Bài 6: Thế giới Di động đang đặt cược gì vào chiến lược phát triển bền vững?

Theo dõi KTMT trên

Bài 6: Thế giới Di động đang đặt cược gì vào chiến lược phát triển bền vững?

Báo cáo PTBV năm 2025 của MWG, với thông điệp "Nền tảng vững vàng, Tương lai bền vững", đã vẽ nên một bức tranh đa sắc diện về nỗ lực chuyển mình của gã khổng lồ bán lẻ này.

Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng về công nghệ xanh và lợi nhuận là những dấu hỏi lớn về tính thực chất trong quản trị nhân sự và khoảng cách so với các chuẩn mực quốc tế khắt khe.

Mô hình 3G: Lời giải cho bài toán tăng trưởng dựa trên "Chất"

Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt trong tư duy quản trị của MWG khi tập đoàn quyết liệt thực hiện định hướng "Giảm Lượng - Tăng Chất". Thay vì mở rộng quy mô cửa hàng một cách cơ học như giai đoạn trước, MWG tập trung vào việc tối ưu hóa hiệu quả trên từng mét vuông diện tích và từng điểm chạm khách hàng. Chiến lược ESG của tập đoàn được cụ thể hóa qua mô hình 3G: Green (Chuyển đổi xanh), Growth (Tăng trưởng bền vững) và Governance (Quản trị minh bạch).

Trong trụ cột Green, MWG đã chứng minh sức mạnh của một doanh nghiệp dẫn đầu về công nghệ. Việc ứng dụng hệ thống Internet Vạn vật (IoT) để tự động hóa giám sát và điều khiển điện năng đã được nhân rộng tại hơn 5.402 cửa hàng (vượt xa kế hoạch 2.500 cửa hàng ban đầu). Kết quả là lượng điện tiêu thụ giảm trung bình 10-15%, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính Scope 2. Bên cạnh đó, hệ thống điện mặt trời áp mái tại 1.370 địa điểm đã giúp cắt giảm hơn 22.000 tấn CO2 trong năm 2025, tăng gấp hơn 4 lần so với mức 5.000 tấn của năm 2024. 22% số cửa hàng đã trang bị hệ thống năng lượng mặt trời áp mái tăng 10% so với năm 2024; Trên 8% tổng năng lượng sử dụng của MWG là tái tạo năng lượng, tăng 6% so với năm 2024.

MWG tiếp tục triển khai bộ giải pháp IoT nhằm tự động hóa và giám sát tiêu thụ điện theo thời gian tại cửa hàng.

Giải pháp này giúp tiết kiệm trung bình 10 – 15% chi phí năng lượng, giảm đáng kể các thao tác thủ công trong kiểm soát điện năng, đồng thời nâng cao tính minh bạch dữ liệu và khả năng dự báo chi phí vận hành.

Đến năm 2025, MWG đã triển khai IoT tại 5.402 cửa hàng, vượt hơn gấp đôi kế hoạch ban đầu (2.500 cửa hàng), trong đó ĐMX chiếm hơn 2.900 cửa hàng. Việc tích hợp IoT không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính thông qua tối ưu hóa sử dụng năng lượng mà còn nâng cao hiệu quả quản trị năng lượng, hỗ trợ tăng trưởng tài chính bền vững và cải thiện biên lợi nhuận trên mỗi điểm bán.

Những con số này cho thấy MWG không chỉ nói về môi trường mà đang thực sự "số hóa" các hoạt động xanh để tối ưu chi phí vận hành.

Trụ cột Growth tập trung vào việc tạo ra giá trị chung cho cộng đồng và khách hàng. Chương trình "Tick Xanh Trách Nhiệm" tại Bách Hóa Xanh (BHX) là một điểm sáng tiêu biểu. Bằng việc phối hợp với Sở Công Thương TP.HCM để chuẩn hóa quy trình kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc thực phẩm, BHX không chỉ nâng cao niềm tin của người tiêu dùng mà còn thúc đẩy các nhà cung cấp địa phương sản xuất có trách nhiệm hơn. Doanh số của nhóm hàng dán nhãn "Tick Xanh" tăng trưởng ấn tượng (có nơi tăng hơn 40%) minh chứng cho việc người tiêu dùng Việt Nam ngày càng sẵn lòng chi trả cho các giá trị an toàn và bền vững.

