Đổi mới sáng tạo – “đòn bẩy xanh” cho phát triển bền vững ở Thái Nguyên
Tại Thái Nguyên, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo không còn là lĩnh vực riêng của ngành chuyên môn mà đang từng bước trở thành “trục phát triển” xuyên suốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Đổi mới sáng tạo lan tỏa trên nhiều lĩnh vực
Trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững và thích ứng với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đổi mới sáng tạo đang trở thành động lực then chốt đối với nhiều địa phương. Tại Thái Nguyên, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo không còn là lĩnh vực riêng của ngành chuyên môn mà đang từng bước trở thành “trục phát triển” xuyên suốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Với định hướng lấy đổi mới sáng tạo làm động lực chính cho tăng trưởng, tỉnh đang từng bước chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng dựa trên tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tạo nền tảng cho kinh tế xanh, kinh tế số và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
Những năm gần đây, Thái Nguyên xác định đổi mới sáng tạo không chỉ gắn với nghiên cứu khoa học đơn thuần mà phải hướng mạnh tới khả năng ứng dụng thực tiễn, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Điểm mới trong tư duy phát triển của địa phương là chuyển từ “nghiên cứu theo lĩnh vực” sang “đổi mới sáng tạo toàn diện”, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và hiệu quả ứng dụng làm thước đo. Từ đó, khoa học – công nghệ từng bước đi sâu vào các lĩnh vực sản xuất, quản trị và đời sống xã hội.
Trong lĩnh vực công nghiệp, nhiều doanh nghiệp trên địa bàn đã chủ động đổi mới dây chuyền sản xuất theo hướng tự động hóa, ứng dụng dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ sản xuất thông minh nhằm nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm năng lượng và tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Các ngành công nghiệp điện tử, cơ khí, vật liệu mới và công nghiệp hỗ trợ tiếp tục được xác định là lĩnh vực ưu tiên thúc đẩy đổi mới công nghệ.
Ở khu vực nông nghiệp, đổi mới sáng tạo đang mở ra hướng phát triển mới cho sản xuất xanh và bền vững. Nhiều mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp công nghệ cao, ứng dụng truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số trong quản lý sản xuất đã được triển khai, đặc biệt với cây chè – sản phẩm nông nghiệp chủ lực của địa phương.
Các nhiệm vụ khoa học – công nghệ liên quan đến chè tập trung vào nghiên cứu chuyển đổi số trong quản lý vùng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất chè bền vững và xây dựng mô hình chè hữu cơ theo tiêu chuẩn châu Âu. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị thương hiệu chè Thái Nguyên, đồng thời giảm sử dụng hóa chất, bảo vệ đất và hệ sinh thái canh tác.
Song song với đó, chuyển đổi số được xác định là nền tảng thúc đẩy đổi mới sáng tạo trên tất cả các lĩnh vực. Tỉnh đang triển khai xây dựng Trung tâm dữ liệu và Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC), đẩy mạnh tích hợp cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ quản lý và điều hành.
Đến nay, toàn tỉnh đã tích hợp 49 cơ sở dữ liệu về Kho dữ liệu dùng chung, trong đó có 29 cơ sở dữ liệu tích hợp thông qua API. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành chính quyền số, kinh tế số và xã hội số tại địa phương.
Khoa học – công nghệ đồng hành cùng kinh tế xanh
Không chỉ đóng góp cho tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo tại Thái Nguyên còn đang trở thành “động lực xanh” trong công tác bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Nhiều mô hình sản xuất sạch hơn, tiết kiệm năng lượng và kinh tế tuần hoàn đã được triển khai tại các doanh nghiệp trên địa bàn. Các công nghệ xử lý chất thải, tái chế nguyên liệu, tiết kiệm nước và giảm phát thải đang từng bước được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất công nghiệp cũng như nông nghiệp.
Theo số liệu từ Sở KHCN tỉnh Thái Nguyên. Trong lĩnh vực nông nghiệp, tỉnh khuyến khích phát triển các mô hình canh tác hữu cơ, ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước, quản lý dinh dưỡng thông minh và giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Đây là những giải pháp có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Hoạt động khoa học – công nghệ của tỉnh cũng ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Năm 2026, ngành khoa học và công nghệ tham mưu quản lý 128 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh, cấp quốc gia thuộc nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, y dược, khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật và công nghệ.
