Triển vọng ngành điện 2026: Thủy điện kém thuận lợi, nguồn cung điện sẽ ra sao?

Theo dõi KTMT trên

Theo EVN, trong năm 2025, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống ước đạt 322,8 tỷ kWh tăng 4,6% so với năm 2024, thấp hơn mức tăng trưởng GDP dự kiến cả năm 2025 (ước tính 8,0%). Tuy nhiên, lý do là vì con số 322,8 tỷ kWh này cũng chưa tính khoảng 10 tỷ kWh điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu không qua lưới điện quốc gia.

Do đó, nếu tính chung cả nguồn này, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu cả năm 2025 có mức tăng trưởng khoảng 8% so với năm 2024, tương đương với tốc độ tăng trưởng GDP. Như vậy, tốc độ tăng trưởng tổng sản lượng điện vẫn theo sát với tốc độ tăng trưởng GDP như các năm qua.

Năm 2026 tiếp tục là năm tăng tốc trong việc phát triển hệ thống hạ tầng điện. Theo ước tính của các cơ quan quản lý và tổ chức nghiên cứu, tại Việt Nam, tăng trưởng 1% thì tăng trưởng điện phải gấp 1.5 - 2 lần. Trong bối cảnh đó, ngay cả khi tăng trưởng GDP duy trì ở mức “bình thường cao” (7–8%), nhu cầu điện vẫn tăng ở mức hai chữ số, tạo áp lực lớn lên hệ thống điện trong ngắn và trung hạn.

Tuy nhiên, năm 2026 các công trình thủy điện sẽ đối mặt với áp lực về khí hậu.

Theo dự báo của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, năm 2026 được dự báo có xác suất xuất hiện El Nino tăng cao trong các tháng 6-8, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cân đối cung - cầu điện trong mùa khô.

KBSV Research cho biết, thủy điện sẽ có dư địa cải thiện sản lượng trong nửa đầu năm nhờ mực nước hồ duy trì ở mức cao nhờ lượng mưa nhiều các tháng cuối năm 2025; Pha thời tiết trung tính tiếp tục đem lại các đợt mưa bổ sung lưu lượng hồ chứa. Trong nửa cuối năm 2025, mùa mưa diễn ra ở cường độ thấp hơn so với cùng kỳ khiến cho sản lượng suy giảm.

Trong bối cảnh đó, điện than nổi lên là nguồn đóng vai trò then chốt, "trụ đỡ" của hệ thống cung ứng điện. KBSV Research cho rằng kịch bản huy động điện năm 2026 sẽ tương đồng với năm 2024, khi điện than được ưu tiên phát ngay từ đầu năm và đạt công suất cao nhất trong các tháng nắng nóng cao điểm của quý II. Do mùa mưa quý III/2026 được dự báo có cường độ thấp hơn, các nhà máy điện than sẽ duy trì mức huy động cao hơn so với thông lệ, sau đó tiếp tục được khai thác để tạo điều kiện cho thủy điện tích nước.

Trong năm 2025, cơ cấu nguồn điện Việt Nam cho thấy nhiệt điện than tiếp tục giữ vai trò then chốt về mặt vận hành hệ thống. Dù tỷ trọng công suất lắp đặt chỉ quanh mức 30–32%, điện than đóng góp gần một nửa tổng sản lượng phát điện (47%), phản ánh hệ số khả dụng cao và khả năng phát điện ổn định trong hầu hết các khung giờ.

Còn Công ty cổ phần chứng khoán Guotai Junan Việt Nam cho rằng, với tiền đề huy động thủy điện sẽ không cao như năm 2025, huy động nhiệt điện than dự kiến sẽ cải thiện với mức giá tốt hơn trong năm sau, giúp cải thiện doanh thu và lợi nhuận gộp của các doanh nghiệp trong ngành. Ngoài ra, các doanh nghiệp nhiệt điện vẫn hưởng lợi từ xu hướng giá than giảm trong ngắn hạn, tuy nhiên rủi ro về giá vẫn tiềm ẩn trong dài hạn do nhu cầu điện lớn trên toàn cầu.

Đối với năng lượng tái tạo, KBSV cho rằng, công suất năng lượng tái tạo bổ sung trầm lắng trong 2025, dự kiến dần hồi phục từ 2026-2027. 

Được biết, năm 2026 hàng loạt dự án điện mới sẵn sàng vận hành và sẽ bổ sung đáng kể công suất phát điện từ 2026 bao gồm: Tổ máy số 1 dự án BOT Vũng Áng 2 (665 MW) vận hành từ quý/2025; Dự án Nhơn Trạch 3&4 (1,624 MW) vận hành thương mại từ 01/01/2026; Dự án Nhiệt điện Quảng Trạch 1 (1,403 MW) dự kiến vận hành thương mại vào 5/2026.

Theo Tổng giám đốc Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) Nguyễn Đức Ninh, đơn vị đã chủ động xây dựng hơn 10 kịch bản vận hành hệ thống điện, tương ứng với các mức dự báo tăng trưởng phụ tải từ 6,4% đến 14,1%, được điều chỉnh linh hoạt nhằm bảo đảm phương thức vận hành năm 2026 sát với thực tiễn.

Minh Thành