Dòng vốn xanh toàn cầu lập đỉnh 947 tỷ USD, Việt Nam đang ở đâu?

Theo dõi KTMT trên

Theo dữ liệu từ Bloomberg Intelligence, tổng giá trị phát hành trái phiếu và các khoản vay xanh trên toàn cầu đã chạm mức kỷ lục 947 tỷ USD trong năm 2025.

“Các khoản đầu tư xanh đang ngày càng được nhìn nhận như những quân bài chiến lược về công nghiệp và hạ tầng cốt lõi, thay vì chỉ là các giao dịch ESG ngách,” bà Melissa Cheok, Giám đốc nghiên cứu đầu tư ESG tại Sustainable Fitch cho biết.

Giới chuyên gia nhận định các khoản đầu tư xanh hiện nay được xem là yếu tố chiến lược trong phát triển công nghiệp và hạ tầng cốt lõi, thay vì chỉ dừng lại ở các giao dịch ESG ngách như trước đây. Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, các doanh nghiệp và tổ chức phát hành liên kết chính phủ đã huy động thành công 261 tỷ USD từ nợ xanh, ghi nhận mức tăng trưởng 20% so với năm trước.

Trong đó, Trung Quốc dẫn đầu với 138 tỷ USD phát hành trái phiếu xanh, chủ yếu đến từ các ngân hàng lớn nhằm thúc đẩy năng lượng tái tạo. Quốc gia này cũng đã ra mắt trái phiếu chính phủ xanh tại thị trường London vào đầu năm qua.

Tại Việt Nam, trong tổng dư nợ 18,2 triệu tỷ đồng của toàn nền kinh tế, dư nợ lĩnh vực xanh mới chỉ đạt 750.000 tỷ đồng (chưa tới 1 triệu tỷ đồng). Dù tốc độ tăng trưởng bình quân từ năm 2017 đến nay đạt 21%, cao hơn mức tăng trưởng dư nợ bình quân chung của cả nước.

Hiện nay, hành lang pháp lý cho tăng trưởng xanh đã được xây dựng và hoàn thiện liên tục từ năm 2015 đến nay. Chính phủ đã ban hành hàng loạt văn bản quan trọng như Quyết định 622, 69, 68 phê duyệt chiến lược phát triển ngành ngân hàng, yêu cầu huy động vốn an toàn và bền vững. Tiếp đó, Chỉ thị 44 và Quyết định 1658 đã cụ thể hóa Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 với mục tiêu phát thải ròng bằng không (Net Zero). Ngân hàng Nhà nước cũng ban hành các quy định hướng dẫn quản lý rủi ro môi trường, định hướng dòng vốn vào các dự án hiệu quả.

Dưới áp lực từ thị trường và thay đổi thói quen tiêu dùng hậu Covid-19, số lượng tổ chức tín dụng tham gia mảng này đã tăng từ 15 đơn vị năm 2017 lên khoảng 60 đơn vị hiện nay. Các ngân hàng lớn như Agribank, BIDV, HDBank đã chủ động xây dựng bộ tiêu chí lọc và từ chối cấp vốn cho các dự án gây ô nhiễm.

Dẫu vậy, theo các chuyên gia cho rằng mức khởi đầu vẫn còn thấp. Có nhiều rào cản lớn để tín dụng xanh phát triển mạnh hơn tại Việt Nam. Có thể kể tới như: vốn đầu tư xanh đòi hỏi thời gian dài và lãi suất thấp; tổ chức tín dụng đang thiếu chuyên gia và đơn vị tư vấn nội địa có năng lực đánh giá môi trường - xã hội, dẫn đến việc phải thuê chuyên gia quốc tế với chi phí rất cao. Bên cạnh đó, việc tiếp cận và khai thác dữ liệu để thẩm định, đánh giá rủi ro môi trường vẫn còn hạn chế.

Để gỡ nút thắt, Việt Nam có thể nhìn sang các mô hình thành công trong khu vực.

