Thương nhân kinh doanh xăng dầu được phép tạm ngừng bán hàng khi nào?

Theo dõi KTMT trên

Trong Công điện số 22/CĐ-TTg ngày 11/3/2026 về việc tăng cường các giải pháp bảo đảm cung ứng xăng dầu cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của người dân, doanh nghiệp, Thủ tướng đã yêu cầu các thương nhân đầu mối sản xuất, kinh doanh xăng dầu chủ động xây dựng kế hoạch nguồn hàng, bảo đảm cung cấp đầy đủ xăng dầu cho hệ thống phân phối.

Đồng thời, phải duy trì hoạt động bán hàng thường xuyên, bán đúng giá niêm yết; theo dõi sát diễn biến thị trường xăng dầu thế giới và trong nước, chủ động có các giải pháp điều hành phù hợp; kịp thời điều tiết nguồn cung giữa các khu vực, địa bàn, bảo đảm chủ động, không để thiếu hụt, đứt gãy nguồn cung xăng dầu, đáp ứng đủ nhu cầu của nền kinh tế và tiêu dùng của xã hội.

Tạp chí Kinh tế Môi trường đã có cuộc trao đổi với TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội về các điều kiện để thương nhân kinh doanh xăng dầu được phép tạm ngừng bán hàng.

Thưa TS, Luật sư Đặng Văn Cường, những ngày qua hẳn ông đã biết thị trường xăng dầu đang rất "nóng". Ông có thể cho biết về cơ chế quản lý kinh doanh mặt hàng xăng dầu hiện nay?

TS, Luật sư Đặng Văn Cường:

Đối chiếu với Phụ lục số 01 ban hành kèm theo Luật Giá 2023 quy định về Danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá, “Xăng, dầu thành phẩm” được xếp ở vị trí đầu tiên trong tổng số 09 loại hàng hóa, dịch vụ chịu sự bình ổn giá của Nhà nước. Do đó, theo quy định pháp luật hiện hành, mặt hàng xăng dầu được xác định là mặt hàng thiết yếu đối với đời sống của con người và hoạt động của nền kinh tế.

Nhà nước quản lý mặt hàng xăng dầu thông qua một hệ thống cơ chế điều hành giá, dự trữ lưu thông và thiết chế quỹ bình ổn có tính chất đặc thù cao. Các cơ chế này được Chính phủ và liên Bộ Công Thương - Tài chính thiết kế và liên tục tinh chỉnh.

Hiện nay, cơ chế định giá xăng dầu định kỳ theo Điểm 3 Khoản 27 Điều 1 Nghị định số 95/2021/NĐ-CP ( sửa đổi bổ sung Nghị định số 80/2023/NĐ-CP) quy định chu kỳ điều hành giá xăng dầu là 07 ngày và thời gian điều hành giá xăng dầu định kỳ được thực hiện vào ngày thứ Năm hàng tuần và linh hoạt vào các ngày nghỉ lễ, Tết.

Tuy nhiên, hiện nay trong bối cảnh giá xăng dầu có nhiều biến động, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 36 trong đó cho phép, nếu tính toán sơ bộ cho thấy giá cơ sở tăng từ 7% trở lên so với kỳ công bố liền kề trước đó, việc điều hành giá xăng dầu và công bố giá cơ sở sẽ được thực hiện ngay sau ngày phát sinh mức tăng. Điều này nhằm bảo vệ an ninh năng lượng và đáp ứng nhu cầu của người dân.

Cách đây mấy hôm đã xảy ra tình trạng hàng loạt cây xăng tại Hà Nội treo biển hết hàng hoặc bán rất hạn chế. Vậy khi nào thì các đơn vị kinh doanh xăng dầu được phép tạm dừng bán hàng, thưa ông?

Thương nhân kinh doanh xăng dầu được phép tạm ngừng bán hàng một khi thuộc một trong hai trường hợp sau đây:

Thứ nhất, trường hợp vì lý do bất khả kháng. Bất khả kháng trong trường hợp kinh doanh xăng dầu được giải thích cụ thể bao gồm các sự kiện như: cháy nổ, bão, lũ lụt, hoặc các trường hợp khác mà thương nhân đã nỗ lực áp dụng tối đa các biện pháp khắc phục theo khả năng nhưng vẫn không thể duy trì việc bán hàng trên thực tế. Trong những tình huống khẩn cấp đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người và an toàn tài sản này, việc đóng cửa ngay lập tức là bắt buộc để thực hiện công tác ứng phó sự cố. Tuy nhiên, thương nhân vẫn phải báo cáo về lý do ngừng hoạt động cho cơ quan chức năng ngay khi điều kiện cho phép.

Thứ hai, trường hợp có lý do chính đáng đã được Sở Công Thương chấp thuận.

Pháp luật trao quyền cho cơ quan quản lý địa phương cụ thể hóa khái niệm “lý do chính đáng” nhằm đảm bảo tính linh hoạt, nhân đạo trong quản lý, đặc biệt đối với các doanh nghiệp quy mô siêu nhỏ hoặc hộ kinh doanh. Dựa trên khung quy định của Nghị định 95/2021/NĐ-CP và Nghị định 80/2023/NĐ-CP, Ủy ban nhân dân và Sở Công Thương các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ban hành các quy chế chi tiết hướng dẫn về các trường hợp dừng bán hàng.

Nhưng nếu họ treo biển "hết xăng" hay "chờ nhập hàng", căn cứ vào đâu để xác định điều đó là đúng chứ không phải đang găm hàng, đầu cơ?

