Thứ hai, 17/01/2022 14:55 (GMT+7)
Thứ hai, 29/11/2021 14:00 (GMT+7)

Việt Nam tìm cách 'hạ nhiệt' buôn lậu động vật hoang dã

Mặc dù đại dịch cản trở không nhỏ hoạt động buôn lậu động vật hoang dã nhưng các mạng lưới tội phạm vẫn duy trì hoạt động và thích nghi với bối cảnh toàn cầu. Việt Nam đang tìm biện pháp phù hợp để ngăn chặn tình trạng này.

Những báo cáo về buôn lậu động vật hoang dã tại Việt Nam

Báo cáo mới công bố của Cơ quan điều tra môi trường quốc tế (EIA) chỉ ra rằng trong số ít nhất 120 vụ thu giữ sừng tê giác, vảy tê tê và ngà voi tại Việt Nam kể từ năm 2010, chỉ 17 vụ dẫn đến kết án, chiếm khoảng 14%. Không ít lô hàng lậu bị thu giữ với số lượng lớn là dấu hiệu cảnh báo sự xuất hiện của tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Tuy nhiên, Việt Nam khá chậm trong việc theo đuổi các cuộc điều tra tiếp sau đó.

Đáng chú ý là một nửa số lô hàng bị thu giữ trong các vụ nêu trên có xuất xứ từ các nước châu Phi, minh chứng Việt Nam là trung tâm nhập khẩu các sản phẩm động vật hoang dã bất hợp pháp từ châu lục này.

Việt Nam tìm cách 'hạ nhiệt' buôn lậu động vật hoang dã - Ảnh 1
Các mặt hàng ngà voi được bày bán tràn lan ngoài thị trường. (Ảnh minh họa)

Cũng từ năm 2010, Việt Nam liên quan đến hoạt động buôn bán các bộ phận và sản phẩm của ít nhất 18.000 cá thể voi, 111.000 cá thể tê tê và 976 cá thể tê giác với 75% trong số này có nguồn gốc từ châu Phi. EIA đánh giá các mạng lưới tội phạm động vật hoang dã của Việt Nam đã hoạt động ở châu Phi gần 2 thập kỉ, trong đó Nigeria, Nam Phi và Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) là những điểm nóng lớn.

Việt Nam tìm cách 'hạ nhiệt' buôn lậu động vật hoang dã - Ảnh 2
Mặt hàng vảy tê tê được buôn bán tràn lan. (Ảnh minh họa)

Ngày 24/11 vừa qua, TAND huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu tuyên phạt Thào A Tủa (sinh năm 1979) và Lò Thị Mỷ (sinh năm 1965), cùng trú tại thôn Pa Mu, xã Hua Bum, huyện Nậm Nhùn mỗi đối tượng 1 năm tù về hành vi nuôi nhốt trái phép 1 cá thể gấu chó (tên khoa học Helarctos malayanus).

Trước đó, ngày 14/7/2021, cơ quan CSĐT Công an tỉnh Lai Châu đã tiến hành khám xét nhà của đối tượng trong chuyên án triệt phá tụ điểm, buôn bán trái phép chất ma túy và đồng thời phát hiện các đối tượng nuôi nhốt trái phép 1 cá thể gấu. Cá thể gấu trên khi bị tịch thu chỉ nặng 5 kg và đã được chuyển tới Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật Hoàng Liên – Vườn Quốc gia Hoàng Liên ngay sau đó.

Gấu chó là loài ĐVHD thuộc lớp thú nằm trong Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ ban hành theo Nghị định 64/2019/NĐ-CP – cấp độ bảo vệ cao nhất theo quy định pháp luật của Việt Nam. Trong thời gian vừa qua, các cơ quan chức năng ghi nhận nhiều vụ việc liên quan đến hoạt động buôn bán, vận chuyển gấu con còn sống trên địa bàn các tỉnh biên giới phía Bắc. Nhiều khả năng các cá thể gấu này sẽ được buôn bán cho các cơ sở nuôi nhốt.