Cùng với đó, phong trào đổi mới sáng tạo tiếp tục được lan tỏa thông qua Cuộc thi “Đổi mới sáng tạo – Vì Thái Nguyên thân yêu” lần thứ II năm 2026. Cuộc thi không chỉ khuyến khích các ý tưởng sáng tạo mà còn tạo môi trường để các giải pháp công nghệ mới được thử nghiệm, ứng dụng vào thực tiễn sản xuất và đời sống.
Một tín hiệu đáng chú ý khác là sự gia tăng mạnh mẽ về sở hữu trí tuệ. Chỉ trong quý I/2026, toàn tỉnh có 286 đơn đăng ký sở hữu công nghiệp, bao gồm sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp và nhãn hiệu; bằng hơn 71% tổng số đơn của cả năm 2025. Điều này cho thấy nhận thức về đổi mới công nghệ, xây dựng thương hiệu và bảo vệ tài sản trí tuệ trong cộng đồng doanh nghiệp đang ngày càng được nâng cao.
Kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Một trong những dấu ấn nổi bật của Thái Nguyên thời gian gần đây là định hướng xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện trên cơ sở liên kết “3 nhà”: Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp. Trong hệ sinh thái đó, Đại học Thái Nguyên được xác định là trung tâm kết nối tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao của khu vực trung du, miền núi phía Bắc.
Ngày 15/5/2026, tại Trung tâm Hội nghị Đại học Thái Nguyên đã diễn ra Lễ ký kết Thỏa thuận hợp tác toàn diện giữa tỉnh Thái Nguyên và Đại học Thái Nguyên, đồng thời ra mắt Trung tâm Đổi mới sáng tạo vùng. Đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, đánh dấu bước phát triển mới trong mối quan hệ hợp tác chiến lược giữa địa phương và cơ sở giáo dục đại học, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của tỉnh Thái Nguyên và khu vực Trung du và miền núi phía Bắc.
Phát biểu tại Lễ ký kết, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Trịnh Xuân Trường nhấn mạnh, việc ký kết Thỏa thuận hợp tác toàn diện giữa tỉnh Thái Nguyên và Đại học Thái Nguyên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị cao của tỉnh trong cụ thể hóa và triển khai đồng bộ các mục tiêu, nhiệm vụ mà Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I cùng các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục đào tạo và chăm sóc sức khỏe Nhân dân đã đề ra.
Theo Bí thư Tỉnh ủy, thỏa thuận hợp tác không chỉ là ký kết một văn bản phối hợp thông thường mà là sự cam kết cùng kiến tạo mô hình phát triển mới cho Thái Nguyên dựa trên tri thức, khoa học, công nghệ, dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây cũng là bước đi mang tính chiến lược nhằm từng bước đưa Thái Nguyên trở thành trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục và y tế tiêu biểu của cả nước.
PGS.TS. Hoàng Văn Hùng cho biết: “Đại học Thái Nguyên mong muốn đồng hành cùng tỉnh xây dựng Thái Nguyên trở thành trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, trung tâm nghiên cứu khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo của khu vực trung du, miền núi phía Bắc”.
Hiện nay, Đại học Thái Nguyên có gần 4.000 cán bộ, giảng viên và nhân viên; trong đó có hơn 200 giáo sư, phó giáo sư và trên 1.000 tiến sĩ. Quy mô đào tạo đạt gần 115.000 người học ở tất cả các bậc học, bao gồm khoảng 1.000 sinh viên quốc tế đến từ 26 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Trong giai đoạn 2021 – 2025, Đại học Thái Nguyên đã chủ trì 86 trong tổng số 247 nhiệm vụ khoa học và công nghệ trên địa bàn tỉnh, với tổng kinh phí hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước hơn 100 tỷ đồng. Đến nay, nhiều kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn sản xuất và quản lý.
Theo định hướng phát triển, Trung tâm Đổi mới sáng tạo vùng sẽ hoạt động với vai trò kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cấp vùng, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển doanh nghiệp khoa học công nghệ.
