EU khóa hồ sơ giấy, thủy sản nhập khẩu bước vào luật chơi dữ liệu
Từ giữa tháng này, EU chính thức áp dụng hệ thống số hóa CATCH đối với toàn bộ thủy sản nhập khẩu, thay thế hoàn toàn hồ sơ giấy và siết chặt yêu cầu truy xuất nguồn gốc trong chuỗi khai thác – chế biến – xuất khẩu.
EU vừa chính thức áp dụng hệ thống số hóa chứng nhận khai thác thủy sản, đối với toàn bộ hàng thủy sản nhập khẩu, thay thế hoàn toàn quy trình hồ sơ giấy trước đây.
Hệ thống này có tên CATCH, bắt đầu có hiệu lực từ giữa tháng này trên toàn Liên minh châu Âu. Có nghĩa, EU không chỉ đổi một hệ thống kỹ thuật, họ đang đóng lại cánh cửa cuối cùng cho thủy sản thiếu truy xuất nguồn gốc.
Vì sao EU phải làm mạnh tay?
Hiện nay, 70% thủy sản EU tiêu thụ là hàng nhập khẩu, và 80% trong số đó nằm trong diện chịu kiểm soát IUU. Chỉ cần một khâu chứng nhận lỏng lẻo, thủy sản khai thác trái phép có thể lọt thẳng vào thị trường. Vì thế, CATCH được thiết kế để chặn rủi ro này ngay từ đầu nguồn. Trong đó, có ba điểm chính:
Thứ nhất, chứng nhận khai thác không còn ở dạng giấy rời mà bằng dữ liệu, và dữ liệu này liên thông giữa doanh nghiệp – cơ quan quản lý – các nước thành viên EU;
Thứ hai, hồ sơ không nhất quán sẽ bị phát hiện sớm, thay vì đến cửa khẩu mới xử lý;
Và điểm thứ ba, trách nhiệm truy xuất không dừng ở nhà nhập khẩu, mà có thể truy ngược về doanh nghiệp xuất khẩu.
Nói cách khác, EU chuyển từ “hậu kiểm” sang “tiền kiểm bằng dữ liệu”. EU gọi đây là biện pháp chống khai thác IUU, nhưng với thị trường, đây là một bước nâng chuẩn nhập khẩu.
Luật chơi mới: minh bạch không còn là lựa chọn
Với hệ thống cũ, doanh nghiệp vẫn có thể “chạy kịp” bằng hồ sơ giấy, giải trình bổ sung hoặc điều chỉnh thủ tục theo từng thị trường. Nhưng với CATCH, điều đó gần như không còn.
Một khi dữ liệu đã được nhập vào hệ thống, sai sót phát sinh ở khâu nào sẽ được truy ngược, và hiển thị ngay ở khâu đó. Trường hợp thông tin giữa khai thác, chế biến và xuất khẩu không đồng bộ, hệ thống sẽ tự động báo lỗi, đồng nghĩa với việc, không còn dư địa để điều chỉnh hay bổ sung hồ sơ về sau.
EU nhấn mạnh, đây không phải rào cản thương mại mới, mà là cách đặt tất cả nhà cung ứng vào cùng một chuẩn minh bạch. Nhưng thực tế thị trường cho thấy, ai không theo kịp chuẩn này sẽ tự bị loại.
Doanh nghiệp cần hiểu đúng để không trả giá sai
CATCH không làm thủ tục khó hơn, nhưng không cho phép làm ẩu. Hệ thống này được EU kỳ vọng: rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí hành chính về dài hạn, nhưng đổi lại yêu cầu chuỗi dữ liệu khai thác – xuất khẩu phải sạch ngay từ đầu.
Với các quốc gia xuất khẩu lớn, nơi thủy sản chiếm tỷ trọng cao trong kim ngạch sang EU, đây không còn là câu chuyện “chuẩn bị dần”, mà là điều kiện bắt buộc để duy trì thị phần.
Có thể thấy, EU không nói nhiều, nhưng hành động rất rõ, thị trường này chỉ dành cho thủy sản truy xuất được nguồn gốc, bằng dữ liệu số, theo chuẩn chung.
Trong bối cảnh nhập khẩu chiếm 70% tiêu thụ nội khối, CATCH không chỉ là công cụ chống IUU, mà là cách EU tái định hình chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu. Ai thích nghi sớm, sẽ đi tiếp. Ai chậm nhịp, sẽ bị thị trường loại bỏ mà không cần thêm cảnh báo.
