Crypto không còn là câu chuyện đầu cơ, mà là bài toán chủ quyền tài chính số

Theo dõi KTMT trên

Có một thời, nhắc đến crypto là nhắc đến những cơn sóng giá dựng đứng, những phòng chat sôi động giữa đêm và cả các cú “cháy tài khoản”. Đó là thế giới của FOMO, margin và kỳ vọng làm giàu nhanh. Tuy nhiên, thị trường tài sản mã hóa đã bước qua giai đoạn mang tính cảm xúc và tự phát đó.

Ảnh minh hoạ.

Thực tế, hàng triệu người Việt đang nắm giữ tài sản mã hóa, với quy mô giao dịch mỗi năm lên tới hàng chục tỷ USD. Khi một thị trường đạt đến ngưỡng này, nó không còn là câu chuyện riêng của từng nhà đầu tư cá nhân, mà trở thành vấn đề của toàn hệ thống tài chính - tiền tệ. Bởi tiền, dù dưới hình thức nào, cũng không bao giờ là chuyện nhỏ.

Dù thường được gọi là “tài sản ảo”, crypto được mua bằng tiền thật, bán ra thành tiền thật và tác động trực tiếp đến tài sản của nhiều hộ gia đình. Khi một dòng vốn đủ lớn vận hành ngoài khung quản lý chính thức, câu hỏi không còn là nên cấm hay nên khuyến khích, mà là liệu có kiểm soát được hay không.

Việc các cơ quan quản lý từng bước xây dựng khung pháp lý cho tài sản mã hóa cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong cách tiếp cận. Crypto không còn bị xem là hiện tượng bên lề, mà được thừa nhận như một loại tài sản cần ghi nhận, kê khai và thực hiện nghĩa vụ thuế. Thuế, trong trường hợp này, không chỉ là nguồn thu ngân sách, mà còn là dấu mốc pháp lý: khi được đưa vào hệ thống kế toán và nghĩa vụ tài chính, crypto rời khỏi “vùng xám” để trở thành một phần của nền kinh tế chính thức.

Từ đây, câu chuyện chuyển từ đầu cơ sang chủ quyền. Trong lịch sử, chủ quyền quốc gia luôn gắn liền với khả năng kiểm soát tiền tệ và dòng vốn. Crypto đặt ra một thực tế mới: tài sản có thể di chuyển xuyên biên giới chỉ bằng một chiếc điện thoại, không cần ngân hàng trung gian, không cửa khẩu và không rào cản địa lý. Nếu không có luật chơi phù hợp, dòng tiền số có thể chảy đi mà hệ thống gần như không nắm bắt được, kéo theo rủi ro về minh bạch và an toàn tài chính.

Tuy nhiên, chủ quyền tài chính số không đồng nghĩa với việc siết chặt bằng mọi giá. Nếu chi phí tuân thủ quá cao hoặc yêu cầu vốn vượt khả năng, các doanh nghiệp công nghệ trong nước có thể lựa chọn đăng ký pháp lý ở nước ngoài rồi quay lại phục vụ thị trường Việt Nam. Khi đó, khuôn khổ pháp lý vẫn tồn tại, nhưng giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh lại nằm ngoài biên giới.

Quản lý crypto vì vậy là bài toán cân bằng: giữa kiểm soát và đổi mới, giữa an toàn hệ thống và sức sống của thị trường. Trong bối cảnh thế giới đang bước vào giai đoạn tiền tệ số hóa nhanh chóng - từ stablecoin, token hóa tài sản đến thanh toán xuyên biên giới trên nền tảng blockchain - việc đứng ngoài xu hướng không giúp một quốc gia an toàn hơn, mà có thể làm suy giảm khả năng chủ động.

Crypto có thể khởi đầu từ những con sóng giá và tâm lý đầu cơ. Nhưng khi quy mô đủ lớn và nhà nước phải xây dựng luật chơi cho nó, đây không còn là câu chuyện của một nhóm nhà đầu tư. Đó là câu chuyện về cách một quốc gia định vị mình trong kỷ nguyên tài chính số - nơi chủ quyền không chỉ nằm ở biên giới vật lý, mà còn ở khả năng quản trị dòng tiền trên không gian số.