Giảm dấu chân carbon: “Hộ chiếu xanh” vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Theo dõi KTMT trên

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang dịch chuyển mạnh sang tiêu chí xanh, “dấu chân carbon” không còn là khái niệm kỹ thuật mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp được tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Từ các tập đoàn bán lẻ châu Âu, các nhà nhập khẩu Nhật Bản đến hệ thống sản xuất linh kiện điện tử của Mỹ, hầu hết đều đòi hỏi nhà cung cấp phải công bố phát thải khí nhà kính trên từng sản phẩm, kèm kế hoạch giảm dần theo giai đoạn. Việc đo đếm và giảm dấu chân carbon giờ đây được xem như “hộ chiếu xanh” giúp doanh nghiệp duy trì đơn hàng và mở rộng thị trường.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu hành động. FPT vừa trở thành công ty công nghệ tiên phong tại Việt Nam được BSI Assurance UK cấp chứng nhận ISO 14064-1:2018 trên toàn bộ phạm vi phát thải 1, 2 và 3 với việc ứng dụng công nghệ tự động hoá kiểm kê phát thải.

Trong ngành thủy sản, Công ty CP Vĩnh Hoàn (Đồng Tháp) - doanh nghiệp thủy sản đầu tiên của Việt Nam công bố báo cáo phát thải carbon theo chuẩn ISO 14064 - đã được nhiều khách hàng châu Âu đánh giá cao về tính minh bạch và năng lực kiểm soát chuỗi cung ứng. Hay như Nafoods Group trong ngành trái cây chế biến, đã xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử gắn mã QR cho từng lô hàng, giúp người mua nước ngoài dễ dàng theo dõi hành trình sản phẩm “từ nông trại đến bàn ăn”.

Trong lĩnh vực vật liệu xây dựng, Công ty Xi măng Vicem Hoàng Thạch và Thép Hòa Phát đang triển khai hệ thống kiểm kê phát thải khí nhà kính, xây dựng hồ sơ đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA) để có thể đạt chứng chỉ tuyên bố sản phẩm môi trường (EPD). Chi phí thực hiện EPD hiện vào khoảng 5.000 USD cho một sản phẩm, song được coi là “tấm vé” để tham gia các dự án xây dựng xanh tại châu Âu. Hoặc Tập đoàn SCG đã mở rộng sản xuất dòng sản phẩm xi măng carbon thấp (SCG low carbon) tại Việt Nam....

Tại nhiều khu công nghiệp, như Nam Cầu Kiền (Hải Phòng) hay Hòa Khánh (Đà Nẵng), các nhà máy sản xuất cơ khí và hóa chất đã bắt đầu dùng nhiên liệu sinh khối, thu hồi nhiệt thải và phát điện từ khí đốt – những giải pháp vừa giảm phát thải, vừa tiết kiệm năng lượng.

Với nhóm hàng tiêu dùng nhanh (FMCG), một số thương hiệu nội địa như Vinamilk hay Masan Consumer đang đẩy mạnh giảm dấu chân carbon thông qua thiết kế bao bì thân thiện, tăng tỷ lệ nhựa tái chế và sử dụng vật liệu mỏng nhẹ. Vinamilk đặt mục tiêu trung hòa phát thải vào năm 2050, đồng thời chuyển 25% nhu cầu điện năng sang nguồn tái tạo trong 5 năm tới. Đây không chỉ là bước đáp ứng tiêu chí ESG, mà còn tạo niềm tin cho đối tác quốc tế về khả năng kiểm soát rủi ro môi trường của doanh nghiệp Việt.

Về chính sách, Việt Nam đang hoàn thiện hệ thống đo đếm, báo cáo và thẩm tra (MRV) thống nhất cho toàn bộ doanh nghiệp thuộc danh mục phát thải lớn. Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng đang xây dựng chuẩn quốc gia về đánh giá vòng đời sản phẩm, nhằm tạo cơ sở cho doanh nghiệp công bố dấu chân carbon theo chuẩn quốc tế nhưng với chi phí hợp lý hơn. Khi thị trường carbon trong nước đi vào vận hành chính thức, các tín chỉ carbon có thể trở thành công cụ tài chính giúp doanh nghiệp bù đắp phần phát thải khó giảm, đồng thời mở ra kênh giao dịch mới giữa các ngành phát thải cao và thấp.

Tài chính xanh cũng đang đóng vai trò thúc đẩy mạnh mẽ. Các ngân hàng lớn trong nước như BIDV, Vietcombank đã bắt đầu cung cấp gói tín dụng xanh cho dự án đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, điện mặt trời áp mái và chuyển đổi nhiên liệu sạch. Một số quỹ đầu tư quốc tế, trong đó có IFC và ADB, cũng ưu tiên giải ngân cho các doanh nghiệp có kế hoạch giảm phát thải cụ thể. Điều này cho thấy “giảm carbon” không còn chỉ là nghĩa vụ, mà đã trở thành lợi thế cạnh tranh trong tiếp cận vốn.

Từ các ví dụ thực tế cho thấy, việc giảm dấu chân carbon mang lại lợi ích đa chiều: tiết kiệm chi phí vận hành, tăng khả năng tiếp cận vốn, bảo vệ thương hiệu và đặc biệt là duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Để đi xa hơn, doanh nghiệp cần bắt đầu từ khâu đo đếm chính xác phát thải, chọn ra các “điểm nóng” để đầu tư cắt giảm, đồng thời minh bạch dữ liệu cho đối tác và cơ quan thẩm định. Khi người tiêu dùng và nhà nhập khẩu đều hướng tới sản phẩm xanh, doanh nghiệp biết “đo - giảm - công bố” đúng cách sẽ giữ được niềm tin, đơn hàng và tương lai phát triển bền vững trong nền kinh tế carbon thấp.

Minh Thành