Thiết lập “xương sống” dữ liệu cho thị trường carbon thí điểm

Theo dõi KTMT trên

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT, quy định về quản lý, vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Văn bản được xem là bước hoàn thiện quan trọng về pháp lý và kỹ thuật, tạo nền tảng để thị trường carbon trong nước vận hành giai đoạn thí điểm 2026–2027, trước khi áp dụng cơ chế tuân thủ bắt buộc đối với các cơ sở phát thải lớn từ năm 2028.

Thông tư được xây dựng trên cơ sở Luật Bảo vệ môi trường 2020 (đã sửa đổi, bổ sung) và các nghị định liên quan đến giảm nhẹ phát thải, trong đó có Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon.

Theo quy định, Hệ thống đăng ký quốc gia là nơi ghi nhận tập trung toàn bộ hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon trên lãnh thổ Việt Nam. Toàn bộ dữ liệu liên quan đến phân bổ, sở hữu, giao dịch và thực hiện nghĩa vụ tuân thủ được lưu trữ điện tử, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc và tránh trùng lặp, gian lận.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan duy nhất có thẩm quyền cấp và quản lý mã trong nước, số sê-ri cho từng hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Mỗi hạn ngạch hoặc tín chỉ được gắn một mã định danh duy nhất và không tái cấp sau khi đã hủy.

Cụ thể, mã của hạn ngạch phát thải gồm 6 ký tự; mã của tín chỉ carbon gồm 9 ký tự. Dải số sê-ri được cấu thành từ mã trong nước kèm theo chuỗi 10 chữ số, thể hiện thứ tự từng đơn vị trong tổng lượng được phân bổ hoặc cấp cho từng chương trình, dự án. Khi toàn bộ số lượng theo một mã bị hủy, mã đó cũng chấm dứt hiệu lực.

Dữ liệu do Bộ quản lý được xác định là dữ liệu gốc để đối chiếu, hiệu chỉnh khi phát sinh sai lệch giữa các hệ thống (trừ các thông tin liên quan trực tiếp đến lưu ký, giao dịch và thanh toán).

Thông tư quy định mỗi cơ quan, tổ chức chỉ được cấp duy nhất một tài khoản đăng ký trên hệ thống, kể cả khi có nhiều cơ sở trực thuộc thuộc diện được phân bổ hạn ngạch. Tài khoản gắn với mã số thuế của đơn vị và được sử dụng để quản lý, theo dõi nghĩa vụ tuân thủ theo từng cơ sở thành viên.

Trong tài khoản có các tiểu khoản chức năng như: đăng ký chung, giao dịch, chuyển giao, vay mượn, bù trừ, nộp trả và phong tỏa – mô hình tương tự hệ thống lưu ký tài sản tài chính.

Chủ tài khoản phải duy trì tối thiểu hai cá nhân làm đầu mối liên hệ với Bộ. Mọi yêu cầu nghiệp vụ đều được thực hiện hoàn toàn bằng phương thức điện tử và xác thực qua nền tảng của Cổng Dịch vụ công quốc gia; sau xác thực có giá trị pháp lý tương đương văn bản có chữ ký hợp pháp.

Trong vòng 5 ngày làm việc kể từ khi có quyết định phân bổ hạn ngạch hoặc cấp tín chỉ, Bộ phải hoàn tất đăng ký trên hệ thống và thông báo cho các bên liên quan.

Thông tư quy định cụ thể cơ chế chuyển giao, vay mượn và bù trừ hạn ngạch phát thải. Doanh nghiệp được phép chuyển một phần hạn ngạch sang giai đoạn kế tiếp hoặc vay mượn từ giai đoạn sau theo quy định.

Khi tín chỉ carbon được sử dụng để bù trừ, hệ thống sẽ tự động ghi nhận và hủy đăng ký lượng tương ứng nhằm ngăn chặn việc sử dụng lặp lại. Các trường hợp hủy đăng ký bao gồm: nộp trả, sử dụng để bù trừ, hủy tự nguyện hoặc bị thu hồi theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Việc chuyển quyền sở hữu ngoài hệ thống giao dịch chỉ được thực hiện khi hạn ngạch, tín chỉ nằm trong tiểu khoản đăng ký chung và phải bảo đảm hồ sơ trung thực, chính xác. Bộ tiếp nhận, thẩm tra và ghi nhận chuyển quyền trong thời hạn 2–5 ngày làm việc, song không chịu trách nhiệm đối với tranh chấp phát sinh ngoài phạm vi xử lý hồ sơ.

Chủ tài khoản có thể ký gửi hạn ngạch, tín chỉ tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam để tham gia giao dịch; quy trình ký gửi hoặc rút ký gửi được xử lý tối đa trong một ngày làm việc kể từ khi có xác nhận.

Hệ thống đăng ký quốc gia được kết nối với hệ thống giao dịch carbon và hệ thống lưu ký, thanh toán, hình thành chuỗi quản lý khép kín từ đăng ký đến chuyển nhượng.

Việc trao đổi dữ liệu giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội phải bảo đảm kịp thời, chính xác, đầy đủ, đồng bộ và tuân thủ quy định về an toàn thông tin mạng.

Hoạt động đối soát dữ liệu về giao dịch, số dư sở hữu và thông tin tài khoản được thực hiện định kỳ vào cuối mỗi ngày làm việc. Nếu phát hiện sai lệch, các bên liên quan phối hợp xác định nguyên nhân và khắc phục kịp thời.

Thông tư cũng đặt ra cơ chế xử lý sự cố và tạm ngừng hoạt động hệ thống khi cần thiết. Trường hợp xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc sai sót nghiệp vụ, các bên liên quan phải được thông báo trong vòng 24 giờ.

Cục Biến đổi khí hậu được giao chủ trì tổ chức, quản lý và vận hành hệ thống; thực hiện cấp mã, quản lý số sê-ri; mở, phong tỏa hoặc đóng tài khoản theo quy định.

Trước đó, ngày 19/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon, tạo khung pháp lý cho việc tổ chức và vận hành thị trường carbon trong nước. Tiếp đó, ngày 9/2/2026, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Quyết định 263/QĐ-TTg phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm giai đoạn 2025–2026.

Theo quyết định này, tổng hạn ngạch thí điểm được phân bổ cho 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất sắt thép và 51 cơ sở sản xuất xi măng. Tổng hạn ngạch năm 2025 là hơn 243 triệu tấn CO₂ tương đương; năm 2026 là hơn 268 triệu tấn CO₂ tương đương.

Việc hoàn thiện Hệ thống đăng ký quốc gia được kỳ vọng sẽ thiết lập “xương sống” dữ liệu cho thị trường carbon nội địa – nơi kiểm soát cung, cầu và lịch sử giao dịch một cách minh bạch. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào năng lực đo lường, báo cáo, thẩm tra phát thải của từng ngành, từng địa phương cũng như khả năng giảm chi phí tuân thủ và củng cố niềm tin doanh nghiệp trong giai đoạn đầu vận hành.

Thông tư 11/2026/TT-BNNMT có hiệu lực từ ngày 30/3/2026. Trong quá trình triển khai, các cơ quan, tổ chức có thể phản ánh vướng mắc về Bộ (qua Cục Biến đổi khí hậu) để được hướng dẫn.

Hà Chi