Bài 7 - BIWASE và phép thử lớn của ESG: Minh bạch hay chỉ là hình ảnh?

Theo dõi KTMT trên

Bài 7 - BIWASE và phép thử lớn của ESG: Minh bạch hay chỉ là hình ảnh?

CTCP - Tổng Công ty nước - Môi trường Bình Dương (BIWASE) là đơn vị cấp nước chính của khu vực II tại TP. Hồ Chí Minh. Với 3 lĩnh vực kinh doanh chính: Sản xuất và kinh doanh nước sạch; xử lý rác, thu gom và xử lý nước thải.

Báo cáo phát triển bền vững 2025 của BIWASE với khẩu hiệu: "Tâm trong mọi việc làm - Tầm trong mọi bước tiến". Doanh nghiệp này đã tích hợp các tiêu chuẩn ESG vào cốt lõi chiến lược giai đoạn 2018-2025 và tầm nhìn đến năm 2030. 

Tính đến cuối năm 2025, với tổng tài sản vượt ngưỡng 14.201 tỷ đồng và vốn hóa thị trường hơn 10.226 tỷ đồng, BIWASE không chỉ khẳng định vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực cấp nước và xử lý môi trường tại Bình Dương (cũ) mà còn lan tỏa tầm ảnh hưởng ra khắp các tỉnh thành như Long An, Đồng Nai, Quảng Bình và Cần Thơ.

Báo cáo Phát triển bền vững năm 2025 của công ty, tuân thủ các chuẩn mực quốc tế khắt khe như GRI và SASB, đã minh chứng cho cam kết minh bạch hóa dữ liệu phi tài chính – một yếu tố then chốt để thu hút dòng vốn xanh từ các tổ chức quốc tế như ADB và JICA.

Trụ cột môi trường: Động lực từ "vòng lặp" tuần hoàn

Điểm sáng lớn nhất trong bức tranh ESG của BIWASE chính là mô hình kinh tế tuần hoàn khép kín, nơi rác thải và bùn thải không còn là gánh nặng mà trở thành nguồn tài nguyên giá trị.

BIWASE đã triển khai hệ thống quản trị nguồn nước thông minh ứng dụng công nghệ SCADA và IoT để giám sát rò rỉ theo thời gian thực. Kết quả là tỷ lệ thất thoát nước toàn hệ thống năm 2025 được duy trì ở mức 5,46%, con số đưa BIWASE vào nhóm 3 doanh nghiệp có hiệu quả vận hành tốt nhất khu vực Châu Á. Đáng chú ý, công ty đã đạt tỷ lệ tái sử dụng 100% nước rửa lọc trong quy trình sản xuất, giúp tiết kiệm hàng triệu khối nước thô mỗi năm.

Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Bình Dương quy mô 100 ha của BIWASE đã trở thành "trái tim" của mô hình tuần hoàn. Tại đây, rác thải sinh hoạt được phân loại để sản xuất phân bón hữu cơ thương hiệu "Con Voi" với công suất 2.520 tấn/ngày. Tro xỉ từ lò đốt rác và bùn thải từ các nhà máy nước không bị xả ra môi trường mà được tái chế thành vật liệu xây dựng xanh như gạch nung và gạch không nung.

BIWASE đã chủ động định lượng dấu chân carbon theo chuẩn ISO 14064. Trong năm 2025, cường độ phát thải trên mỗi khối nước sạch đã giảm từ 0,26 kg $CO_2e$ xuống còn 0,23 kg $CO_2e$. Việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại các chi nhánh như Tân Uyên (thay thế 35% điện lưới) đã góp phần quan trọng vào nỗ lực giảm nhẹ biến đổi khí hậu của doanh nghiệp. 

Trụ cột xã hội: Vốn nhân bản và "Nghĩa tình BIWASE"

Sự phát triển thần tốc của BIWASE thông qua các thương vụ M&A đặt ra thách thức về việc đồng bộ hóa văn hóa doanh nghiệp. Tuy nhiên, khẩu hiệu "Nghĩa tình BIWASE" đã trở thành chất keo gắn kết hàng ngàn người lao động. 

Doanh nghiệp cam kết không phân biệt đối xử giữa nhân sự cũ và mới từ các đơn vị sáp nhập, đảm bảo 100% người lao động được hưởng phúc lợi vượt trội và chính sách chia sẻ thành quả tăng trưởng qua cổ phiếu ESOP. Trung tâm đào tạo nội bộ của BIWASE liên tục tổ chức các khóa học về AI, kỹ thuật vận hành thông minh và quản trị ESG cho mọi cấp bậc nhân viên.

Bên cạnh đó, trách nhiệm cộng đồng được thực hiện một cách thiết thực. Năm 2025, BIWASE đã đóng góp hơn 2,8 tỷ đồng cho các hoạt động thiện nguyện, bao gồm hỗ trợ đồng bào bão lũ và đưa nước sạch đến vùng sâu vùng xa. Việc công ty được Chính phủ tin tưởng giao thực hiện các dự án hạ tầng phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 tại Phú Quốc là minh chứng cho uy tín và năng lực phục vụ xã hội của doanh nghiệp. 

