Thuế 15% của Trump và mặt trận pháp lý mới tại Mỹ

Theo dõi KTMT trên

Quyết định áp thuế nhập khẩu 10% – và có thể nâng lên 15% – đối với hầu hết hàng hóa vào Mỹ của Tổng thống Donald Trump đang vấp phải một làn sóng phản đối pháp lý hiếm thấy trong nước. Việc 24 bang đồng loạt đệ đơn kiện không chỉ thách thức thẩm quyền của Nhà Trắng mà còn đặt chính sách thuế quan trung tâm của nhiệm kỳ hai trước một “bài kiểm tra” mới tại tòa án và Quốc hội.

Tranh chấp bùng lên sau phán quyết ngày 20-2 của Supreme Court of the United States, khi cơ quan này bác bỏ phần lớn mức thuế mà chính quyền ông Trump áp dụng dựa trên International Emergency Economic Powers Act (IEEPA). Với tỷ lệ 6 phiếu thuận – 3 phiếu chống, tòa cho rằng đạo luật năm 1977 không trao quyền cho tổng thống áp thuế nhập khẩu trên diện rộng.

Chỉ vài ngày sau phán quyết, Nhà Trắng lập tức chuyển sang viện dẫn Điều 122 của Trade Act of 1974, một điều khoản cho phép tổng thống áp thuế tối đa 15% trong vòng 150 ngày để xử lý các vấn đề nghiêm trọng về cán cân thanh toán. Ngày 25-2, ông Trump tuyên bố áp mức 10% đối với phần lớn hàng nhập khẩu, đồng thời để ngỏ khả năng nâng lên 15% trong thời gian tới.

Tuy nhiên, các bang Dân chủ – trong đó có California, Oregon và New York – lập luận rằng điều khoản 122 được thiết kế cho bối cảnh khủng hoảng tiền tệ của thập niên 1970, khi hệ thống tỷ giá toàn cầu vẫn gắn với vàng. Theo họ, việc dùng điều luật này để xử lý thâm hụt thương mại thông thường là vượt quá mục đích ban đầu của luật.

Trong đơn kiện nộp lên United States Court of International Trade ngày 5-3, các bang yêu cầu tòa án chặn mức thuế mới và buộc chính quyền hoàn trả các khoản thu đã thu theo cơ sở pháp lý này. Phía Nhà Trắng phản bác rằng điều khoản 122 là một quy định cụ thể của luật thương mại, nên tổng thống hoàn toàn có quyền sử dụng mà không cần tuyên bố tình trạng khẩn cấp.

Dù kết quả pháp lý ra sao, tranh chấp hiện nay cũng cho thấy thuế quan đã trở thành một vấn đề chính trị nhạy cảm trong nước Mỹ. Theo khảo sát của YouGov cuối tháng 2, 60% người Mỹ ủng hộ phán quyết của Tòa án tối cao bác bỏ các mức thuế dựa trên IEEPA, trong khi chỉ 23% phản đối. Đáng chú ý, ngay trong cử tri Đảng Cộng hòa cũng có khoảng một phần ba đồng tình với phán quyết.

Nhận thức của cử tri phần lớn gắn với tác động trực tiếp lên chi phí sinh hoạt. Khảo sát cho thấy 41% người Mỹ cho rằng thuế quan đã khiến giá cả tăng đáng kể, trong khi 25% nói giá chỉ tăng nhẹ và 5% cho rằng giá giảm. Trong số cử tri Cộng hòa thừa nhận giá tăng mạnh, gần 70% ủng hộ quyết định của tòa.

Doanh nghiệp Mỹ cũng đang đối mặt với một giai đoạn bất định kéo dài. Nhiều công ty bán lẻ và sản xuất đã tăng giá, cắt giảm chi phí hoặc điều chỉnh chuỗi cung ứng để bù đắp chi phí thuế quan trong thời gian qua. Khi Nhà Trắng chuyển sang một cơ sở pháp lý mới, các kế hoạch kinh doanh lại phải tính toán lại từ đầu.

Áp lực pháp lý thậm chí còn lớn hơn. Theo ước tính của các luật sư thương mại, chính quyền ông Trump hiện đang phải đối mặt với khoảng 2.000 vụ kiện từ doanh nghiệp, yêu cầu hoàn trả hơn 130 tỉ USD tiền thuế đã thu theo các biện pháp bị tòa án bác bỏ trước đó.

Trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần, tranh cãi về thuế quan vì vậy không còn đơn thuần là vấn đề thương mại. Nó đã trở thành một phép thử lớn đối với cách cân bằng giữa quyền lực của tổng thống, vai trò của Quốc hội và sức chịu đựng của nền kinh tế Mỹ.