Bãi bỏ cơ chế đặc thù bồi thường dự án điện hạt nhân Ninh Thuận
Sau hơn 10 năm áp dụng, cơ chế đặc thù về bồi thường, hỗ trợ di dân và tái định cư cho dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đã chính thức bị bãi bỏ.
Sau hơn mười năm tồn tại, cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ di dân và tái định cư phục vụ dự án điện hạt nhân Ninh Thuận chính thức được đưa ra khỏi hệ thống pháp luật. Quyết định này không chỉ khép lại một giai đoạn chính sách đặc thù, mà còn phản ánh sự điều chỉnh quan trọng trong tư duy quản lý, nhằm đưa công tác giải phóng mặt bằng trở lại quỹ đạo pháp luật chung, phù hợp với bối cảnh thực tiễn hiện nay.
Cơ chế “đặc thù” không còn phù hợp
Hơn một thập niên trôi qua, bối cảnh pháp lý và thực tiễn đã thay đổi sâu sắc. Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận trải qua nhiều giai đoạn tạm dừng, rà soát và điều chỉnh chủ trương đầu tư. Trong khi đó, hệ thống pháp luật về đất đai, đầu tư công, ngân sách nhà nước liên tục được sửa đổi, bổ sung theo hướng chặt chẽ và thống nhất hơn.
Việc duy trì một cơ chế riêng được ban hành từ năm 2013 trong bối cảnh mới đã bộc lộ nhiều bất cập. Các quy định về thu hồi đất, xác định giá bồi thường, bố trí nguồn vốn và tổ chức thực hiện ngày càng thiếu đồng bộ với pháp luật hiện hành, gây khó khăn cho địa phương và cơ quan thực thi. Thực tế triển khai cho thấy, chính cơ chế đặc thù kéo dài trong khi dự án chưa được triển khai đã trở thành “điểm nghẽn” về pháp lý, khiến công tác giải phóng mặt bằng lúng túng và tiềm ẩn rủi ro.
Trong bối cảnh đó, việc bãi bỏ Quyết định số 1504/QĐ-TTg được xem là bước đi cần thiết để tháo gỡ những vướng mắc tồn tại lâu năm, đưa chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trở lại khuôn khổ pháp luật thống nhất, hạn chế chồng chéo và tăng tính khả thi trong tổ chức thực hiện.
Tách bồi thường, tái định cư thành dự án độc lập
Song song với quyết định bãi bỏ cơ chế cũ, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.8/2025/NQ-CP ngày 26/11/2025, trong đó tách nội dung bồi thường, hỗ trợ di dân và tái định cư của dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành một dự án độc lập.
Theo nghị quyết này, UBND tỉnh Khánh Hòa được giao làm cơ quan chủ quản và Chủ tịch UBND tỉnh được quyết định đầu tư dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngay cả khi chủ trương đầu tư tổng thể của dự án điện hạt nhân chưa được điều chỉnh. Cách làm này cho phép xử lý các vấn đề liên quan trực tiếp đến người dân một cách chủ động, không phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ và các quyết định công nghệ, an toàn hay đầu tư của dự án điện hạt nhân.
Các chủ đầu tư nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 có trách nhiệm cập nhật nội dung dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vào báo cáo nghiên cứu tiền khả thi nhằm bảo đảm tính đồng bộ. Đồng thời, các gói thầu tư vấn, phi tư vấn phục vụ dự án được phép áp dụng hình thức chỉ định thầu theo quy trình rút gọn.
Một điểm đáng chú ý trong các quy định mới là việc làm rõ và chi tiết hóa trình tự thu hồi đất. Trên cơ sở quy hoạch sử dụng đất được phê duyệt, cơ quan có thẩm quyền được phép ban hành thông báo tổ chức điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất và tài sản gắn liền với đất trước khi ban hành thông báo thu hồi đất chính thức.
Việc cho phép thực hiện các bước chuẩn bị này sớm được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian lập phương án bồi thường, hạn chế sai sót và giảm nguy cơ phát sinh khiếu nại. Trong thời gian chờ bố trí tái định cư chính thức, địa phương được phép bố trí nhà ở tạm hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà cho các hộ dân bị thu hồi đất, trên nguyên tắc công khai, minh bạch và phù hợp điều kiện thực tế.
Cách tiếp cận mới cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong tư duy chính sách: thay vì “neo” toàn bộ công tác bồi thường, tái định cư vào tiến trình triển khai một dự án còn nhiều biến số, các nội dung liên quan trực tiếp đến đời sống người dân được tách ra, quản lý theo dự án độc lập, với cơ chế rõ ràng và trách nhiệm cụ thể.
Tại phiên họp thứ tư của Ban Chỉ đạo xây dựng nhà máy điện hạt nhân ngày 7/1/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã yêu cầu khẩn trương bãi bỏ Quyết định số 1504/QĐ-TTg nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho công tác giải phóng mặt bằng. Quyết định số 80/QĐ-TTg được ban hành sau đó cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc xử lý dứt điểm những cơ chế không còn phù hợp.
Việc bãi bỏ cơ chế cũ, kết hợp với mô hình dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư độc lập, được kỳ vọng sẽ nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và khả năng giám sát trong quá trình thực thi. Đồng thời, điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với địa phương trong tổ chức thực hiện, bảo đảm tiến độ, chất lượng và sự đồng thuận xã hội – yếu tố then chốt đối với mọi dự án hạ tầng quy mô lớn.
Hằng Lương
