Doanh nghiệp khó tiếp cận tín dụng xanh, nút thắt nằm ở đâu?
Tính đến cuối năm 2025, tổng dư nợ cho vay xanh của cả nước ước đạt khoảng 780.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 4,1% tổng dư nợ cho vay của toàn bộ nền kinh tế.
Việt Nam đang triển khai Chiến lược tăng trưởng xanh nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đồng thời cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 theo các mục tiêu khí hậu toàn cầu được thống nhất tại COP26.
Ngành nông nghiệp được xác định là một trong những trụ cột quan trọng nhờ dư địa tăng trưởng lớn và vai trò thiết yếu trong bảo vệ tài nguyên quốc gia. Việc chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp bền vững trở thành yêu cầu tất yếu, do đó tín dụng xanh được xem là công cụ quan trọng để huy động nguồn lực phục vụ quá trình chuyển đổi này.
Tuy nhiên, mặc dù nhiều chính sách đã được ban hành như: Chương trình hành động thực hiện Chiến lược tăng trưởng xanh theo Quyết định 1658, Quyết định 1490 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030", Quyết định số 21/2025 của Thủ tướng Chính phủ quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh, Nghị định 156 cho phép vay tối đa 70% giá trị dự án nông nghiệp hữu cơ và tuần hoàn mà không cần tài sản đảm bảo,... thế nhưng khả năng tiếp cận tài chính xanh của doanh nghiệp nông nghiệp vẫn còn rất hạn chế.
Theo báo cáo mới công bố của Viện nghiên cứu Quản lý phát triển bền vững (MSD) cho thấy, trong số 97 doanh nghiệp và hợp tác xã thuộc các ngành cà phê, gạo, thủy sản, rau quả và dịch vụ nông nghiệp, chỉ có duy nhất 1 đơn vị tiếp cận được vốn ưu đãi từ ngân hàng.
Các chuyên gia nhận định, “nút thắt” lớn nhất trong triển khai tài chính xanh không nằm ở quyết tâm chính sách, mà ở sự thiếu đồng bộ của cơ chế. Khung pháp lý cho tài chính xanh cũng như thị trường tín chỉ carbon vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Điều này khiến không ít doanh nghiệp và tổ chức tín dụng lúng túng khi xác định tiêu chí dự án xanh, xây dựng hồ sơ vay vốn hay đánh giá hiệu quả đầu tư. Nhiều doanh nghiệp dù đã có kế hoạch đầu tư công nghệ thân thiện môi trường, tiết kiệm năng lượng, song vẫn gặp khó khăn trong việc chứng minh dự án đủ điều kiện tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.
Ở góc độ ngân hàng, rủi ro tín dụng tiếp tục là yếu tố khiến việc mở rộng tín dụng xanh được cân nhắc thận trọng. Khi tiêu chí chưa rõ ràng, cơ chế chia sẻ rủi ro chưa đầy đủ, việc khơi thông dòng vốn là điều không dễ dàng. Điều đó cho thấy, khơi thông tài chính xanh không thể chỉ dựa vào một chủ thể riêng lẻ, mà đòi hỏi sự hình thành một hệ sinh thái đồng bộ, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, ngân hàng là cầu nối vốn, còn doanh nghiệp là chủ thể thực thi quá trình chuyển đổi.
Thời gian tới, nhu cầu tài chính bền vững trong nông nghiệp được dự báo sẽ gia tăng mạnh, nhất là ở các lĩnh vực như canh tác bền vững, kinh tế tuần hoàn và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Điều này tạo áp lực đáng kể trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn hiện tại, nhằm đảm bảo các chính sách tín dụng xanh không chỉ tồn tại trên giấy mà thực sự đi vào đời sống sản xuất.
Trong bức tranh tăng trưởng kinh tế hiện tại, tín dụng xanh đang nổi lên như một trong những trụ cột quan trọng nhất, dần trở thành yêu cầu tất yếu trong tiến trình phát triển. Bản chất của tài chính xanh là dòng tiền không chỉ hướng đến lợi nhuận trước mắt, mà còn gắn với mục tiêu giảm tác động tiêu cực đến môi trường, thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, tạo dựng giá trị bền vững cho xã hội.
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng ta đã xác định phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn là lựa chọn chiến lược, là một trong những trụ cột chính để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Do vậy, cần nhận thức rõ đến lúc tín dụng xanh cần được nhìn nhận là một cơ hội quan trọng để các ngân hàng đổi mới mô hình hoạt động, doanh nghiệp tư nhân nâng tầm quản trị và nền kinh tế Việt Nam tạo bước bứt phá theo hướng tăng trưởng xanh. Với sự tham gia chủ động của cả Nhà nước, khu vực tài chính và cộng đồng doanh nghiệp, Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển tín dụng xanh thành một đòn bẩy then chốt, thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh toàn diện và hiệu quả cho nền kinh tế quốc dân trong giai đoạn tới.
Thùy Đặng