Vụ việc này một lần nữa cảnh báo về thực trạng buôn bán ĐVHD trái pháp luật ở Việt Nam. Báo cáo của Cơ quan điều tra môi trường quốc tế cho thấy, giai đoạn 2014-2019, Việt Nam bắt trên 600 vụ liên quan buôn bán ĐVHD trái pháp luật, trong đó có hơn 105 tấn ngà voi, tương đương hơn 15.700 cá thể voi bị sát hại; 1,69 tấn sừng tê giác (tương đương 610 cá thể); Da, xương, sản phẩm khác của khoảng 228 cá thể hổ; Cơ thể và vảy của khoảng 65.510 cá thể tê tê.

Gần hai năm nay, mặc dù đại dịch cản trở không nhỏ hoạt động buôn lậu động vật hoang dã nhưng các mạng lưới tội phạm vẫn duy trì hoạt động và thích nghi với bối cảnh toàn cầu. Vấn đề càng đáng ngại hơn khi các hoạt động phòng dịch đã dần được nới lỏng. Ngay khi Nam Phi dỡ bỏ lệnh phong tỏa, số tê giác bị săn trộm tại nước này đã tăng 50% trong 6 tháng đầu năm so với năm 2020. Riêng tại Nigeria, từ đầu tháng 1 đã có 3 vụ thu giữ lớn động vật hoang dã và một trong số này dự kiến chuyển sang Việt Nam với tổng khối lượng 19 tấn ngà voi và vảy tê tê lậu.

Tháng 7/2021, cơ quan chức năng Việt Nam cũng tịch thu 138 kg sừng tê giác tại cảng Đà Nẵng, tương đương 50 cá thể tê giác từ Nam Phi. Đây là lô hàng sừng tê giác lớn nhất bị thu giữ tại Việt Nam kể từ năm 2015. EIA cho rằng, những lô hàng lậu quy mô như thế này là dấu hiệu cảnh báo sự xuất hiện của các nhóm tội phạm động vật hoang dã nhưng Việt Nam khá chậm trong việc tiến hành điều tra sâu các vụ thu giữ.

Kể từ năm 2018, có khoảng 15 tấn ngà voi và 36 tấn vảy tê tê, tương ứng 2.200 cá thể voi và 36.000 cá thể tê tê bị thu giữ tại các cảng biển địa phương mà các đối tượng không hề bị bắt giữ hay kết án.

Các hoạt động pháp luật Việt Nam có đủ sức răn đe?

“Việt Nam đã thực hiện nhiều vụ thu giữ nhưng chỉ riêng thu giữ không đủ sức răn đe đối với các đường dây buôn lậu động vật hoang dã vì biện pháp này chỉ gây tổn thất nhỏ và các đối tượng có thể dễ dàng thu hồi lợi nhuận trong các chuyến hàng tiếp theo.

Điều đáng nói là các vụ thu giữ chỉ là phần nổi của tảng băng chìm bởi hầu hết các sản phẩm động vật hoang dã bất hợp pháp đến và rời khỏi Việt Nam mà không bị phát hiện”, báo cáo nhấn mạnh.

Cũng theo EIA, “việc không điều tra tiếp các vụ bắt giữ quy mô lớn tại các cảng biển là một lỗ hổng đáng kể, cho thấy việc thực thi pháp luật chưa đầy đủ và thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan bao gồm lực lượng hải quan và công an”.

Việt Nam tìm cách 'hạ nhiệt' buôn lậu động vật hoang dã - Ảnh 3
Động vật hoang dã cần trở về với tự nhiên. (Ảnh minh họa)

Báo cáo cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc phối hợp giữa cơ quan thực thi pháp luật Việt Nam và các cơ quan chức năng ở các nước đầu mối bao gồm Nigeria và Nam Phi cũng như các quốc gia trung chuyển như Campuchia, Malaysia và Singapore và Trung Quốc – thị trường tiêu thụ chủ yếu động vật hoang dã. Quá trình này bao gồm việc thu thập và chia sẻ thông tin tình báo với các quốc gia liên quan ở châu Phi và châu Á để tiến hành điều tra sâu các vụ thu giữ, đặc biệt là các vụ xảy ra tại các cảng biển Việt Nam.

