Thái Nguyên: Siết chặt an toàn mỏ khoáng sản trước mùa mưa bão
Theo văn bản chỉ đạo của UBND tỉnh, các sở, ngành, địa phương cùng doanh nghiệp khai thác khoáng sản phải khẩn trương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp phòng ngừa, ứng phó thiên tai.
Trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan, nguy cơ sạt lở, lũ quét và sự cố môi trường tại các khu vực khai thác khoáng sản luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro, UBND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành văn bản số: 5786/UBND-CNN&XD về việc rà soát, kiểm tra đảm bảo an toàn công trình mỏ khoáng sản và phòng, chống thiên tai năm 2026 trên địa bàn tỉnh.
Theo văn bản chỉ đạo của UBND tỉnh, các sở, ngành, địa phương cùng doanh nghiệp khai thác khoáng sản phải khẩn trương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp phòng ngừa, ứng phó thiên tai. Trong đó, trọng tâm là kiểm tra các mỏ khai thác lộ thiên có vách moong sâu, bãi thải đất đá cao, hồ chứa bùn thải, quặng đuôi và các công trình có nguy cơ mất an toàn cao.
Đáng chú ý, cùng với các mỏ khoáng sản kim loại, hoạt động khai thác cát, sỏi trên các dòng sông, suối tại Thái Nguyên cũng đang đặt ra nhiều yêu cầu cấp thiết về an toàn môi trường và phòng chống thiên tai trước mùa mưa bão.
Thực tế cho thấy, một trong những nguy cơ lớn nhất trong mùa mưa lũ là tình trạng sạt lở bờ sông, bờ suối do hoạt động khai thác làm thay đổi kết cấu lòng dẫn và dòng chảy tự nhiên. Khi xuất hiện mưa lớn kéo dài, lưu lượng nước từ thượng nguồn tăng mạnh có thể gây xói lở nghiêm trọng tại những khu vực đã chịu tác động của hoạt động hút cát, sỏi. Nếu doanh nghiệp khai thác không tuân thủ đúng cao trình, khoảng cách an toàn và trữ lượng được cấp phép, nguy cơ hình thành hàm ếch bờ sông, cuốn trôi đất sản xuất, ảnh hưởng công trình hạ tầng và nhà dân ven bờ hoàn toàn có thể xảy ra.
Đối với khu vực Hồ Núi Cốc, nguy cơ không chỉ dừng ở sạt lở mà còn liên quan đến biến động dòng chảy, bồi lắng cục bộ và ảnh hưởng nguồn nước phục vụ du lịch, nông nghiệp cũng như điều tiết thủy lợi. Trong điều kiện thời tiết cực đoan, các phương tiện khai thác, tàu hút cát neo đậu không đảm bảo còn có thể bị cuốn trôi, va đập gây mất an toàn giao thông đường thủy và nguy cơ ô nhiễm môi trường.
Chính vì vậy, trong văn bản chỉ đạo, Sở Xây dựng được giao nhiệm vụ tăng cường rà soát, kiểm tra, quản lý hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông; kiểm tra tính pháp lý và an toàn của các tàu hút, bến bãi tập kết vật liệu ven sông trước mùa mưa bão. Đồng thời yêu cầu các đơn vị khai thác thực hiện nghiêm các biện pháp đảm bảo ổn định lòng, bờ bãi sông; dừng hoạt động và di dời phương tiện vào nơi tránh trú an toàn ngay khi có dự báo mưa bão, lũ lụt.
Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì phối hợp với các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, rà soát và cảnh báo sớm các khu vực có nguy cơ sạt lở; giám sát an toàn bãi thải, hồ chứa quặng đuôi nhằm phòng tránh nguy cơ vỡ đập, trôi thải gây ô nhiễm môi trường. Đối với các doanh nghiệp không thực hiện nghiêm quy định an toàn hoặc thiếu phương án ứng phó thiên tai, cơ quan chức năng sẽ kiên quyết tham mưu đình chỉ hoạt động.
Không chỉ tập trung vào yếu tố an toàn công trình, văn bản còn đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản. Đây là yêu cầu cấp thiết bởi mùa mưa bão thường kéo theo nguy cơ bùn đất tràn xuống sông suối, phát tán chất thải, gây ảnh hưởng hệ sinh thái và đời sống dân cư khu vực hạ lưu nếu công tác quản lý lỏng lẻo.