Khi một cửa hàng bán lẻ xăng dầu treo biển “Hết xăng”, “Chờ nhập hàng” hoặc có các biểu hiện từ chối phục vụ, cơ quan quản lý nhà nước (bao gồm lực lượng Quản lý thị trường, Thanh tra Sở Công Thương, và chính quyền cấp xã) hoàn toàn có thể thanh tra, kiểm tra đột xuất tại hiện trường nhằm xác định tính trung thực của sự việc. Để xác định tình trạng hết xăng không chỉ phụ thuộc vào lời giải trình của chủ cửa hàng mà phải được xây dựng dựa trên chuỗi bằng chứng vật chất, chứng từ kế toán, và dữ liệu điện tử được cơ quan chức năng lập biên bản xác nhận tuân thủ đúng trình tự thủ tục hành chính.

Bước đầu tiên và mang tính quyết định là kiểm tra số lượng thực tế tại bồn chứa ngầm. Cơ quan quản lý sẽ dùng thiết bị chuyên dụng đo trực tiếp lượng tồn kho dưới đáy bồn. Nếu mức xăng dầu cạn dưới ngưỡng kỹ thuật tối thiểu có thể bơm lên, cơ quan chức năng sẽ lập biên bản xác nhận cây xăng thực sự hết hàng về mặt vật lý và xác nhận cửa hàng thực sự không còn hàng hóa để xuất bán.

Ngay cả khi bồn chứa thực sự trống rỗng, cửa hàng vẫn có nguy cơ bị xử phạt nếu sự cạn kiệt đó xuất phát từ lỗi chủ quan: ví dụ như họ cố tình không đặt hàng từ thương nhân cung cấp để tạo sự khan hiếm giả tạo trên thị trường. Khi đó, căn cứ cơ quan quản lý có thể kiểm tra hồ sơ chứng từ giao dịch thương mại và dữ liệu hệ thống để xác minh cửa hàng có thực sự kinh doanh minh bạch, tuyệt đối không găm hàng trong trường hợp này không.

Trong trường hợp qua công tác kiểm tra, giám sát của Cơ quan quản lý ghi nhận các cửa hàng tạm dừng bán hàng hoặc hết hàng có “lý do chính đáng” (tức là thỏa mãn cả hai tiêu chí: bồn thực sự cạn và có chưa thể nhập hàng), cơ quan chức năng sẽ không tiến hành xử phạt đối với cửa hàng bán lẻ.

Như vậy cửa hàng xăng dầu phải duy trì bán hàng liên tục?

Hệ thống pháp luật quy định rất rõ, giấy phép kinh doanh xăng dầu được cấp cho các đại lý bán lẻ xăng dầu và thương nhân kinh doanh xăng dầu với nghĩa vụ bắt buộc phải duy trì bán hàng liên tục.

Theo khoản 6 Điều 1 Nghị định 80/2023-NĐ-CP sửa đổi, bổ sung khoản 8 Điều 20 Nghị định 83/2014/NĐ-CP, nếu một đại lý bán lẻ xăng dầu ngừng hoạt động toàn bộ từ 30 ngày trở lên – bất kể vì lý do gì – Sở Công Thương sẽ thu hồi Giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh của đại lý đó.

Nếu thương nhân vi phạm các điều kiện cửa hàng kinh doanh bán lẻ xăng dầu mà không thể khắc phục, không thể mở cửa bán lại trong vòng 90 ngày kể từ khi bị xử phạt, Giấy chứng nhận cửa hàng đó cũng sẽ bị tước (điểm d, khoản 8 Điều 20 Nghị định 83/2014/NĐ-CP sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 80/2023/NĐ-CP).

Chế tài xử lý nếu cây xăng "găm hàng" ra sao, thưa ông?

Nếu trong quá trình kiểm tra, đo lường của lực lượng chức năng chứng minh được bồn chứa ngầm vẫn còn lượng xăng dầu tồn kho đạt tiêu chuẩn kỹ thuật có thể xuất bán, nhưng cửa hàng lại cố ý treo biển “hết hàng”, cố ý giảm thời gian bán hàng so với niêm yết, hoặc sử dụng các thao tác kỹ thuật tiểu xảo để chặn dòng chảy là hành vi này bị pháp luật quy định rất cụ thể thành hai mức độ xử lý đó là xử lý bằng biện pháp hành chính và xử lý hình sự. Trong đó, về hành chính có thể áp dụng hình thức xử phạt với mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với từng hành vi vi phạm cụ thể. Ngoài ra, hành vi “Găm hàng” sẽ bị xử phạt từ 10 đến 20 triệu đồng. Thậm chí, nếu cơ quan chức năng phát hiện lượng xăng dầu cố tình găm giữ vượt quá 150% mức tồn kho trung bình của 3 tháng trước đó, mức phạt tiền sẽ tăng lên từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng.

Bên cạnh mức phạt tiền, cơ quan chức năng sẽ tiến hành tịch thu sung công quỹ toàn bộ số xăng dầu bị phát hiện găm giữ trái phép trong trường hợp găm hàng hóa quá 150% mức tồn kho trung bình của ba tháng trước nêu trên. Đồng thời, nếu cửa hàng vi phạm nhiều lần, họ sẽ bị tước Giấy phép kinh doanh từ 03 đến 06 tháng.

Nếu nghiêm trọng hơn, cá nhân, pháp nhân thực hiện hành vi vi phạm hoàn toàn có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội đầu cơ theo quy định tại Điều 196 Bộ luật Hình sự năm 2015. Chế tài hình sự mang tính trừng trị cao nhất này thể hiện sự cương quyết, thái độ không khoan nhượng của Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam trong việc bảo vệ trật tự an toàn kinh tế vĩ mô và duy trì mạng lưới huyết mạch năng lượng phục vụ cho sự sinh tồn và phát triển của toàn xã hội.

Trân trọng cảm ơn ông!

PV