Giữ hồn biển trong từng giọt nước mắm Phú Quốc
Giữa nhịp sống hiện đại của đảo ngọc, những nhà thùng nước mắm Phú Quốc vẫn lặng lẽ giữ nghề truyền thống hàng trăm năm, chắt chiu hồn biển và sự tử tế trong từng giọt nước mắm.
Với nhiều người dân nơi đây, nước mắm không chỉ là sản phẩm phục vụ bữa ăn. Đó còn là ký ức, là văn hóa và là niềm tự hào được truyền qua nhiều thế hệ.
Sinh ra và lớn lên trong gia đình có truyền thống làm nước mắm, anh Nguyễn Huỳnh Anh Khoa — đại diện Công ty TNHH kinh doanh nước mắm Huỳnh Khoa — cho biết điều giữ anh ở lại với nghề đến hôm nay không đơn thuần là câu chuyện mưu sinh.
“Điều khiến tôi gắn bó với nghề không chỉ vì đây là nghề của gia đình hay là một di sản của quốc gia, mà vì tôi hiểu sâu sắc giá trị của từng giọt nước mắm quê hương. Đó không chỉ là thành quả lao động mà còn là linh hồn của cả một vùng đất”, anh Khoa chia sẻ.
Tuổi thơ của anh gắn liền với mùi nước mắm, với những nhà thùng cũ kỹ và tiếng người tất bật mỗi mùa cá cơm cập bến. Với anh, nghề làm nước mắm không chỉ là công việc, mà còn là một phần ký ức của gia đình và văn hóa địa phương.
“Tôi luôn nghĩ rằng nếu thế hệ trẻ không tiếp tục gìn giữ thì những giá trị truyền thống ấy sẽ rất dễ mai một. Vì vậy, tôi chọn tiếp nối nghề, không chỉ để giữ nghề mà còn để phát triển theo hướng hiện đại và bền vững hơn”, anh nói.
Nhưng phía sau những giọt nước mắm thơm ngon là rất nhiều nỗi trăn trở của người làm nghề truyền thống.
Theo anh Khoa, khó khăn lớn nhất hiện nay là nguồn nguyên liệu cá cơm phục vụ sản xuất đang chịu nhiều tác động bởi các quy định mới trong hoạt động khai thác thủy sản. Bên cạnh đó là áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ thị trường.
“Nước mắm truyền thống cần rất nhiều thời gian, công sức và nguyên liệu thật để tạo ra chất lượng. Trong khi đó, nhiều sản phẩm công nghiệp có giá rẻ và sản xuất nhanh hơn rất nhiều”, anh chia sẻ.
Không chỉ cạnh tranh về giá thành, nghề nước mắm truyền thống còn đối diện với bài toán niềm tin người tiêu dùng. Theo anh Khoa, hiện nay nhiều người vẫn còn khó phân biệt giữa nước mắm truyền thống và nước chấm công nghiệp.
“Người làm nghề phải vừa giữ chất lượng, vừa xây dựng niềm tin với khách hàng. Chúng tôi luôn giữ lời hứa với Tổ nghề và người tiêu dùng rằng đây là nước mắm thật, và đây là sự tử tế”, anh nói.
Nói về điều làm nên hương vị đặc trưng của nước mắm Phú Quốc, anh Khoa cho rằng đó là sự kết hợp giữa thiên nhiên ưu đãi và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Cá cơm Phú Quốc sau khi đánh bắt phải còn thật tươi để đưa vào ủ chượp cùng muối biển theo tỷ lệ riêng. Từng mẻ chượp được ủ trong những thùng gỗ lớn suốt từ 12 đến 18 tháng, thậm chí lâu hơn, để tạo ra thứ nước mắm có màu hổ phách óng ánh, độ đạm cao và hậu vị ngọt dịu rất riêng.
“Nước mắm Phú Quốc không chỉ phụ thuộc vào nguyên liệu mà còn phụ thuộc vào kinh nghiệm ủ chượp truyền thống qua nhiều thế hệ. Chính sự kết hợp giữa thiên nhiên và kinh nghiệm làm nghề đã tạo nên hương vị mà nơi khác rất khó có được”, anh Khoa khẳng định.
Có lẽ cũng vì thế mà người làm nghề ở Phú Quốc luôn xem sự kiên nhẫn là linh hồn của nước mắm truyền thống.
“Để làm ra một giọt nước mắm ngon, người làm phải chờ từ một đến hai năm, không thể làm nhanh được. Đó không chỉ là quy trình sản xuất mà còn là cách gìn giữ uy tín và giá trị truyền thống”, anh nói.
Giữa thời đại mà mọi thứ đều chạy theo tốc độ và lợi nhuận, nghề làm nước mắm truyền thống lại là nghề của sự chậm rãi và bền bỉ. Chính điều đó khiến nhiều người trẻ ngày nay e ngại khi theo nghề.
Theo anh Khoa, nghề truyền thống hiện không còn dễ thu hút người trẻ như trước bởi công việc vất vả, cần sự kiên trì lâu dài trong khi vốn đầu tư lớn nhưng lợi nhuận lại không còn như thời kỳ hoàng kim.
Dù vậy, anh vẫn tin rằng vẫn còn nhiều bạn trẻ yêu nghề nếu họ hiểu được giá trị thật sự của nước mắm truyền thống.
“Theo tôi, điều quan trọng là phải giúp người trẻ thấy rằng nghề truyền thống hoàn toàn có thể phát triển theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững”, anh chia sẻ.
Mang trong mình tình yêu lớn với nghề tổ tiên để lại, anh Khoa mong muốn nước mắm Phú Quốc trong tương lai không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành biểu tượng văn hóa của Việt Nam trên trường quốc tế.
“Tôi hy vọng khi nhắc đến Việt Nam, ngoài phở hay cà phê, bạn bè quốc tế cũng sẽ biết đến nước mắm truyền thống như một biểu tượng văn hóa Việt Nam. Đây không chỉ là sản phẩm địa phương mà còn là di sản quốc gia đáng được gìn giữ, phát triển và tôn vinh”, anh bày tỏ.
Giữa những đổi thay của thời cuộc, những nhà thùng nước mắm ở Phú Quốc vẫn âm thầm tồn tại như chứng nhân của thời gian. Mùi cá, mùi muối và những thùng gỗ nhuốm màu năm tháng vẫn đang kể tiếp câu chuyện về những con người chân chất, bền bỉ và tận tụy với nghề.
Và có lẽ, trong từng giọt nước mắm Phú Quốc, người ta không chỉ nếm được vị mặn của biển. Mà còn cảm nhận được cả tình yêu nghề, lòng tự trọng của người làm nghề và linh hồn của đảo ngọc suốt bao đời nay.
Thanh Xuân
