Giới trẻ mua sắm online và câu chuyện tái sử dụng bao bì thân thiện để bảo vệ môi trường

Theo dõi KTMT trên

Sự bùng nổ của các sàn thương mại điện tử (TMĐT) như Shopee, TikTok Shop, Lazada… cùng hàng loạt chương trình khuyến mãi đang khiến không ít bạn trẻ xem việc mua sắm trực tuyến trở thành một phần trong đời sống thường nhật. Song, đằng sau thói quen tưởng như vô hại ấy không chỉ là nguy cơ mất kiểm soát tài chính cá nhân mà còn tạo sức ép lớn đối với môi trường. Điều này đòi hỏi phải có sự điều chỉnh kịp thời.

Thói quen mua sắm “bốc đồng”

Không khó để bắt gặp những phiên livestream dày đặc trên các nền tảng mua sắm trực tuyến, phủ sóng với những từ khóa hấp dẫn như: “Giảm giá 50%”, “Siêu sale”, “Săn deal 1K” trực tiếp đánh trúng tâm lý chuộng hàng giá rẻ của nhiều bạn trẻ hiện nay. Những chương trình khuyến mãi ấy giúp người tiêu dùng tiếp cận đa dạng sản phẩm với mức giá cạnh tranh, nhưng đồng thời cũng vô tình tạo ra xu hướng “nghiện” mua sắm, làm suy giảm khả năng quản lý tài chính cá nhân. Đáng lo ngại hơn, sự bày bán ồ ạt của hàng loạt sản phẩm cho phép hàng giả, hàng kém chất lượng rình rập người tiêu dùng.

“Tháng nào cũng vậy, cứ đến ngày hội mua sắm trên ứng dụng Shopee như 7/7, 8/8 hay 9/9…, mình đều cố thức đến 0 giờ để săn deal. Mỗi khi xem livestream thấy các nhãn hàng tung mã “giảm giá 50%”, “mua 1K”, mình nhanh tay đặt liền 5–10 đơn mà không hề suy nghĩ. Có lúc mở hàng ra mới thấy, nhiều món chẳng thật sự cần đến, nhưng cảm giác mua được với giá rẻ khiến mình cực kỳ phấn khích”, Bạn T.K.H – sinh viên năm ba Học viện Báo chí và Tuyên truyền hào hứng chia sẻ.

Thực tế cho thấy, sức hút mạnh mẽ thúc đẩy quyết định mua sắm của giới trẻ còn bắt nguồn từ niềm tin gần như tuyệt đối vào sự xuất hiện của các KOLs (Key Opinion Leader) và KOCs (Key Opinion Consumer), những “gương mặt đại diện” được nhiều nhãn hàng lựa chọn hợp tác nhằm gia tăng độ tin cậy. Khi đó, hành vi mua hàng không đến từ nhu cầu thực tế mà chỉ chạy theo cảm xúc nhất thời, dẫn đến tình trạng “cháy ví”.

“Mình còn nhớ có lần phải dùng đến dịch vụ trả góp trực tuyến để sở hữu một sản phẩm khi shopping online. Thời điểm đó, dù đang không có đủ tiền để chi trả nhưng mình thấy món hàng đó giảm giá rất sâu, rẻ hơn hẳn so với giá mua trực tiếp bên ngoài, mình sợ nếu không mua ngay sẽ bỏ lỡ cơ hội”, H chia sẻ thêm. 

Khối lượng công việc dày đặc, áp lực học tập và deadlines liên tục khiến nhiều người trẻ gần như không còn thời gian nghỉ ngơi. Đối với họ, việc mua sắm online trở thành một sở thích cần có để giải tỏa căng thẳng, vừa tiện lợi vừa mang lại cảm giác thoải mái tức thì. Chị N.T.H (23 tuổi, Hà Nội) - nhân viên văn phòng chia sẻ: “Một ngày làm việc của mình thường bắt đầu từ 8 giờ sáng và kết thúc lúc tối muộn. Vì không có thời gian đi dạo phố, đi siêu thị, nên mình hay mua hàng online cho tiện. Không chỉ vậy, mua hàng online cũng là cách để mình xả stress. Có những món mình mua chỉ vì đang giảm giá sốc, chứ thực sự không cần thiết”.

Chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Tâm - Nhà sáng lập Trung tâm đào tạo & Ứng dụng Khoa học Tâm lý Hồn Việt nhận định: “Những người “nghiện” mua sắm đa phần đều có vấn đề tâm lý cá nhân như cô đơn, bị bỏ rơi, tự ti… Mua sắm giúp họ cảm thấy vui sướng, hạnh phúc trong chốc lát, nhưng sự hưng phấn này không bền vững”.