Cuối cùng, Governance được coi là "xương sống" bảo vệ các thành quả kinh doanh. Việc MWG bắt đầu áp dụng khung quản trị rủi ro biến đổi khí hậu theo tiêu chuẩn quốc tế IFRS S2 cho thấy tầm nhìn xa của ban lãnh đạo. Tập đoàn đã nhận diện rõ các rủi ro vật chất như bão lũ tại miền Bắc và miền Trung năm 2025 gây thiệt hại cho kho bãi, từ đó đưa ra các biện pháp ứng phó như mua bảo hiểm tài sản và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Tính thực chất và ranh giới của "tẩy xanh"

Một trong những tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá báo cáo ESG là tính thực chất (Substantiveness). Liệu các hoạt động xanh có thực sự mang lại giá trị bền vững hay chỉ là những dự án truyền thông bề nổi?

MWG đã có một bước đi rất thực chất khi ký kết các khoản vay liên kết bền vững (Sustainability-linked loans) với HSBC Việt Nam. Đây là cơ chế tài chính mà lãi suất vay được điều chỉnh dựa trên kết quả thực hiện các KPI về ESG, chẳng hạn như tỷ lệ giảm phát thải hay giảm sử dụng túi nilon. Khi lợi ích kinh tế gắn liền trực tiếp với các mục tiêu môi trường, doanh nghiệp buộc phải hành động thực chất để bảo vệ dòng tiền.

Tuy nhiên, rủi ro "Tẩy xanh" (Greenwashing) vẫn hiện hữu ở những tuyên bố mang tính định tính. Ví dụ, trong khi quảng bá mạnh mẽ về kinh tế tuần hoàn thông qua các chương trình như "Thu cũ đổi mới" hay "Trạm thu gom quần áo cũ" với REshare (thu hồi hơn 2.000 kg vải), quy mô của những dự án này vẫn còn quá nhỏ so với tổng lượng rác thải điện tử và bao bì nhựa mà một tập đoàn vận hành hơn 6.000 cửa hàng thải ra hàng năm.

Để thực sự thuyết phục các nhà đầu tư tổ chức quốc tế, MWG cần những lộ trình cắt giảm phát thải dựa trên cơ sở khoa học (Science-based targets) thay vì chỉ hưởng ứng các mục tiêu chung của Chính phủ.

Trong khi các chỉ số về môi trường và quản trị có nhiều tiến bộ, khía cạnh Xã hội (Social) – đặc biệt là yếu tố con người nội bộ – đang bộc lộ những lỗ hổng đáng lo ngại. Báo cáo 2025 của MWG ghi nhận tổng số nhân viên là 64.727 người. Tuy nhiên, nếu nhìn lại dữ liệu lịch sử, lực lượng lao động của tập đoàn đã giảm từ hơn 80.000 người (quý 3/2022) xuống còn chưa đầy 62.000 người vào giữa năm 2025.

Chiến lược "không tuyển dụng thay thế" và tinh gọn bộ máy đã giúp MWG tăng lợi nhuận vọt lên mức 7.073 tỷ đồng (gấp 3,4 lần năm 2024). Điều này có thể đẩy áp lực công việc dồn việc cho các nhân viên còn lại. Áp lực này dẫn đến tình trạng kiệt sức (burnout) và tỷ lệ nghỉ việc tự nguyện tăng cao, đe dọa giá trị cốt lõi "Tận tâm với khách hàng" mà MWG dày công xây dựng. Một doanh nghiệp không thể coi là phát triển bền vững nếu sự thịnh vượng về tài chính dựa trên sự hy sinh sức khỏe và tinh thần của đội ngũ nhân sự tuyến đầu.

Khoảng cách với chuẩn mực quốc tế

Nếu xét theo thang đo nội địa, MWG là một "ngôi sao" khi liên tục nằm trong Top 20 công ty có chỉ số PTBV (VNSI) cao nhất sàn HOSE và Top 50 doanh nghiệp PTBV tiêu biểu của Nhịp cầu Đầu tư. Tuy nhiên, khi đặt lên bàn cân quốc tế, khoảng cách vẫn còn rất lớn.