Trụ cột quản trị: Nền tảng của sự minh bạch và liêm chính

Hệ thống quản trị vững chắc là "bộ khung" giúp các chiến lược ESG của BIWASE không chỉ nằm trên giấy. Công ty áp dụng mô hình quản trị rủi ro 3 tuyến phòng vệ, đảm bảo tính an toàn tuyệt đối trong vận hành và tài chính.

Hội đồng Quản trị của BIWASE quy tụ những chuyên gia đầu ngành về môi trường và luật, với sự tham gia tích cực của các thành viên độc lập để bảo vệ quyền lợi cổ đông. Đặc biệt, Ban Phát triển bền vững chuyên trách đã được thành lập để điều phối các hoạt động ESG trên toàn hệ thống. Tính liêm chính được đề cao tối đa với "Bộ nguyên tắc phòng chống tham nhũng", giúp doanh nghiệp không ghi nhận bất kỳ vi phạm nào về môi trường hay đạo đức kinh doanh trong năm qua. 

Phân tích dữ liệu tài chính năm 2025 cho thấy một sự tương quan thuận chiều giữa thực thi ESG và lợi nhuận. BIWASE ghi nhận doanh thu đạt gần 4.543 tỷ đồng (tăng 14,75%) và lợi nhuận sau thuế đạt 1.027,8 tỷ đồng, tăng trưởng ấn tượng 55,6% so với năm 2024.

Việc làm chủ công nghệ xử lý rác và tái chế đã giúp biên lãi gộp của doanh nghiệp đạt mức kỷ lục 55,6% trong quý 3/2025. Sự ổn định về dòng tiền cũng cho phép BIWASE duy trì mức cổ tức tối thiểu 13% bằng tiền mặt, tạo niềm tin vững chắc cho các nhà đầu tư dài hạn. 

Nhờ hồ sơ ESG "sạch", giá cổ phiếu BWE luôn nhận được khuyến nghị tích cực từ các định chế tài chính lớn như SSI và VNDIRECT, với mục tiêu đạt mức 46.000 – 48.000 đồng/cổ phiếu trong năm 2026. 

Nỗ lực không ngừng nghỉ của BIWASE đã được ghi nhận bằng hàng loạt giải thưởng danh giá trong năm 2025: Lần thứ 6 liên tiếp lọt "Top 50 Công ty niêm yết tốt nhất Việt Nam" của Forbes, giải thưởng "Dòng xanh nước Việt 2025" và chứng nhận "Doanh nghiệp tiên phong Đổi mới sáng tạo". 

Tuy nhiên, lãnh đạo BIWASE hiểu rằng hành trình ESG không có điểm dừng. Thách thức trong việc đồng bộ hóa hạ tầng tại các đơn vị mới M&A và chi phí đầu tư công nghệ xanh là rất lớn. Tầm nhìn đến năm 2030 của công ty là trở thành đơn vị dẫn đầu Đông Nam Á về năng lực xử lý chất thải hiện đại và quản lý thất thoát nước dưới 4%.

Khi “dữ liệu xanh” tại BIWASE bị đặt dấu hỏi

Tuy nhiên, khi xây dựng được một hình ảnh ESG gần như “hình mẫu” trong ngành môi trường, BIWASE lại đối diện với một phép thử lớn nhất: khoảng cách giữa cam kết phát triển bền vững và việc thực thi trong thực tế.

Bởi lẽ, ESG không chỉ được đo bằng những báo cáo dày hàng trăm trang, các chỉ số giảm phát thải hay những nhà máy điện rác hiện đại. Với các doanh nghiệp môi trường, thước đo quan trọng hơn cả nằm ở tính trung thực của dữ liệu vận hành – đặc biệt là dữ liệu quan trắc xả thải.

Trong Báo cáo phát triển bền vững 2025, BIWASE nhiều lần nhấn mạnh triết lý “Tâm trong mọi việc làm – Tầm trong mọi bước tiến”, đồng thời khẳng định theo đuổi các chuẩn mực quản trị minh bạch, kiểm soát rủi ro và tuân thủ ESG theo tiêu chuẩn quốc tế. Nhưng chỉ ít tháng sau, một biến cố lớn đã phủ bóng lên chính những cam kết đó.

Vào cuối tháng 3/2026, Cơ quan CSĐT Bộ Công an khởi tố 74 bị can liên quan vụ án làm sai lệch dữ liệu quan trắc môi trường tại gần 160 trạm quan trắc trên cả nước.

