29 tỷ USD xuất khẩu da giày: quy mô lớn, lợi nhuận nhỏ
Xuất khẩu da giày Việt Nam năm 2025 đạt gần 29 tỷ USD, tăng khoảng 5% và giữ vị thế lớn trên bản đồ toàn cầu. Tuy nhiên, phần lớn kim ngạch vẫn đến từ gia công, giá trị gia tăng thấp, trong khi phụ thuộc thị trường và khối FDI vẫn là điểm nghẽn.
Năm 2025, da giày tiếp tục là một trong số ít ngành xuất khẩu giữ được nhịp tăng ổn định. Theo Hiệp hội Da – Giày – Túi xách Việt Nam (LEFASO), kim ngạch toàn ngành đạt gần 29 tỷ USD, tăng khoảng 5% so với năm trước, trong bối cảnh thương mại toàn cầu chưa thoát bất định.
Vị thế sản xuất của Việt Nam vẫn rất rõ: đứng thứ ba thế giới về sản lượng, thứ hai về xuất khẩu, chỉ sau Trung Quốc. Nhưng cấu trúc tăng trưởng cho thấy một nghịch lý quen thuộc: quy mô lớn, giá trị nội địa mỏng.
Trục thị trường của ngành vẫn xoay quanh Mỹ. Năm 2025, xuất khẩu giày dép sang Mỹ đạt hơn 11 tỷ USD, chiếm trên 1/3 tổng kim ngạch. EU đứng thứ hai với gần 6,9 tỷ USD, tiếp đến là Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Phân bổ thị trường tương đối rộng về địa lý, nhưng mức độ phụ thuộc vào một đầu mối tiêu thụ vẫn cao.
Theo LEFASO, lợi thế của doanh nghiệp Việt Nam nằm ở năng lực giao hàng lớn, ổn định và đáp ứng tiêu chuẩn của các thương hiệu toàn cầu. Tuy nhiên, cơ cấu xuất khẩu hiện nay khiến ngành dễ chịu tác động, nếu các thị trường lớn điều chỉnh chính sách thương mại, thuế quan hay tiêu chuẩn môi trường – lao động.
Một điểm then chốt khác nằm ở vai trò áp đảo của khu vực FDI. Khối này đóng góp hơn 80% kim ngạch xuất khẩu, tương đương gần 23 tỷ USD. Việt Nam đã trở thành cứ điểm sản xuất quan trọng trong chuỗi cung ứng giày dép toàn cầu, đặc biệt khi nhiều tập đoàn quốc tế dịch chuyển đơn hàng khỏi Trung Quốc. Nhưng sự dịch chuyển này chủ yếu diễn ra ở khâu sản xuất, không phải ở các tầng nấc tạo giá trị cao hơn.
Thực tế, doanh nghiệp trong nước vẫn tập trung ở mô hình CMT và FOB, biên lợi nhuận thấp, trong khi phải gánh chi phí lao động, logistics và yêu cầu tuân thủ ESG ngày càng chặt. Các khâu như thiết kế, phát triển sản phẩm, thương hiệu và phân phối quốc tế vẫn nằm ngoài tầm với của phần lớn doanh nghiệp nội.
Theo các chuyên gia, Việt Nam hiện được xem là điểm thay thế Trung Quốc về địa điểm sản xuất, nhưng chưa thay thế được về vị trí trong chuỗi giá trị. Khoảng cách này phản ánh hạn chế về công nghiệp hỗ trợ, tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu và năng lực R&D.
TS. Lê Đăng Doanh nhận định, nếu tăng trưởng tiếp tục dựa chủ yếu vào gia công, dư địa sẽ sớm thu hẹp. Để duy trì vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu, ngành da giày buộc phải dịch chuyển sang các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn, đồng thời đáp ứng các chuẩn mực xanh đang trở thành điều kiện bắt buộc tại Mỹ và EU.
Bài toán của da giày Việt Nam vì thế không chỉ là giữ nhịp xuất khẩu, mà là đổi chất tăng trưởng. Khi quy mô đã lớn, câu hỏi đặt ra không còn là “bán được bao nhiêu”, mà là “giữ lại được bao nhiêu giá trị” trong mỗi đôi giày xuất khẩu.
