Từ 1/7/2026: Phụ nữ sinh con thứ hai nghỉ thai sản 7 tháng, ưu tiên mua nhà ở xã hội
Từ 1/7/2026, lao động nữ sinh con thứ hai sẽ nghỉ thai sản 7 tháng, lao động nam nghỉ 10 ngày khi vợ sinh, gia đình có từ hai con được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội.
Quốc hội vừa chính thức thông qua Luật Dân số, gồm 8 chương, 30 điều, với 448 trong tổng số 450 đại biểu có mặt tán thành (tỷ lệ 94,71%). Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Đây được đánh giá là đạo luật đánh dấu bước chuyển quan trọng, đưa chính sách dân số từ trọng tâm kế hoạch hóa gia đình sang cách tiếp cận toàn diện về dân số và phát triển.
Trình bày trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định dự án Luật Dân số lần này đã đánh dấu căn bản thay đổi, chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển.
Từ kế hoạch hóa gia đình tới phát triển con người
Luật Dân số quy định hệ thống chính sách toàn diện hơn, bao gồm truyền thông, giáo dục dân số; duy trì mức sinh thay thế; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; nâng cao chất lượng dân số; và hoàn thiện điều kiện bảo đảm thực hiện công tác dân số trong dài hạn.
Điểm nhấn quan trọng của Luật là việc chuyển trọng tâm sang tạo dựng môi trường thuận lợi để người dân có thể sinh đủ, sinh khỏe và nuôi dạy con tốt; đồng thời bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cho phát triển kinh tế - xã hội.
Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận là nhóm chính sách hỗ trợ sinh con nhằm duy trì mức sinh thay thế. Luật quy định rõ hơn về quyền lợi của người lao động khi nuôi con nhỏ. Trong đó, lao động nữ sinh con thứ hai sẽ được nghỉ thai sản 7 tháng, dài hơn hơn một tháng so với quy định hiện hành. Lao động nam khi vợ sinh con cũng được nghỉ 10 ngày làm việc để hỗ trợ chăm sóc gia đình trong giai đoạn đầu sau sinh.
Luật cũng nêu rõ sẽ có hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế và hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. Đây là những nhóm được đánh giá cần có sự hỗ trợ kịp thời nhằm bảo đảm cân bằng dân số theo vùng miền và theo nhóm xã hội.
Đặc biệt, theo quy định của luật, người có từ 2 con đẻ trở lên sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở. Quy định này không chỉ mang ý nghĩa khuyến khích sinh đủ con theo mức sinh thay thế, mà còn góp phần tăng cường an sinh cho các gia đình trẻ, tạo điều kiện để họ ổn định cuộc sống, yên tâm lao động và nuôi dạy con.
Luật cũng mở cơ chế linh hoạt cho Chính phủ trong từng thời kỳ để quy định mức hỗ trợ cụ thể, phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và điều kiện kinh tế - xã hội.
Chủ động ứng phó với già hóa dân số
Già hóa dân số đang diễn ra nhanh tại Việt Nam, đặt ra yêu cầu cấp bách trong việc nâng cao năng lực ứng phó. Luật Dân số tập trung vào hai trụ cột chính:
Thứ nhất, chuẩn bị cho tuổi già một cách chủ động, từ sức khỏe, tài chính, bảo hiểm xã hội - y tế, đến hoạt động học tập suốt đời nhằm duy trì khả năng thích ứng và chất lượng cuộc sống.
Thứ hai, phát triển hệ thống chăm sóc người cao tuổi theo hướng đa dạng, dễ tiếp cận, đặc biệt là chăm sóc tại nhà và cộng đồng. Luật phân tách rõ nhóm chăm sóc chính thức và không chính thức, qua đó bố trí cơ chế đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng phù hợp cho từng nhóm.
Những quy định này được kỳ vọng tạo dựng nền tảng pháp lý và chính sách đủ mạnh để Việt Nam từng bước chuyển từ trạng thái ứng phó bị động sang chủ động tận dụng cơ hội mà quá trình già hóa dân số mang lại. Thay vì chỉ tập trung giải quyết các hệ lụy của già hóa như gánh nặng chăm sóc, áp lực lên hệ thống an sinh hay thiếu hụt nguồn lao động trẻ, Luật hướng tới chuẩn bị toàn diện cho người dân ngay từ khi còn trong độ tuổi lao động.
Hoàng Trang
