Kinh tế số xanh: Giải bài toán phát thải từ AI

Theo dõi KTMT trên

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra một kỷ nguyên mới cho kinh tế toàn cầu, đồng thời đặt ra những câu hỏi nhức nhối về môi trường. Các trung tâm dữ liệu phục vụ huấn luyện và vận hành AI tiêu thụ lượng điện khổng lồ, vượt xa nhiều ngành công nghiệp truyền thống. Vì thế, bài toán kinh tế môi trường trong thời đại AI không chỉ là chuyện công nghệ, mà còn là thách thức chiến lược về phát triển bền vững, an ninh năng lượng và cam kết giảm phát thải của các quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Theo các nghiên cứu quốc tế, một mô hình AI cỡ lớn có thể tiêu thụ tới hàng triệu kWh điện trong giai đoạn huấn luyện, tương đương mức sử dụng điện của hàng nghìn hộ gia đình trong cả năm. Không chỉ vậy, việc vận hành liên tục cũng đòi hỏi hệ thống làm mát công suất cao, tạo áp lực lớn lên hạ tầng điện và nguồn nước. Đằng sau những ứng dụng thông minh tối ưu sản xuất, y tế, tài chính hay quản lý đô thị, chi phí môi trường là vấn đề không thể bỏ qua.

Ở Việt Nam, chiến lược chuyển đổi số quốc gia và mục tiêu phát triển công nghiệp AI đến năm 2030 đang thúc đẩy nhu cầu xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Song song với đó, Quy hoạch điện VIII đặt mục tiêu cắt giảm tỷ trọng than, tăng mạnh năng lượng tái tạo, mở đường cho một hệ sinh thái số xanh. Nếu không đi kèm giải pháp năng lượng sạch, các trung tâm dữ liệu có nguy cơ trở thành nguồn phát thải mới, gây khó khăn cho cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Thực tiễn quốc tế cho thấy nhiều tập đoàn công nghệ đã đi trước trong việc giải bài toán môi trường. Google và Microsoft cam kết trung hòa carbon, đầu tư vào điện gió và điện mặt trời để vận hành hệ thống AI. Amazon xây dựng các trang trại năng lượng tái tạo gắn trực tiếp với trung tâm dữ liệu. Tại châu Âu, quy định mới yêu cầu doanh nghiệp công nghệ công khai lượng phát thải carbon, thúc đẩy thị trường tín chỉ carbon và đổi mới sáng tạo về tiết kiệm năng lượng. Đây là những kinh nghiệm quý cho Việt Nam tham khảo.

Câu hỏi đặt ra là làm sao để kinh tế môi trường song hành cùng sự bùng nổ AI tại Việt Nam. Trước hết, chính sách cần khuyến khích các trung tâm dữ liệu sử dụng năng lượng tái tạo, kết hợp lưu trữ điện và công nghệ làm mát tiên tiến. Song song, cần hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường tín chỉ carbon, tạo động lực để doanh nghiệp công nghệ giảm phát thải. Việc hình thành các khu công nghệ xanh, nơi AI và năng lượng sạch cùng phát triển, có thể trở thành hướng đi chiến lược.

Ngoài năng lượng, vấn đề môi trường trong kỷ nguyên AI còn gắn với vòng đời thiết bị. Máy chủ, GPU, hệ thống lưu trữ đều có tuổi thọ giới hạn, tạo ra khối lượng rác thải điện tử lớn. Nếu không có quy trình thu gom và tái chế, chi phí môi trường sẽ ngày càng tăng. Đây là cơ hội để hình thành ngành công nghiệp tái chế rác thải công nghệ, đồng thời áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực số.

AI cũng có thể trở thành công cụ để giải quyết chính những thách thức mà nó gây ra. Các mô hình học máy giúp tối ưu vận hành lưới điện, dự báo nhu cầu năng lượng, phát hiện bất thường trong tiêu thụ tài nguyên. AI còn được ứng dụng trong quản lý môi trường: từ đo lường chất lượng không khí, giám sát biến đổi khí hậu, đến thiết kế công trình tiết kiệm năng lượng. Khi được định hướng đúng, AI có thể trở thành một phần của giải pháp, chứ không chỉ là nguồn phát sinh vấn đề.

Kinh tế môi trường trong kỷ nguyên AI vì thế không phải là sự lựa chọn giữa “công nghệ hay môi trường”, mà là sự kết hợp để tạo ra động lực phát triển mới. Việt Nam đang ở ngưỡng cửa quan trọng: nếu sớm gắn phát triển AI với năng lượng sạch và quản trị môi trường, chúng ta có thể vừa đón đầu làn sóng công nghệ, vừa củng cố cam kết phát triển bền vững. Thách thức rất lớn, nhưng cơ hội cũng không hề nhỏ. Đây chính là thời điểm để định hình một nền kinh tế số xanh, nơi AI trở thành chất xúc tác cho một tương lai ít phát thải, hiệu quả và bền vững hơn.

Minh Thành