ngành thủy sản giai đoạn 2020-2030 đặt ra mục tiêu đến năm 2030 có 100% nông, ngư dân tại các vùng ven biển, vùng nuôi tập trung và cán bộ quản lý thủy sản các cấp được phổ biến tuyên truyền, tập huấn về quản lý và hành động giảm thiểu rác thải nhựa. 

Để đạt con số tuyệt đối (100%), Tổng cục Thủy sản đề ra nhiệm vụ nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm và thay đổi thói quen cộng đồng ngư dân với những nội dung chủ yếu như: Xây dựng và tổ chức thực hiện đề án truyền thông, giáo dục nâng cao nhận thức về quản lý rác thải nhựa; Biên soạn tài liệu cho các lớp tập huấn... Tuy nhiên, từ lý thuyết đến hành động còn khoảng cách rất xa.

Nằm trong ban quản lý thực hiện đề án "Thí điểm quản lý rác thải nhựa đô thị khu vực vùng bờ Vịnh Hạ Long, Việt Nam" và tiếp xúc với nhiều ngư dân tại đây, ông Nguyễn Văn Công, đại diện Trung tâm Bảo tồn sinh vật biển và Phát triển cộng đồng (MCD), cho rằng, khó khăn trước tiên trong công tác truyền thông về rác thải nhựa đại dương nằm ở đặc thù của đối tượng tiếp nhận.

"Ngư dân tại khu vực Hạ Long có hộ khẩu trên đất liền chủ yếu là các huyện ven biển Quảng Ninh hoặc các tỉnh khác như Thanh Hóa, Nghệ An... có khi là cả ở các tỉnh Nam miền Trung khác nên rất khó quản lý và tiếp cận theo cách thông thường như trên đất liền. Ngoài ra lịch trình làm việc của họ rất khác nhau, có nhóm làm ngày, làm đêm hoặc làm cả ngày và đêm tại các khu vực đánh bắt khác nhau", ông Công chia sẻ với VTC News.

Tổng cục Thủy sản cũng cho rằng, việc nắm bắt đặc thù của ngư dân là yếu tố bắt buộc để thiết kế các chương trình truyền thông hiệu quả.

"Ngư dân đi biển, lênh đênh 15-20 ngày rồi mới trở lại đất liền, nên làm truyền thông phải lựa những ngày ngư dân không đi biển. Thông thường, ngư dân đi biển ở thời điểm tối trời, từ ngày 20 tháng này đến ngày 10 Âm lịch tháng sau. Những ngày rằm, trăng rất sáng, ngư dân không đánh bắt được, nên họ phải vào bờ. Hoặc những lúc bão lũ, biển động, ngư dân không đi biển, đó là lúc chúng ta có thể gặp họ để tuyên truyền. Chúng tôi đi truyền thông, hỗ trợ ngư dân là phải tính toán thời điểm, tính mùa vụ, sản xuất và đặc thù của họ", chuyên gia Tổng cục Thủy sản phân tích. 

Trở ngại tiếp theo trong truyền thông về vấn đề rác thải nhựa là tìm kiếm chương trình, thông điệp phù hợp với học thức, khả năng tiếp thu của ngư dân. 

"Mặt bằng học vấn của ngư dân là yếu tố cần nghiên cứu kỹ, đòi hỏi công tác truyền thông phải linh hoạt, sáng tạo. Chúng ta không thể đem bảng biểu, số liệu, văn bản thuần túy ra để trao đổi với một bộ phận ngư dân, mà cần những cách truyền đạt dễ hiểu hơn", đại diện Tổng cục Thủy sản phân tích thêm. 

Với ngư dân, phương pháp truyền đạt không thể dừng ở mức "nói suông". Hơn hết, người dân cần chương trình hành động với hướng dẫn, mô hình cụ thể để làm theo.

Các hành động của tổ chức môi trường 

Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (WWF) tại Việt Nam phối hợp cùng các cơ quan đoàn thể như Mặt trận Tổ quốc, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên... để triển khai một số chương trình kêu gọi người dân không sử dụng túi nilon khi đi mua sắm, phối hợp với phòng Giáo dục - Đào tạo và các trường học tại các địa bàn một số tỉnh triển khai các hoạt động về rác nhựa tới giáo viên và học sinh.

