Loạt ông lớn ô tô Mỹ trước ngã rẽ sống còn giữa xe xăng và xe điện

Theo dõi KTMT trên

Ngành công nghiệp ô tô toàn cầu – lĩnh vực cần chu kỳ phát triển sản phẩm kéo dài 4–5 năm – đang đối mặt mức độ bất định hiếm thấy. Thuế quan thay đổi, cạnh tranh xe điện Trung Quốc tăng tốc, taxi tự lái xuất hiện và phần mềm dần thay thế vai trò của động cơ đốt trong. Với các hãng xe Mỹ, đây không chỉ là chu kỳ suy giảm lợi nhuận, mà là bài toán sinh tồn.

Lợi nhuận co lại, việc làm chịu áp lực

Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ, năm qua ngành sản xuất ô tô và linh kiện đã cắt giảm khoảng 21.000 việc làm, bất chấp chính sách thuế quan nhằm thúc đẩy sản xuất nội địa. Trong khi đó, khoảng 3 triệu lao động Mỹ làm việc trực tiếp trong ngành, và số việc làm phụ thuộc gián tiếp lớn gấp nhiều lần.

Các tập đoàn lớn như Ford Motor Company, General Motors và Stellantis đều báo lỗ hàng tỷ USD cuối năm 2025, sau khi trì hoãn hoặc điều chỉnh kế hoạch đầu tư xe điện. Ngay cả Mercedes-Benz cũng ghi nhận lợi nhuận suy giảm.

Trong bối cảnh đó, chính quyền Donald Trump nới lỏng tiêu chuẩn khí thải và tiết kiệm nhiên liệu, tạo điều kiện để các hãng tiếp tục bán xe bán tải và SUV – phân khúc có biên lợi nhuận cao. Nhưng điều này cũng đặt ra câu hỏi chiến lược: tối đa hóa lợi nhuận hiện tại hay tiếp tục đặt cược vào xe điện và công nghệ tự lái?

Áp lực từ Tesla và Trung Quốc

Sự trỗi dậy của Tesla buộc các hãng truyền thống phải đổ hàng chục tỷ USD vào nhà máy pin và nền tảng EV. Song, khi trợ cấp thuế xe điện tại Mỹ bị cắt giảm, nhiều kế hoạch mở rộng lại chậm lại.

Trong khi đó, các nhà sản xuất Trung Quốc như BYD đang dẫn trước về công nghệ pin và chi phí sản xuất. Ở mảng xe tự lái, Waymo – công ty thuộc Alphabet Inc. – cùng Tesla và doanh nghiệp Trung Quốc đang tiến nhanh hơn phần lớn hãng phương Tây.

Bà Susan Helper, giáo sư Đại học Case Western Reserve, cảnh báo kịch bản các thương hiệu Mỹ tồn tại nhưng công nghệ lõi lại đến từ Trung Quốc không còn xa vời.

Bảng cân đối mạnh, nhưng chiến lược gây tranh cãi

Dù lợi nhuận suy giảm, nhiều hãng xe vẫn sở hữu lượng tiền mặt lớn tích lũy từ giai đoạn khan hiếm nguồn cung hậu đại dịch.

General Motors đã chi 6 tỷ USD mua lại cổ phiếu trong năm qua và dự kiến chi khoản tương tự trong năm 2026. Giám đốc tài chính Paul Jacobson khẳng định bảng cân đối của GM “chưa bao giờ mạnh như hiện nay”.

Ford tiếp tục duy trì cổ tức để làm hài lòng cổ đông. Tuy nhiên, một số chuyên gia như John Paul MacDuffie (Đại học Pennsylvania) cho rằng nguồn lực này có thể hiệu quả hơn nếu đầu tư vào sản phẩm và công nghệ mới.

Xe điện vẫn là đích đến dài hạn?

Bất chấp điều chỉnh chiến lược, các lãnh đạo ngành vẫn tin xe điện cuối cùng sẽ thay thế xe xăng. GM hiện có khoảng 12 mẫu EV, bao gồm Chevrolet Equinox EV, Blazer EV và Cadillac Escalade IQ. CEO Mary Barra khẳng định công ty tiếp tục đầu tư vào công nghệ pin và tối ưu chi phí sản xuất.

Vấn đề không nằm ở việc xe điện có thay thế xe xăng hay không, mà ở tốc độ và khả năng sinh lời trong giai đoạn chuyển tiếp.

Ngã rẽ quyết định

Từ thời Henry Ford và dây chuyền lắp ráp di động đầu thế kỷ 20, ngành ô tô luôn là biểu tượng đổi mới công nghiệp Mỹ. Nhưng lần này, đổi mới không chỉ đến từ cơ khí, mà từ phần mềm, pin và dữ liệu.

Nếu không thích nghi đủ nhanh, các hãng xe truyền thống có thể bị thu hẹp vai trò trong chuỗi giá trị mới. Ngược lại, nếu tận dụng được lợi thế công nghệ từ Thung lũng Silicon và tái cấu trúc kịp thời, họ vẫn có cơ hội giữ vị thế toàn cầu.

Bài toán không còn là chu kỳ kinh doanh. Đây là cuộc tái định vị toàn ngành.