Giá dầu chưa sốc, nhưng hệ thống xuất khẩu đang căng như dây đàn

Theo dõi KTMT trên

Giá dầu không còn tăng sốc như phiên mở cửa đầu tuần, nhưng thị trường đang chuyển sang một biến số khác: chi phí vận chuyển và giới hạn lưu trữ. Theo phân tích của JPMorgan Chase, nếu căng thẳng kéo dài, bài toán không chỉ là bao nhiêu dầu bị gián đoạn, mà là hệ thống xuất khẩu có thể chịu đựng bao lâu.

Phí bảo hiểm tăng 50%, chuỗi xuất khẩu chậm lại

Phí bảo hiểm chiến tranh cho mỗi chuyến tàu qua Hormuz được ước tính tăng từ khoảng 250.000 USD lên 375.000 USD. Con số này chưa làm gián đoạn hoàn toàn dòng chảy dầu, nhưng đủ để khiến một số hãng vận tải và bảo hiểm cân nhắc lại mức độ hiện diện.

Eo biển Hormuz chưa chính thức đóng cửa, song chi phí và rủi ro tăng nhanh khiến hoạt động vận chuyển chậm lại. Thị trường vì vậy phản ứng theo hướng “phòng thủ”, thay vì hoảng loạn.

“Đồng hồ 22 ngày” của 343 triệu thùng

Theo tính toán của nhóm chiến lược gia do bà Natasha Kaneva dẫn dắt tại JPMorgan, bảy quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc tuyến Hormuz đang có khoảng 343 triệu thùng công suất lưu trữ trên bờ.

Với sản lượng hiện tại, lượng này chỉ đủ duy trì khoảng 22 ngày nếu xuất khẩu bị nghẽn hoàn toàn. Ngoài ra, khoảng 60 tàu chở dầu trống có thể chứa thêm 50 triệu thùng, kéo dài thêm 3–4 ngày.

Điểm mấu chốt: nếu căng thẳng vượt mốc ba tuần, công suất lưu trữ có thể đầy, buộc các nhà sản xuất phải cắt giảm sản lượng. Khi đó, áp lực giá sẽ không còn mang tính tâm lý mà chuyển thành thiếu hụt thực tế.

Kịch bản 100–120 USD/thùng

JPMorgan cho rằng Brent có thể dao động trong vùng 100–120 USD/thùng nếu gián đoạn kéo dài và nguồn thay thế không được huy động kịp thời. WTI thường thấp hơn khoảng 7 USD.

Bốn yếu tố quyết định diễn biến giá gồm: khối lượng dầu bị gián đoạn thực tế, thời gian kéo dài bao lâu, khả năng bổ sung nguồn thay thế và diễn biến tiếp theo của xung đột.

Bản phân tích này được soạn trước vụ tấn công bằng drone vào nhà máy Ras Tanura của Saudi Arabia. Dù thiệt hại hạn chế, sự kiện cho thấy rủi ro có thể mở rộng sang hạ tầng dầu khí.

Bài học lịch sử: biến động chính trị và cú nhảy 76%

JPMorgan thống kê từ năm 1979 đến nay có tám sự kiện chuyển giao quyền lực lớn tại các quốc gia sản xuất dầu quy mô vừa và lớn. Trong các giai đoạn đó, giá dầu tăng trung bình 76% từ khi bất ổn bắt đầu đến khi đạt đỉnh.

Cách mạng Iran năm 1979 từng đẩy giá từ 13 USD lên 34 USD/thùng trong vài năm. Tuy nhiên, sản lượng Iran hiện khoảng 3,3 triệu thùng/ngày, thấp hơn đáng kể so với 5,3 triệu thùng năm 1978, cho thấy cấu trúc thị trường đã thay đổi.

Thị trường đang định giá điều gì?

Sau cú tăng ban đầu 5–6 USD/thùng, giá dầu hiện phản ánh rủi ro gián đoạn ngắn hạn, chưa phải kịch bản thiếu hụt kéo dài. Nhưng “đồng hồ 22 ngày” là giới hạn cứng mà thị trường không thể bỏ qua.

Nếu căng thẳng sớm hạ nhiệt, mức tăng hiện tại có thể được hấp thụ. Ngược lại, khi lưu trữ chạm trần và sản lượng buộc phải cắt giảm, bài toán sẽ chuyển từ chi phí bảo hiểm sang cú sốc cung thực sự – và vùng 100 USD/thùng sẽ không còn là giả định xa vời.