“Tín dụng xanh - Từ chính sách đến dòng vốn thực tiễn”

Theo dõi KTMT trên

Đó là nội dung được các chuyên gia, nhà khoa học chia sẻ tại Tọa đàm “Tín dụng xanh - Từ chính sách đến dòng vốn thực tiễn” do Hội Kinh tế môi trường Việt Nam; Tạp chí Kinh tế Môi trường tổ chức ngày 28/3 tại TP Hồ Chí Minh.

Tham luận tại tọa đàm, PGS.TS Trương Mạnh Tiến - Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam cho biết, trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, thế giới đã bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, nơi tăng trưởng không còn được đo lường đơn thuần bằng quy mô hay tốc độ, mà được đánh giá bằng chất lượng, tính bền vững và khả năng thích ứng với những rủi ro dài hạn. Khái niệm “tăng trưởng xanh” từ chỗ là một xu hướng đã dần trở thành một chuẩn mực, và trong chuẩn mực đó, tài chính xanh đặc biệt là tín dụng xanh đóng vai trò như một dòng máu vận hành của toàn bộ hệ thống.

Việt Nam không đứng ngoài xu thế này. Cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, cùng với hàng loạt chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững, cho thấy một định hướng rất rõ ràng ở cấp độ chính sách. Chúng ta đã có định hướng, đã có cam kết, đã có sự tham gia của các tổ chức tài chính quốc tế, và cũng đã có những bước đi ban đầu trong việc hình thành thị trường tín dụng xanh.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Trương Mạnh Tiến nếu nhìn thẳng vào thực tế, chúng ta sẽ phải đặt ra một câu hỏi không dễ trả lời: vì sao trong khi cơ hội đã rõ, nguồn vốn được nói đến rất nhiều, nhưng khả năng tiếp cận của doanh nghiệp lại vẫn còn hạn chế, và dòng vốn xanh chưa thực sự chảy mạnh như kỳ vọng.

Câu trả lời không nằm ở một yếu tố đơn lẻ, mà nằm ở sự giao thoa của nhiều tầng hệ thống. Thứ nhất, chúng ta đang trong giai đoạn chuyển tiếp, nơi khung pháp lý và tiêu chuẩn vẫn đang được hoàn thiện. Điều này dẫn đến tình trạng mỗi chủ thể trong thị trường từ ngân hàng đến doanh nghiệp đều có cách hiểu và cách tiếp cận khác nhau về “xanh”, khiến việc đánh giá và triển khai thiếu tính thống nhất. Thứ hai, tín dụng xanh về bản chất là tín dụng dài hạn, gắn với rủi ro công nghệ và biến động thị trường, trong khi hệ thống tài chính vẫn phải đảm bảo an toàn, do đó xu hướng thận trọng là điều dễ hiểu. Và thứ ba, năng lực hấp thụ của doanh nghiệp đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa theo kịp yêu cầu mới về minh bạch, quản trị và đo lường tác động.

Chính tại điểm giao thoa này, khái niệm “khơi thông” trở nên có ý nghĩa thực chất. Khơi thông không chỉ là tăng cung vốn, mà quan trọng hơn là làm cho dòng vốn đó có thể đi qua các điểm nghẽn một cách hiệu quả. Điều đó đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa ba chủ thể chính: Nhà nước với vai trò kiến tạo và hoàn thiện thể chế; hệ thống tài chính với vai trò dẫn dắt dòng vốn; và doanh nghiệp với vai trò chuyển hóa nguồn vốn thành giá trị thực.

"Từ góc độ này, tôi cho rằng giai đoạn hiện nay không phải là giai đoạn đặt thêm câu hỏi về “có nên phát triển tín dụng xanh hay không”, mà là giai đoạn phải trả lời câu hỏi “làm thế nào để tín dụng xanh thực sự đi vào đời sống kinh tế” - PGS.TS Trương Mạnh Tiến chia sẻ.

Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận thực tế hơn, trong đó chính sách không chỉ dừng lại ở định hướng, mà cần đi vào các cơ chế cụ thể như tiêu chuẩn hóa, chia sẻ rủi ro và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực. Đồng thời, các tổ chức tài chính cũng cần phát triển các công cụ đánh giá phù hợp với đặc thù của thị trường Việt Nam, thay vì chỉ áp dụng máy móc các mô hình quốc tế.

"Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng, trong một thế giới mà các tiêu chuẩn xanh đang dần trở thành “giấy thông hành” của hàng hóa và dịch vụ, việc tiếp cận tín dụng xanh không chỉ là vấn đề tài chính, mà còn là vấn đề năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Doanh nghiệp nào đi trước sẽ có lợi thế, doanh nghiệp nào chậm chân sẽ đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu" - PGS.TS Trương Mạnh Tiến nói.

Còn theo PGS.TS Nguyễn Thế Chinh - Phó Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam, nếu nhìn vào hệ thống văn bản và định hướng hiện nay, có thể khẳng định rằng Việt Nam đã có một nền tảng chính sách tương đối đầy đủ cho phát triển tín dụng xanh. Từ các chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, các định hướng của Ngân hàng Nhà nước, cho đến sự tham gia của các tổ chức tài chính quốc tế, tất cả đều cho thấy một sự chuẩn bị nghiêm túc và có hệ thống.

Tuy nhiên, khi đi vào thực tế, một khoảng cách đáng kể đã xuất hiện giữa “cái đã có trên giấy” và “cái vận hành trong thực tế”. Khoảng cách này thể hiện rõ nhất ở chỗ doanh nghiệp đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn được gọi là “xanh”.

Lý giải điều này, PGS.TS Nguyễn Thế Chinh cho rằng trước hết cần nhìn nhận rằng chính sách xanh là một loại chính sách đặc thù. Nó không chỉ điều chỉnh hành vi kinh tế, mà còn hướng tới việc thay đổi cấu trúc sản xuất và tiêu dùng. Do đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là tuân thủ, mà còn là chuyển đổi. Chính vì vậy, nếu chính sách chỉ dừng lại ở mức định hướng mà chưa đi kèm với các công cụ hỗ trợ cụ thể, thì khả năng đi vào cuộc sống sẽ bị hạn chế.

Một trong những điểm nghẽn quan trọng hiện nay là hệ thống tiêu chí và tiêu chuẩn. Khi chưa có một bộ tiêu chuẩn thống nhất và đủ chi tiết, việc xác định thế nào là một dự án xanh vẫn mang tính tương đối. Điều này không chỉ gây khó khăn cho ngân hàng trong quá trình thẩm định, mà còn khiến doanh nghiệp lúng túng trong việc chuẩn bị hồ sơ và định hướng đầu tư.

Bên cạnh đó, cơ chế chia sẻ rủi ro chưa thực sự phát huy hiệu quả. Tín dụng xanh thường gắn với các dự án có vòng đời dài, chi phí đầu tư lớn và phụ thuộc vào nhiều yếu tố như công nghệ, thị trường và chính sách. Trong khi đó, hệ thống ngân hàng vẫn phải đảm bảo các chỉ tiêu an toàn, nên việc thận trọng là điều tất yếu. Nếu không có các công cụ hỗ trợ như quỹ bảo lãnh, cơ chế đồng tài trợ hoặc các hình thức giảm thiểu rủi ro khác, thì dòng vốn khó có thể được mở rộng.

Một yếu tố nữa cần được nhìn nhận là năng lực của doanh nghiệp. Không ít doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa có đủ nguồn lực để xây dựng hệ thống quản trị, đo lường và báo cáo theo các tiêu chuẩn xanh. Điều này dẫn đến việc dù có nhu cầu và có tiềm năng, họ vẫn không thể đáp ứng các yêu cầu của tổ chức tài chính.