Điểm đáng chú ý là ngay sau lễ ký kết, lãnh đạo tỉnh yêu cầu các cơ quan, đơn vị khẩn trương cụ thể hóa nội dung hợp tác thành các chương trình, kế hoạch hằng năm với tinh thần “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền; bảo đảm triển khai thực chất, hiệu quả, tạo ra những kết quả cụ thể, có thể đo đếm được.
Thông điệp này cho thấy quyết tâm chuyển từ tư duy ký kết sang hành động thực tiễn, lấy hiệu quả triển khai làm thước đo thay vì dừng lại ở các cam kết trên giấy. Trong bối cảnh nhiều chương trình hợp tác trước đây từng gặp khó khăn do thiếu cơ chế phối hợp cụ thể, yêu cầu “6 rõ” được xem là bước đi cần thiết để nâng cao trách nhiệm thực thi của từng cơ quan, đơn vị liên quan.
Hướng tới trung tâm đổi mới sáng tạo xanh của vùng
Điểm đáng chú ý trong chiến lược phát triển của Thái Nguyên là định hướng đổi mới sáng tạo gắn chặt với mục tiêu bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống. Tỉnh đang khuyến khích mạnh mẽ các mô hình kinh tế tuần hoàn, sản xuất sạch hơn, sử dụng năng lượng tiết kiệm và ứng dụng công nghệ xanh trong sản xuất công nghiệp. Trong nông nghiệp, nhiều mô hình ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ và truy xuất nguồn gốc tiếp tục được nhân rộng nhằm giảm sử dụng hóa chất, tiết kiệm tài nguyên nước và nâng cao chất lượng nông sản.
Không dừng lại ở lĩnh vực sản xuất, đổi mới sáng tạo còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị nhà nước và cải cách hành chính. Việc phát triển chính quyền số và cung cấp dịch vụ công trực tuyến đang giúp người dân, doanh nghiệp tiếp cận thủ tục hành chính thuận tiện, minh bạch hơn.
Theo lãnh đạo ngành khoa học và công nghệ tỉnh, kỳ vọng lớn nhất trong thời gian tới là đổi mới sáng tạo sẽ thực sự trở thành động lực nội sinh của phát triển; hiện diện trong mọi lĩnh vực đời sống và trở thành tư duy hành động của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân. Tỉnh xác định chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ thông tin đơn thuần mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản lý, sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ. Khi được kết hợp với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số sẽ tạo ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, thúc đẩy hình thành các mô hình kinh doanh mới và gia tăng năng suất lao động.
Trong năm 2026, tỉnh tập trung thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu số trong quản lý nhà nước, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp thông minh, giáo dục, y tế và thương mại. Đồng thời, tỉnh đẩy mạnh triển khai xây dựng Trung tâm dữ liệu và Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC) của tỉnh gắn với hoạt động làm sạch, chuẩn hóa các cơ sở dữ liệu và cung cấp dữ liệu về Kho dữ liệu dùng chung. Đến nay, đã có 49 cơ sở dữ liệu được tích hợp về Kho dữ liệu dùng chung của tỉnh, trong đó có 29 cơ sở dữ liệu tích hợp thông qua API; đồng thời thực hiện cấu hình theo 10 kịch bản phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành trên hệ thống IOC.
“Đối với người dân, đổi mới sáng tạo sẽ góp phần tạo ra nhiều giá trị thiết thực hơn trong đời sống, từ tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn, sản xuất nông nghiệp hiệu quả hơn đến môi trường sống xanh, an toàn và bền vững hơn. Chúng tôi cũng kỳ vọng sẽ hình thành mạnh mẽ hơn tinh thần khởi nghiệp, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới trong cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ và đội ngũ doanh nghiệp”. Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên chia sẻ.
Có thể thấy, đổi mới sáng tạo đang từng bước tạo nên diện mạo phát triển mới cho Thái Nguyên – không chỉ ở tăng trưởng kinh tế mà còn ở tư duy quản trị, chất lượng môi trường và năng lực cạnh tranh. Đây cũng là nền tảng để địa phương hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của khu vực trung du, miền núi phía Bắc; phát triển theo hướng xanh, hiện đại và bền vững trong giai đoạn mới.
Nguyên Mạnh