Xuất phát từ mục đích tiết kiệm chi tiêu, thế nhưng chính việc săn hàng giảm giá lại trở thành gánh nặng tài chính đối với nhiều bạn trẻ. Với mức lương eo hẹp so với chi phí sinh hoạt tại Hà Nội, việc chi tiêu thiếu kiểm soát cho mua sắm online khiến không ít người phải “phụ thuộc” vào gia đình. Tiêu tiền không có mục đích,  chạy theo ham muốn trước mắt chính là “căn bệnh” mà nhiều người trẻ gặp phải trước sự phát triển không ngừng của nhiều nền tảng mua sắm trực tuyến.

Trên nhiều tuyến phố Hà Nội, dễ dàng bắt gặp hình ảnh shipper với chiếc thùng chất đầy hàng phía sau xe, rong ruổi từ sáng tới tối để kịp giao hàng. Theo ghi nhận, một shipper cần giao khoảng 40–80 đơn/ngày, vào mùa cao điểm có thể vượt 100 đơn. Điều đáng nói, đằng sau đó là “hàng núi” bao bì: Từ hộp carton, túi nilon đến xốp chống sốc… Tất cả sau khi bóc gỡ đều trở thành rác thải khó phân hủy, chất chồng tại các điểm tập kết. Mỗi cú “chốt đơn” đem lại niềm vui ngắn hạn cho người mua nhưng để lại gánh nặng dài lâu cho hệ thống xử lý rác đô thị và môi trường.

Tiêu dùng có trách nhiệm

Đứng trước những hệ lụy từ trào lưu mua sắm online, nhiều người đặt ra câu hỏi : Đâu mới là lối đi bền vững? Thay vì chạy theo cơn sốt “chốt đơn”, một số bạn trẻ đã chủ động thay đổi thói quen, hướng tới lối sống tiêu dùng “thông minh” như mua sắm có kế hoạch, ưu tiên nhu cầu thực sự, cân nhắc tác động đến tài chính và môi trường trước mỗi quyết định đặt hàng.

Bạn L.H.T, sinh viên năm ba Đại học Kinh tế - ĐHQGHN chia sẻ rằng đã biết đến xu hướng underconsumption (tiêu dùng dưới định mức) từ những trào lưu tiết kiệm ở Mỹ và quyết định áp dụng cho bản thân: “Mình lập bảng kế hoạch chi tiêu theo tháng, liệt kê rõ món nào thật sự cần. Khi xem những buổi bán hàng phát sóng trực tuyến, thay vì chốt theo trào lưu, mình tự hỏi: nếu không có khuyến mãi, mình có mua món này không? Cách này giúp mình tiết kiệm được kha khá, hơn nữa quần áo, đồ dùng cũ mình vẫn sử dụng nhiều năm chứ không chạy theo hàng mới”.

Từ những chia sẻ của bạn L.H.T có thể thấy, giải pháp trước hết nằm ở sự tự giác của mỗi cá nhân: kỷ luật và biết kiểm soát cảm xúc. “Nghiện” mua sắm không hẳn là vòng xoáy không lối thoát; điều quan trọng phụ thuộc vào lựa chọn của bản thân: mua theo cảm xúc hay mua có kế hoạch. 

Ở một khía cạnh khác, một số doanh nghiệp bán hàng đã tiên phong trong việc xây dựng mô hình tiêu dùng xanh. Điển hình như Limart, chuỗi cửa hàng không rác thải tại TP.HCM và Hà Nội, với quy trình sản xuất và đóng gói theo tiêu chí “ít rác thải, dễ tái chế” đã góp phần tạo nên những giá trị tích cực.

Chị H., đại diện Limart tại Hà Nội chia sẻ: “Chúng mình ưu tiên sử dụng hộp carton trong đóng gói, đồng thời triển khai các hoạt động thu gom và tái chế túi nilon, vật liệu chống sốc thành các sản phẩm mới hoặc tái sử dụng cho những đơn hàng tiếp theo. Thời gian đầu, Limart từng gặp không ít phản hồi khi những chiếc hộp đến tay người nhận không còn nguyên vẹn, ảnh hưởng trực tiếp tới trải nghiệm mua hàng. Dù vậy, nhờ nỗ lực truyền thông, khách hàng dần ủng hộ lối sống xanh mà thương hiệu theo đuổi”.

Suy cho cùng, việc tiêu tiền cho mua sắm online của giới trẻ không có gì đáng trách. Vấn đề chỉ nằm ở chỗ: Chi tiêu có vượt quá khả năng tài chính không? Đó không chỉ là câu hỏi đặt ra thách thức cho mỗi cá nhân mà còn là bài toán cần sự chung tay từ phía doanh nghiệp và cộng đồng. Chỉ khi người trẻ biết cân bằng nhu cầu, doanh nghiệp hướng tới tiêu dùng bền vững, bảo vệ môi trường và cộng đồng cùng lan tỏa, đích đến mua sắm mới thực sự trọn vẹn và ý nghĩa.

Nhóm PV