Nhập khẩu nông sản gia tăng, nông hộ nhỏ chịu sức ép lớn hơn
Nhập khẩu nông sản gia tăng cùng biến động giá đầu vào – đầu ra, các nông hộ nhỏ đang chịu áp lực lớn hơn từ chi phí, giá bán và cạnh tranh. Những con số mới nhất cho thấy thách thức không còn mang tính ngắn hạn.
Làn sóng nông sản, thực phẩm nhập khẩu tiếp tục tăng, trong khi giá cả đầu vào và đầu ra trong nước biến động mạnh. Hai lực này đang tạo áp lực kép lên nông hộ nhỏ – nhóm yếu thế nhất trong chuỗi sản xuất nông nghiệp.
Số liệu của Cục Hải quan cho thấy năm 2025, Việt Nam nhập khẩu 978,3 nghìn tấn thịt và sản phẩm từ thịt, trị giá 2,004 tỷ USD, tăng hơn 11% so với năm trước. Thịt nhập khẩu chủ yếu đến từ các quốc gia có lợi thế quy mô và chi phí thấp như Ấn Độ, Nga, Brazil. Riêng thịt lợn nhập khẩu đạt 183,4 nghìn tấn, với giá bình quân 2.273 USD/tấn, thấp hơn năm 2024.
Quy mô và giá thành này tạo sức ép trực tiếp lên chăn nuôi trong nước, đặc biệt là nông hộ nhỏ lẻ. Phân tích của CTCK ABS cho thấy, đàn nái ở khu vực chăn nuôi nhỏ đang giảm nhanh. CTCK VCBS cũng ghi nhận, thị phần chăn nuôi hộ gia đình tiếp tục thu hẹp, trong khi mô hình doanh nghiệp hiện chiếm khoảng 47% tổng sản lượng và còn mở rộng.
Sự dịch chuyển này không mang tính ngẫu nhiên. Luật Chăn nuôi có hiệu lực từ năm 2025 đặt ra các yêu cầu cao hơn về an toàn sinh học, môi trường và phúc lợi động vật. Với nhiều hộ nhỏ, chi phí tuân thủ vượt quá khả năng chịu đựng. Cùng lúc, rủi ro dịch bệnh – đặc biệt là dịch tả heo châu Phi – vẫn hiện hữu, làm tăng chi phí và rủi ro kinh doanh.
Áp lực tương tự cũng xuất hiện ở trồng trọt. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, giá dưa hấu cận Tết Nguyên đán 2026 giảm sâu về 5.000–6.000 đồng/kg, trong khi chi phí phân bón và vật tư tăng mạnh. Giá thương lái đặt cọc theo công đất giảm hơn 50% chỉ trong một tháng, khiến nhiều nông hộ đứng trước nguy cơ thua lỗ ngay trong vụ chính.
Những cú sốc giá ngắn hạn này bộc lộ điểm yếu dài hạn: nông hộ nhỏ phụ thuộc mạnh vào thị trường tự do, ít khả năng kiểm soát đầu ra và giá bán. Khi thị trường đảo chiều, biên an toàn gần như không còn.
Ở góc độ dài hạn, các nghiên cứu của Đại học RMIT cho thấy cơ cấu nông nghiệp tại ĐBSCL đang thay đổi nhanh. Diện tích trồng lúa giảm mạnh, trong khi nuôi trồng thủy sản và cây lâu năm gia tăng. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này chủ yếu diễn ra ở các hộ có vốn và năng lực kỹ thuật.