Ví dụ như tại Thái Lan, Ngân hàng Nông nghiệp và Hợp tác xã Nông nghiệp (BAAC) đã phát hành "Trái phiếu xanh" chuyên biệt để tài trợ cho các dự án trồng rừng và nông nghiệp bền vững với lãi suất cực thấp, được Chính phủ bảo lãnh.

Ở Indonesia hiện đang áp dụng hệ thống Green Taxonomy (Phân loại xanh) rất nghiêm ngặt. Chỉ cần doanh nghiệp chứng minh được việc giảm phát thải qua hệ thống đo lường MRV, họ sẽ lập tức được tiếp cận gói vay hỗ trợ lãi suất và giảm thuế thu nhập doanh nghiệp.

Để tín dụng xanh không chỉ là con số trên báo cáo mà thực sự chảy vào thị trường, cần một lộ trình quyết liệt, đồng bộ.

Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh, có 5 nội dung trọng tâm nhằm thúc đẩy đa dạng hóa nguồn vốn cho phát triển bền vững.

Thứ nhất, cần làm rõ các điều kiện để thị trường vốn trở thành kênh dẫn vốn hiệu quả, bổ trợ cùng nguồn vốn tín dụng ngân hàng trong tài trợ các dự án xanh, chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững.

Thứ hai, cần triển khai các giải pháp phát triển thị trường vốn xanh, khuyến khích phát hành các công cụ tài chính bền vững như trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững và cổ phiếu của các doanh nghiệp thực hành ESG. Đồng thời, cần nâng cao năng lực của doanh nghiệp và nhà đầu tư trong việc tiếp cận, sử dụng và giám sát hiệu quả các dòng vốn và sản phẩm tài chính này.

Thứ ba, cần tổng kết thực tiễn triển khai tín dụng xanh trong khu vực ngân hàng, đánh giá kết quả đạt được, rút ra bài học kinh nghiệm và xác định định hướng tiếp theo nhằm phát huy vai trò của hệ thống ngân hàng trong việc dẫn dắt và lan tỏa dòng vốn tín dụng xanh trong nền kinh tế.

Thứ tư, hoàn thiện các cơ chế, chính sách ưu tiên để thu hút mạnh mẽ hơn dòng vốn từ khu vực tư nhân vào các dự án xanh và tăng trưởng bền vững. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò điều tiết thông qua việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao tính minh bạch, bảo đảm an toàn và ổn định của hệ thống tài chính.

Thứ năm, tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức tài chính, doanh nghiệp, thị trường vốn và các đối tác quốc tế nhằm huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính cho mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của đất nước.

Ngoài ra, theo các chuyên gia, cần đầu tư mạnh hơn cho hạ tầng số để đảm bảo dữ liệu quốc gia minh bạch, giúp xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông về doanh nghiệp và các dự án triển khai sẽ là tiền đề quan trọng cho việc đánh giá các dự án xanh, phục vụ thúc đẩy tài chính xanh.

Thúc đẩy nhanh chóng việc ứng dụng công nghệ triển khai AI, big data và blockchain để đo lường hiệu quả mức độ phát thải của mỗi doanh nghiệp, xây dựng cơ sở dữ liệu theo địa phương, xác minh tác động môi trường theo ngành nghề sẽ tạo tiền đề cho sự phát triển của thị trường carbon và tạo cơ sở cho các sản phẩm tài chính carbon và các sản phẩm tài chính tiên tiến như trái phiếu xanh quốc gia được hình thành và phát triển.

Bên cạnh đó, cần chủ động hơn nữa thúc đẩy các mô hình hợp tác công - tư trong các dự án xanh như giao thông bền vững, đô thị thông minh và năng lượng sạch. Việc thành lập các dự án có nguồn hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế sẽ giúp huy động nguồn lực hiệu quả hơn.

Minh Thành