Sau gần 40 năm, giá dầu lại bùng nổ: Nhưng thị trường hôm nay đã khác

Theo dõi KTMT trên

Cú tăng sốc của giá dầu ngày 9/3 không chỉ là một biến động thị trường thông thường. Khi dầu WTI có thời điểm vọt lên 118 USD/thùng và Brent chạm 119 USD/thùng, mức tăng khoảng 30% trong một phiên – mạnh nhất kể từ năm 1988 – thị trường năng lượng toàn cầu đang phản ứng với một nguy cơ lớn hơn: đứt gãy tuyến vận tải dầu quan trọng nhất thế giới.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương gần 1/5 nhu cầu dầu toàn cầu, được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Khi tuyến đường này bị đóng cửa và các nhà xuất khẩu lớn như Iran, Kuwait và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cắt giảm sản lượng, thị trường gần như ngay lập tức định giá lại rủi ro nguồn cung.

Ông Bob McNally, Chủ tịch hãng tư vấn năng lượng Rapidan Energy Group, từng nhận định rằng Hormuz là “điểm nghẽn năng lượng nguy hiểm nhất thế giới”. Chỉ cần gián đoạn ngắn hạn tại khu vực này cũng đủ khiến thị trường dầu biến động mạnh, bởi phần lớn dầu từ vùng Vịnh phải đi qua hành lang hàng hải hẹp chưa đầy 40 km này.

Tuy nhiên, phản ứng của thị trường tài chính lần này cho thấy nỗi lo không chỉ nằm ở nguồn cung. Ngay trong buổi sáng cùng ngày, Nikkei 225 của Nhật Bản giảm khoảng 7%, Kospi của Hàn Quốc mất gần 8%, còn S&P/ASX 200 của Australia giảm 3,5%. Đối với các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng, cú sốc dầu mỏ gần như đồng nghĩa với áp lực chi phí sản xuất và rủi ro lạm phát quay trở lại.

Theo Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), giá dầu tăng mạnh thường có tác động lan tỏa nhanh đến nền kinh tế toàn cầu, bởi năng lượng là đầu vào của hầu hết các ngành sản xuất. Trong các chu kỳ trước, mỗi đợt tăng mạnh của giá dầu đều kéo theo chi phí vận tải, logistics và nguyên liệu tăng theo.

Dù vậy, cú sốc lần này cũng cho thấy một khác biệt quan trọng so với các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây. Thị trường dầu hiện không còn phụ thuộc tuyệt đối vào Trung Đông như thập niên 1970. Mỹ đã trở thành nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, với sản lượng khoảng 13 triệu thùng mỗi ngày, trong khi các nguồn cung mới từ Brazil, Guyana và Canada cũng đang tăng nhanh.

Ông Helima Croft, Trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa tại RBC Capital Markets, cho rằng cấu trúc nguồn cung đa dạng hơn có thể giúp thị trường hấp thụ cú sốc tốt hơn so với trước đây. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng việc vận chuyển dầu vẫn phụ thuộc vào một số tuyến hàng hải chiến lược, trong đó Hormuz là mắt xích quan trọng nhất.

Điều đáng chú ý là phản ứng tương đối bình tĩnh của thị trường Trung Quốc. Shanghai Composite chỉ giảm hơn 1%, thấp hơn nhiều so với các thị trường khác trong khu vực. Một số nhà phân tích cho rằng điều này phản ánh chiến lược dự trữ năng lượng dài hạn của Bắc Kinh, khi nước này đã liên tục tích lũy kho dự trữ dầu chiến lược trong nhiều năm qua.

Trong ngắn hạn, biến số quyết định vẫn là thời gian gián đoạn tại Hormuz. Nếu tuyến vận tải này được khôi phục sớm, giá dầu có thể nhanh chóng điều chỉnh. Nhưng nếu tình trạng đóng cửa kéo dài, thị trường năng lượng sẽ phải đối mặt với một thực tế mới: rủi ro địa chính trị đang trở lại như một yếu tố định giá trung tâm của dầu mỏ.

Và khi đó, câu chuyện sẽ không chỉ dừng ở một phiên tăng giá kỷ lục, mà có thể mở ra một chu kỳ biến động mới của năng lượng và kinh tế toàn cầu.