Đồng quan điểm, Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm, chuyên gia pháp lý hàng đầu Việt Nam trong lĩnh vực Sở hữu trí tuệ, Doanh nghiệp, Bất động sản và Hình sự kinh tế chức vụ cho rằng, nếu hôm nay doanh nghiệp chỉ coi tín dụng xanh là một gói vay ưu đãi, thì rất có thể chúng ta đang đi sai hướng ngay từ đầu. Bởi vì bản chất của tín dụng xanh không phải là một loại vốn mới, mà là một cách phân loại lại rủi ro và cơ hội trong nền kinh tế, và khi cách phân loại thay đổi thì “luật chơi” cũng thay đổi theo.

Ông Tú cho rằng, tín dụng xanh không phải là một dòng tiền đang chờ doanh nghiệp, mà là một cuộc chơi đang chọn doanh nghiệp. Và trong cuộc chơi đó, vấn đề không phải là ai đến sớm hơn, mà là ai hiểu luật chơi sớm hơn và chuẩn bị đủ sớm để không bị loại khỏi thị trường.

Và đến một thời điểm nào đó, câu hỏi sẽ không còn là doanh nghiệp có tiếp cận được vốn hay không, mà là doanh nghiệp có còn quyền được tồn tại trong thị trường đó hay không.

Về phía các doanh nghiệp cho biết nhiều dự án bị từ chối không phải vì không “xanh”, mà vì không chứng minh được mình “xanh” theo cách mà ngân hàng cần. Ngoài ra, không ít doanh nghiệp chưa quen với việc trình bày dự án bằng ngôn ngữ tài chính, dẫn đến việc dù có tiềm năng nhưng vẫn không vượt qua được vòng thẩm định.

Điều này cho thấy một vấn đề mang tính cấu trúc: giữa doanh nghiệp và ngân hàng vẫn tồn tại một khoảng cách về cách hiểu và cách tiếp cận. Doanh nghiệp nhìn dự án từ góc độ kỹ thuật và sản xuất, trong khi ngân hàng nhìn từ góc độ rủi ro và dòng tiền. Nếu hai bên không tìm được một “ngôn ngữ chung”, thì việc khơi thông dòng vốn sẽ gặp nhiều khó khăn.

Từ góc nhìn của tổ chức tài chính, các doanh nghiệp tham gia tọa đàm cho rằng, họ không tìm kiếm những dự án hoàn hảo, mà tìm kiếm những dự án có thể được hiểu, được đo lường và được quản trị một cách minh bạch. Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp cần đầu tư nhiều hơn vào việc xây dựng hệ thống dữ liệu, quy trình quản trị và khả năng giải trình.

Ở chiều ngược lại, các tổ chức tài chính cũng cần tiếp tục hoàn thiện các công cụ đánh giá, đơn giản hóa quy trình ở mức hợp lý và tăng cường đối thoại với doanh nghiệp, để hiểu rõ hơn nhu cầu và đặc thù của từng ngành.

Có thể nói, tín dụng xanh không chỉ là câu chuyện của vốn, mà là câu chuyện của sự hiểu nhau giữa các chủ thể trong thị trường. Khi sự hiểu nhau đó được cải thiện, dòng vốn sẽ tự nhiên được khơi thông.

Tọa đàm hôm nay, với chủ đề “Khơi thông nguồn vốn xanh”, không nhằm tìm kiếm những câu trả lời hoàn chỉnh, mà nhằm mở ra một không gian đối thoại thực chất giữa các bên liên quan, để cùng nhìn rõ hơn các điểm nghẽn và cùng tìm ra những cách tiếp cận phù hợp với điều kiện của Việt Nam. Tôi tin rằng, chỉ khi các góc nhìn được đặt cạnh nhau từ chính sách, tài chính đến doanh nghiệp chúng ta mới có thể hình dung rõ hơn con đường phía trước

PV