Thông tin trên Báo Công an Nhân dân cho biết, qua kiểm tra Công ty TNHH MTV Liên hợp Khoa học – Công nghệ – Môi trường BIWASE (Công ty BIWASE), một doanh nghiệp lớn hoạt động trong lĩnh vực thu gom, vận chuyển, xử lý và tái chế chất thải (chất thải sinh hoạt, công nghiệp và nguy hại) tại tỉnh Bình Dương cũ nay là TP Hồ Chí Minh. Đơn vị này được quảng bá có công nghệ xử lý đồng bộ, hiện đại và tự chủ trong kỹ thuật xử lý và tái chế, đi đầu trong cả nước về công nghệ xử lý tái chế rác thải tuần hoàn, tái tạo năng lượng, giảm phát thải carbon, đảm bảo an ninh chất thải trên địa bàn, phù hợp các tiêu chí xử lý chất thải theo hướng kinh tế xanh. Nhưng qua điều tra, Cơ quan Công an xác định kết quả quan trắc do đơn vị này quản lý bị can thiệp.

Do lo ngại các chỉ số khí thải vượt ngưỡng, công ty bị phạt, hoặc đình chỉ hoạt động, ảnh hưởng tới hoạt động của công ty nên lãnh đạo Công ty BIWASE đã chủ ý “nhờ” đơn vị cung cấp hệ thống quan trắc cho công ty là Công ty cổ phần kỹ thuật môi trường Việt An (tắt Công ty Việt An) là can thiệp để duy trì chỉ số “đẹp”.

Tại Cơ quan điều tra, Phạm Thanh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Liên hợp khoa học công nghệ môi trường BIWASE khai nhận, đã chỉ đạo nhân viên liên hệ với Công ty cổ phần kỹ thuật môi trường Việt An - đơn vị cung cấp hệ thống quan trắc cho BIWASE để có biện pháp can thiệp, làm cho số liệu truyền về Sở Nông nghiệp và môi trường lúc nào cũng không vượt quy chuẩn.

Đây cũng là lý do hiện nay, 6 cán bộ của Công ty BIWASE đã bị Cơ quan CSĐT Bộ Công an khởi tố, trong đó có đội ngũ lãnh đạo chủ chốt gồm: Ngô Chí Thắng, Giám đốc Công ty BIWASE; Phạm Thanh Hùng, Phó Giám đốc Công ty BIWASE; Nguyễn Hoàng Lân, Phó Giám đốc Công ty BIWASE; Lê Quang Lập, Quản đốc nhà máy Công ty BIWASE; Nguyễn Trung Khiêm, Phó Quản đốc nhà máy công ty BIWASE và Nguyễn Tấn Lâm, nhân viên kỹ thuật.

Theo tìm hiểu của PV Tạp chí Kinh tế Môi trường, Công ty TNHH MTV Liên hợp Khoa học - Công nghệ - Môi trường BIWASE thành lập ngày 1/7/2024, có trụ sở tại phường Chánh Phú Hòa, TP.HCM.

Ngành nghề đăng ký kinh doanh thời điểm thành lập là xử lý và tiêu hủy rác thải không độc hại. Vốn điều lệ là 850 tỷ đồng và chủ sở hữu của Công ty là Công ty CP - Tổng Công ty nước - Môi trường Bình Dương (BIWASE, mã BWE). Đại diện pháp luật khi này là ông Ngô Chí Thắng (SN 1983) kiêm Giám đốc Công ty và ông Phạm Thanh Hùng (SN 1980) kiêm Chủ tịch Công ty.

Thời điểm 30/12/2025, BWE ủy quyền cho các cá nhân sau nắm vốn Công ty BIWASE, gồm: ông Nguyễn Văn Nghĩa 127,5 tỷ đồng, ông Nguyễn Tấn Vinh 170 tỷ đồng và ông Nguyễn Thanh Phong 552,5 tỷ đồng. Đại diện pháp luật khi này là ông Nguyễn Tấn Vinh (SN 1978, kiêm Giám đốc) và ông Nguyễn Thanh Phong (SN 1975, kiêm Chủ tịch Hội đồng thành viên).

Tại thời điểm thay đổi gần nhất vào 12/2/2026, đại diện pháp luật chỉ còn ông Nguyễn Thanh Phong. Ông Phong kiêm Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Giám đốc Công ty BIWASE.

Vụ việc trên đặt ra một câu hỏi lớn không chỉ với riêng BIWASE mà với cả xu hướng ESG tại Việt Nam: liệu phát triển bền vững đang dừng ở cấp độ đầu tư công nghệ và xây dựng hình ảnh, hay đã thực sự đi vào văn hóa quản trị và tính liêm chính dữ liệu?

Bởi trong ngành môi trường, nơi doanh nghiệp vừa là người xử lý ô nhiễm vừa là bên tự báo cáo mức độ phát thải của mình, tính minh bạch của hệ thống quan trắc chính là “xương sống” của ESG. Một khi dữ liệu bị can thiệp, toàn bộ nền tảng niềm tin mà doanh nghiệp xây dựng với nhà đầu tư, cơ quan quản lý và cộng đồng cũng bị đặt dấu hỏi.

Nhị Hà