Đối với lĩnh vực khai thác khoáng sản công nghiệp, Sở Công Thương được yêu cầu kiểm tra việc cắt tầng, giảm độ dốc mái taluy ở các khu vực nguy cơ sạt lở cao; khơi thông hệ thống thoát nước quanh mỏ nhằm hạn chế nước mưa ứ đọng gây sụt lún hoặc cuốn trôi bùn đất xuống hạ lưu. Đồng thời, việc quản lý vật liệu nổ công nghiệp, hệ thống chống sét, an toàn kho chứa cũng phải được siết chặt trong mùa mưa bão.
Ngoài nguy cơ sạt lở và ô nhiễm môi trường, mùa mưa cũng làm gia tăng rủi ro tai nạn lao động tại các mỏ khai thác cát, sỏi. Nền bãi tập kết trơn trượt, nguy cơ sụt lún, điện giật, chìm phương tiện khai thác hoặc lật tàu hút cát hoàn toàn có thể xảy ra nếu doanh nghiệp chủ quan trong công tác phòng ngừa. Đặc biệt, việc tập kết cát, sỏi sát mép sông hoặc duy trì hoạt động trong thời điểm mưa lũ lớn sẽ tiềm ẩn nhiều nguy hiểm cho người lao động cũng như cộng đồng dân cư xung quanh.
UBND các xã, phường được giao nhiệm vụ tăng cường kiểm tra thực địa, giám sát chặt chẽ hoạt động khai thác khoáng sản; chủ động sơ tán dân tại khu vực có nguy cơ sạt lở, lũ quét quanh các điểm khai thác. Các địa phương cũng phải chuẩn bị đầy đủ nhân lực, phương tiện, vật tư theo phương châm “4 tại chỗ” để sẵn sàng ứng phó với mọi tình huống thiên tai.
Đối với các doanh nghiệp khai thác khoáng sản, văn bản yêu cầu xây dựng, phê duyệt và diễn tập phương án phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn trước mùa mưa bão; đồng thời thường xuyên kiểm tra độ ổn định của bãi thải, hồ chứa chất thải, hệ thống thoát nước, máy bơm, nguồn điện dự phòng và các công trình phụ trợ. Các phương án này phải gửi về cơ quan chức năng trước ngày 1/6/2026 để theo dõi, kiểm tra.
Riêng đối với các mỏ cát, sỏi ven sông, công tác phòng chống thiên tai cần được triển khai đồng bộ ngay từ đầu mùa mưa. Doanh nghiệp phải rà soát toàn bộ khu vực khai thác, gia cố bến bãi, kiểm tra hệ thống neo đậu tàu thuyền, cắm biển cảnh báo khu vực nguy hiểm và bố trí lực lượng trực 24/24 giờ khi có mưa lớn, lũ xảy ra. Việc giám sát hành lang thoát lũ, kiểm soát độ sâu khai thác, khoảng cách an toàn tới bờ sông, cầu cống và công trình dân sinh cũng cần được thực hiện nghiêm túc nhằm hạn chế nguy cơ sạt lở.
Tại khu vực Hồ Núi Cốc, tháng 8/2014, UBND tỉnh Thái Nguyên cấp phép cho Công ty CP đầu tư bất động sản và khoáng sản Đại Việt (công ty Đại Việt) thực hiện “Dự án nạo vét lòng hồ Núi Cốc và tận thu sản phẩm đi kèm”, với tổng diện tích 1.452,33 ha, trữ lượng hơn 11 triệu m3, thời gian thực hiện 15 năm.
Song song với đó, các địa phương ven sông, suối cần tăng cường tuyên truyền để người dân chủ động nhận diện nguy cơ sạt lở, kịp thời phản ánh các dấu hiệu bất thường như nứt đất, sụt lún bờ sông hoặc tình trạng khai thác gây ảnh hưởng dòng chảy. Đây không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp mà còn là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ môi trường, đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản của người dân trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan.
Có thể thấy, chỉ đạo lần này của UBND tỉnh Thái Nguyên không chỉ mang tính ứng phó trước mùa mưa bão mà còn thể hiện quyết tâm nâng cao kỷ cương trong quản lý khai thác khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường và an toàn cộng đồng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, việc chủ động phòng ngừa, kiểm soát rủi ro tại các khu vực mỏ sẽ góp phần giảm thiểu nguy cơ xảy ra sự cố môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế đi đôi với phát triển bền vững.
Nguyên Mạnh