WWF cũng phối hợp cùng một số doanh nghiệp và ban quản lý cảng cá như ở Phú Yên, Phú Quốc, Đà Nẵng nhằm vận động và khuyến khích ngư dân trang bị lưới/thiết bị đựng rác trên thuyền để có thể thu gom rác, ngư cụ mang về vứt bỏ đúng nơi quy định. 

Giảm rác thải nhựa đại dương, cần làm nhiều hơn nói - Ảnh 3
Những hành động thiết thực để bảo vệ môi trường biển. (Ảnh minh họa)

Tuy nhiên, việc thực hiện các chương trình truyền thông ở các địa phương còn nhiều điểm hạn chế, khi chưa thể tổ chức thực hiện mẫu trên diện rộng, mà mới dừng ở một số nơi như Phú Quốc, Côn Đảo, Đồng Hới, Hạ Long. 

Một vấn đề nữa đặt ra: tuyên truyền để ngư dân lắng nghe, thấu hiểu các vấn đề liên quan đến rác thải nhựa, nhưng họ có thực hiện theo không thì chưa có đánh giá cụ thể. Những ngư dân đi tập huấn, rồi áp dụng được bao nhiêu, các cơ quan quản lý và tổ chức quốc tế cần thang đo chi tiết.

Tuy nhiên, số liệu cụ thể về hiệu quả của các chương trình đến việc giảm rác thải nhựa còn rất mơ hồ. Hệ thống cơ sở dữ liệu, thông tin về rác thải nhựa trên địa bàn các tỉnh chưa mới ở mức lên kế hoạch xây dựng.

Khi chưa có thang đo hiệu quả, đồng thời chương trình hành động chưa được áp dụng đồng bộ trên toàn quốc, không dễ để Việt Nam nhanh chóng tiến đến mục tiêu giảm rác thải nhựa đã đề ra. 

"Công tác truyền thông đặt ra yêu cầu tổ chức thực hiện, làm gương, làm mẫu để đưa các chính sách, các giải pháp chính sách thành hành động thực tiễn. Dù vậy, việc tổ chức thực hiện mẫu ở các địa phương còn rất nhiều hạn chế bởi nhiều lý do khác nhau.

Kết quả báo cáo cho thấy còn nhiều người dân chưa biết về nỗ lực của nhà nước trong cuộc chiến chống lại ô nhiễm nhựa. Thực trạng này đặt ra nhiều thách thức, cho thấy sự cần gia tăng các biện pháp truyền thông để người dân đồng hành cùng Chính phủ, các tổ chức trong nước và quốc tế", ông Tạ Anh Tuấn, đại diện WWF-Việt Nam chia sẻ. 

Nguyễn Linh (T/h)

Bạn đang đọc bài viết Giảm rác thải nhựa đại dương, cần làm nhiều hơn nói. Thông tin phản ánh, liên hệ đường dây nóng : 0917 681 188 Hoặc email: toasoanktmt@gmail.com

Cùng chuyên mục

Sự đấu tranh của thời trang khi nói không với lông thú
Làn sóng nói không với thời trang lông thú đang diễn ra mạnh mẽ trong ngành công nghiệp thời trang những năm gần đây. Ngày càng nhiều nhãn hàng thời trang quyết định nói không với việc sản xuất các sản phẩm từ lông thú.

Tin mới

Chiêm ngưỡng sa mạc tuyết Taklamakan của Trung Quốc
Nằm ở trung tâm lưu vực Tarim ở Tân Cương, Taklamakan là sa mạc lớn nhất Trung Quốc và là sa mạc cát dịch chuyển lớn thứ hai trên thế giới. Băng tuyết bao phủ mặt hồ lạnh giá, phản chiếu nền trời xanh như ngọc tạo nên bức tranh tuyệt đẹp.
COP26: Việt Nam với lộ trình thực hiện xu thế 'xanh'
Chiều 7/12, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tổ chức Hội thảo công bố kết quả Hội nghị lần thứ 26 (COP26) diễn ra tại Glasgow. Bộ trưởng Trần Hồng Hà khẳng định phát triển ít phát thải sẽ là xu thế chủ đạo để Việt Nam tiếp tục thay đổi toàn diện.