Đáng chú ý là hoạt động điều tra các tội phạm tài chính khác như rửa tiền, hối lộ và trốn thuế cũng góp phần xác định và ngăn chặn các đối tượng cầm đầu đường dây buôn bán động vật hoang dã.

Bên cạnh những hạn chế trong điều tra buôn lậu động vật hoang dã, Báo cáo cũng ghi nhận nỗ lực của Việt Nam trong phòng chống nhóm tội phạm này những năm gần đây. Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã tăng hình phạt đáng kể đối với tội phạm động vật hoang dã, số vụ bị bắt giữ cũng tăng 44% và Việt Nam cũng ban hành kế hoạch hành động quốc gia về ngà voi, sừng tê giác giai đoạn 2018 – 2020 theo hướng cam kết trao đổi thông tin về các vụ bắt giữ với các quốc gia nguồn dù sự hợp tác này còn ít nhiều hạn chế.

Việt Nam tìm cách 'hạ nhiệt' buôn lậu động vật hoang dã - Ảnh 4
Việt Nam là điểm trung chuyển vảy tê tê từ châu Phi. (Ảnh minh họa)

Tại Hội nghị lần thứ 15 các bên tham gia Công ước đa dạng sinh học (COP15) vào tháng 10/2021, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Guterres kêu gọi các nước trên thế giới đồng thuận nhằm ngăn chặn cuộc khủng hoảng sinh thái hiện đe dọa cuộc sống loài người. Hơn 1 triệu loài thực vật, động vật có vú, chim, bò sát, lưỡng cư, cá và động vật không xương sống đang đối mặt với mối đe dọa.

Bên cạnh các giải pháp về pháp lý thì một trong những giải pháp bảo tồn mang lại hiệu quả không nhỏ và cần làm ngay là đẩy mạnh công tác truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm ngăn chặn việc sử dụng các sản phẩm từ động vật hoàng dã.

Cần đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư, thiết lập cơ chế tài chính phù hợp với yêu cầu nhằm tăng cường công tác bảo tồn động vật hoang dã, tăng cường hợp tác liên biên giới với các nước có chung đường biên giới, các nước trong khu vực và toàn cầu về công tác bảo tồn động vật hoang dã.

Nguyễn Linh (T/h)

Bạn đang đọc bài viết Việt Nam tìm cách 'hạ nhiệt' buôn lậu động vật hoang dã. Thông tin phản ánh, liên hệ đường dây nóng : 0917 681 188 Hoặc email: toasoanktmt@gmail.com

Cùng chuyên mục

IEA dự báo phát thải carbon tiếp tục duy trì mức cao
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu điện toàn cầu trong vài năm tới sẽ chậm lại sau mức kỷ lục năm 2021, tuy nhiên lượng phát thải carbon vẫn sẽ cao trong khi nguồn cung năng lượng carbon thấp tăng trưởng chậm.
2022 sẽ là năm có nhiệt độ cao thứ 10 trong lịch sử
Theo NOAA, các nhà khoa học dự báo khí hậu toàn cầu có thể 'nóng kỷ lục' vào năm 2022 và đây sẽ là năm có nhiệt độ cao thứ 10 trong lịch sử. Nguyên nhân chính của tình trạng này là do nồng độ ngày càng cao của các loại khí giữ nhiệt như khí thải carbon.
Bắt giữ 2 tàu hút cát trái phép trên sông Đà
Trong quá trình tuần tra, tổ công tác Đội Cảnh sát đường thủy số 1 đã bắt giữ 2 phương tiện thủy tự hành đang khai thác cát trái phép từ lòng sông Đà, bơm lên khoang chứa hàng của phương tiện.

Tin mới

Gắn mã QR lên biển số xe, liệu có khả thi?
Gắn QR code, quốc kỳ vào biển số xe liệu có đem lại hiệu quả giảm tình trạng che biển tránh phạt nguội hay chỉ làm tăng thêm lãng phí? Nhiều chuyên gia cho rằng quy định về biển số mới nên triển khai trong thời gian phù hợp và không gây phiền hà cho dân.