Theo đánh giá của World Benchmarking Alliance (WBA) cho nhóm SDG2000, MWG hiện chỉ đạt mức điểm hạng D. Những điểm yếu chí tử được chỉ ra bao gồm:

Thiếu sự đa dạng trong cơ cấu lãnh đạo: Mặc dù 43,6% nhân viên là nữ giới, nhưng tỷ lệ nữ giới trong Hội đồng quản trị (Governing Body) vẫn bằng 0%. Đây là một chỉ số rất thấp khi so sánh với xu hướng quản trị đa dạng giới toàn cầu.

Dữ liệu Scope 3 còn sơ khai: Phát thải Scope 3 (phát thải gián tiếp từ chuỗi cung ứng và sử dụng sản phẩm) chiếm tới hơn 80% tổng dấu chân carbon của một nhà bán lẻ. MWG thừa nhận dữ liệu này vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và mới chỉ đo lường được một số nguồn nhỏ như đi lại của nhân viên hay xử lý chất thải.

Thiếu kiểm toán độc lập: Báo cáo 2025 chủ yếu dựa trên dữ liệu tự công bố (Self-disclosed). Theo chuẩn mực IFRS S1 và S2, các số liệu ESG trọng yếu cần được xác nhận bởi bên thứ ba để đảm bảo tính tin cậy tương đương với báo cáo tài chính.

So sánh với đối thủ: Trong khi Masan Consumer đã đạt mức điểm ESG 48 từ S&P Global (vượt qua 85% các công ty cùng ngành trên thế giới), MWG vẫn đang loay hoay ở các bước chuẩn hóa dữ liệu nền tảng.

Những gì còn thiếu trong báo cáo của MWG?

Để bản báo cáo PTBV thực sự trở thành công cụ thu hút vốn đầu tư xanh quốc tế, MWG cần bổ sung những mảnh ghép còn thiếu:

Lộ trình Net Zero chi tiết: Tập đoàn cần công bố lộ trình giảm phát thải theo từng giai đoạn (2030, 2040) với các cột mốc định lượng cụ thể, thay vì chỉ dừng lại ở các cam kết chung chung về việc mở rộng điện mặt trời.

Gắn ESG vào thù lao ban điều hành: Một chỉ tiêu bắt buộc của chuẩn IFRS S2 là thuyết minh cách thức các yếu tố khí hậu và xã hội được tính toán vào lương, thưởng của ban lãnh đạo. Hiện tại, thù lao của lãnh đạo MWG dường như vẫn chỉ gắn chặt với các chỉ tiêu tài chính và cổ phiếu ESOP.

Phân tích kịch bản biến đổi khí hậu: Báo cáo thiếu việc chạy các mô hình giả định về tác động của biến đổi khí hậu (nhiệt độ tăng 1,5°C hoặc 2°C) đến định giá doanh nghiệp và khả năng tiếp cận vốn trong dài hạn.

Cam kết mức lương đủ sống (Living Wage): Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao, việc chỉ đảm bảo mức lương "cạnh tranh" hoặc "tương xứng" là chưa đủ theo tiêu chuẩn Social của quốc tế.

Báo cáo PTBV 2025 của Thế giới Di động là minh chứng cho một sự nỗ lực tự thân đáng ghi nhận. Tập đoàn đã thành công trong việc tích hợp công nghệ số để giải quyết bài toán môi trường và tạo ra những mô hình kinh doanh có trách nhiệm như "Tick Xanh Trách Nhiệm".

Tuy nhiên, để thực sự trở thành "Niềm tự hào của Việt Nam" trên bản đồ ESG thế giới, MWG cần vượt qua rào cản của tư duy tăng trưởng dựa trên tinh gọn nhân sự quá mức và tiến tới sự minh bạch tuyệt đối trong dữ liệu phát thải.

ESG không phải là một đích đến, mà là một hành trình liên tục. Với nền tảng văn hóa "Integrity" (Nói gì làm nấy), các nhà đầu tư có quyền kỳ vọng MWG sẽ sớm lấp đầy những lỗ hổng hiện tại để biến ESG thành một động cơ tăng trưởng mới, bền bỉ và nhân văn hơn. Hành trình tiến tới Net Zero 2050 và mục tiêu trở thành nhà bán lẻ số 1 Đông Nam Á sẽ chỉ thành công nếu MWG biết cân bằng giữa lợi nhuận tài chính và hạnh phúc của hơn 60.000 con người đang ngày đêm phụng sự khách hàng.

Nhị Hà