Livestream bán hàng không còn “vùng trống”, siết trách nhiệm, bảo vệ người tiêu dùng
Luật Thương mại điện tử lần đầu quy định livestream bán hàng phải xác thực danh tính, minh bạch thông tin và chịu trách nhiệm pháp lý, bảo vệ người tiêu dùng và siết chặt kinh doanh số.
Ngày 6/1, tại Phủ Chủ tịch, Văn phòng Chủ tịch nước đã tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 12 luật được Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV thông qua. Họp báo do Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước, Trợ lý Chủ tịch nước Cấn Đình Tài chủ trì.
Trong các luật được công bố, Luật Thương mại điện tử thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận và doanh nghiệp nhờ tác động trực tiếp đến hàng triệu tổ chức, cá nhân kinh doanh trực tuyến.
Sự bùng nổ kinh tế số, đặc biệt là livestream bán hàng, vừa tạo động lực tăng trưởng mới, vừa đặt ra thách thức trong quản lý và bảo vệ người tiêu dùng. Luật Thương mại điện tử được xem là bước tiến quan trọng, lần đầu tiên thiết lập khung pháp lý rõ ràng cho hoạt động livestream bán hàng.
Luật Thương mại điện tử do Bộ Công Thương chủ trì xây dựng, gồm 7 chương, 41 điều, điều chỉnh toàn diện các hoạt động thương mại điện tử trong bối cảnh mới. Luật được xây dựng theo định hướng kiến tạo phát triển, tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp và người tiêu dùng, bảo đảm quyền tự do kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật.
Một trong những điểm nhấn nổi bật và được quan tâm nhất của luật là việc lần đầu tiên thiết lập khung pháp lý đầy đủ đối với hoạt động livestream bán hàng – hình thức kinh doanh đang phát triển nhanh nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Theo quy định mới, chủ quản nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người livestream; thiết lập cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh, khiếu nại trong suốt quá trình phát sóng; đồng thời lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh theo quy định pháp luật. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm chấm dứt tình trạng “ẩn danh”, khó truy vết khi xảy ra tranh chấp hoặc vi phạm.
Bên cạnh đó, luật quy định rõ trách nhiệm của người livestream. Theo đó, người bán hàng qua livestream bị nghiêm cấm cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng, nguồn gốc hàng hóa, dịch vụ. Quy định này góp phần siết chặt kỷ cương thị trường, nâng cao tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước tình trạng quảng cáo quá mức, sai sự thật từng gây nhiều bức xúc trong thời gian qua.
Không chỉ dừng lại ở livestream bán hàng, Luật Thương mại điện tử còn bổ sung quy định đối với hoạt động tiếp thị liên kết – một hình thức quảng bá ngày càng phổ biến trên nền tảng số. Theo đó, tổ chức cung cấp dịch vụ tiếp thị liên kết phải thực hiện xác thực danh tính người tiếp thị, đồng thời có trách nhiệm ngăn chặn, gỡ bỏ các liên kết dẫn tới hàng hóa, dịch vụ vi phạm pháp luật. Cách tiếp cận này nhằm khép kín chuỗi trách nhiệm, hạn chế tình trạng quảng bá tràn lan, thiếu kiểm soát.
Luật cũng tăng cường quản lý hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới, bảo đảm sự công bằng giữa doanh nghiệp trong và ngoài nước. Các nền tảng thương mại điện tử nước ngoài có sử dụng tiếng Việt, tên miền “.vn” hoặc đạt ngưỡng giao dịch nhất định tại Việt Nam buộc phải thành lập pháp nhân hoặc chỉ định đại diện theo ủy quyền trong nước.
Trường hợp không có hiện diện tại Việt Nam, chủ quản nền tảng phải thực hiện nghĩa vụ ký quỹ tại ngân hàng nhằm bảo đảm khả năng bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, phù hợp với thông lệ và các cam kết quốc tế.
Ở góc độ bảo vệ người tiêu dùng, luật yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử công khai đầy đủ thông tin về chủ sở hữu, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia, cũng như các tiêu chí chính của thuật toán ưu tiên hiển thị hàng hóa. Người bán chỉ được phép hoạt động sau khi hoàn tất xác thực danh tính điện tử, qua đó nâng cao mức độ an toàn, minh bạch và niềm tin trên môi trường số.
Được xây dựng theo tinh thần lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm. Luật khuyến khích doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân đổi mới mô hình, ứng dụng công nghệ, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thương mại điện tử. Lần đầu tiên, các chính sách khuyến khích đầu tư hạ tầng thương mại điện tử theo hướng giảm phát thải, sử dụng bao bì thân thiện môi trường, tối ưu hóa logistics cũng được luật hóa, gắn phát triển kinh tế số với mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững.
Luật sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, hứa hẹn trở thành “hàng rào pháp lý” cần thiết, góp phần bảo vệ người tiêu dùng, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia và thúc đẩy thương mại điện tử Việt Nam phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
Lương Uyên
