Giảm rác thải nhựa: "Mệnh lệnh" sống còn cho du lịch xanh Việt Nam

Theo dõi KTMT trên

Phát biểu tại một hội thảo mới đây về tình hình ô nhiễm chất thải nhựa trong ngành du lịch Việt Nam, ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, nhấn mạnh du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước, đóng góp trực tiếp gần 9% GDP năm 2025 và đặt mục tiêu đạt 12–14% GDP vào năm 2030. Trong bối cảnh đó, yêu cầu phát triển bền vững, nâng cao hình ảnh điểm đến, chất lượng dịch vụ và khả năng cạnh tranh quốc tế ngày càng trở nên cấp thiết.

Tuy nhiên, tăng trưởng nhanh cũng kéo theo những thách thức mới, đặc biệt là ô nhiễm chất thải nhựa. Lượng túi ni-lông và chai nhựa do du khách thải ra môi trường đang hình thành các “điểm nóng” ô nhiễm tại nhiều điểm đến, gây áp lực lớn lên hệ thống thu gom, xử lý chất thải, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp tới trải nghiệm của du khách và thương hiệu du lịch Việt Nam.

Bà Nguyễn Thanh Bình - Phó trưởng phòng Lưu trú du lịch Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho biết, trong ngành du lịch, khách du lịch lưu trú thải trung bình 1,2kg/ngày đêm, khách không lưu trú thải 0,5kg/ngày, trong đó có nhiều vỏ chai nhựa. Ngành du lịch gặp khó khăn trong việc thúc đẩy du lịch xanh bởi việc thay đổi quy trình hoạt động, quy định của đơn vị cần thời gian; khó khăn về tài chính do cơ sở quy mô nhỏ, không có đủ tiềm lực về tài chính để triển khai các chương trình lớn, đầu tư thiết bị xử lý rác.

Hơn thế, một số chủ cơ sở quan tâm đến lợi ích trước mắt, chưa nhận thức đầy đủ về phát triển bền vững và bảo vệ môi trường. Các đơn vị cũng chưa có nhân lực chuyên trách về bảo vệ môi trường; nhà điều hành, chủ đầu tư còn lúng túng trong định hướng. Đặc biệt là khó khăn kết nối, tư vấn phát triển sản phẩm của các ngành, đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan cho khách để hình thành sản phẩm phù hợp nhu cầu của doanh nghiệp và khách du lịch.

Thực tế cho thấy, sức hấp dẫn của du lịch Việt Nam phần lớn dựa vào vẻ đẹp của thiên nhiên, từ những bãi biển nguyên sơ đến các khu dự trữ sinh quyển thế giới. Thế nhưng, chính tài sản vô giá này đang bị xâm lấn bởi rác thải nhựa. Tại các điểm nóng như Vịnh Hạ Long, Phú Quốc hay các khu bảo tồn biển, áp lực lên môi trường sinh thái đã chạm ngưỡng cảnh báo, buộc chính quyền và doanh nghiệp phải hành động quyết liệt hơn bao giờ hết.

Dự án "Giảm thiểu rác thải nhựa trong lĩnh vực du lịch Việt Nam" do Hiệp hội Du lịch Việt Nam (VITA) phối hợp cùng Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) triển khai những năm qua đã tạo ra nền móng quan trọng cho sự thay đổi nhận thức. Đến nay, tư duy làm du lịch đã có sự chuyển dịch rõ rệt từ khai thác tận thu sang quản trị bền vững. Hàng loạt địa phương đã mạnh dạn áp dụng các biện pháp hành chính cứng rắn kết hợp với vận động thay đổi hành vi, tạo nên những mô hình kiểu mẫu được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

Một số điểm sáng trong phát triển du lịch xanh tại Việt Nam có thể kể đến là Hội An với dự án "Thành phố không rác thải nhựa", hay Đà Lạt với mô hình "Du lịch xanh và bền vững". Các tỉnh Quảng Ngãi, Lâm Đồng và Ninh Bình cũng đang tích cực thực hiện nhiều sáng kiến nhằm thu hút du khách có ý thức về môi trường. Các chương trình như “Sống xanh cùng thiên nhiên” và “Du lịch không rác thải” đang được triển khai rộng rãi để nâng cao nhận thức của cộng đồng và du khách về bảo vệ môi trường.

Hay tại đảo Cô Tô của tỉnh Quảng Ninh. Không chỉ dừng lại ở việc vận động, địa phương này đã thực thi nghiêm ngặt quy định yêu cầu du khách không mang túi nilon, vật dụng nhựa dùng một lần lên đảo ngay từ cảng đi. Sự kiên quyết này ban đầu vấp phải một số ý kiến lo ngại về việc sụt giảm lượng khách, nhưng thực tế đã chứng minh điều ngược lại. Môi trường trong lành, bãi biển sạch bóng rác thải nhựa đã trở thành thương hiệu riêng, giúp Cô Tô thu hút dòng khách chất lượng cao, có ý thức và mức chi tiêu tốt hơn.

Tuy nhiên, con đường hướng tới mục tiêu du lịch không rác thải nhựa vẫn còn nhiều chông gai. Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là sự thiếu đồng bộ trong hạ tầng xử lý rác thải tại các địa phương và thói quen tiêu dùng tiện lợi đã ăn sâu của một bộ phận du khách nội địa. Nhiều doanh nghiệp lữ hành cho biết, dù họ rất muốn chuyển đổi sang các vật liệu xanh như tre, nứa, giấy hay nhựa sinh học, nhưng chi phí đầu vào cao và nguồn cung chưa ổn định vẫn là bài toán kinh tế nan giải. Bên cạnh đó, việc phân loại rác tại nguồn ở nhiều khu du lịch vẫn chỉ mang tính hình thức khi khâu thu gom và xử lý cuối cùng chưa đáp ứng được quy chuẩn kỹ thuật.

Để giải quyết triệt để vấn đề này, Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 đã xác định rõ vai trò của kinh tế tuần hoàn. Theo đó, việc giảm rác thải nhựa phải được thực hiện đồng bộ từ khâu chính sách đến thực tiễn vận hành. Các cơ quan quản lý nhà nước đang ráo riết hoàn thiện khung pháp lý, trong đó có việc ban hành bộ tiêu chí nhãn du lịch xanh áp dụng thống nhất trên toàn quốc. Những cơ sở lưu trú, đơn vị lữ hành đạt chuẩn sẽ được hưởng các ưu đãi về thuế, tín dụng xanh và được ưu tiên trong các chương trình xúc tiến quảng bá quốc gia. Đây được xem là đòn bẩy kinh tế quan trọng để khuyến khích doanh nghiệp chủ động tham gia vào cuộc đua xanh hóa.

Nhìn rộng ra, xu hướng du lịch toàn cầu đang thay đổi chóng mặt. Du khách thế hệ mới, đặc biệt là khách từ châu Âu, Bắc Mỹ và Đông Bắc Á, ngày càng khắt khe hơn trong việc lựa chọn điểm đến. Họ sẵn sàng chi trả cao hơn cho các dịch vụ thân thiện với môi trường và có xu hướng tẩy chay những điểm đến để xảy ra tình trạng ô nhiễm. Do đó, nỗ lực giảm rác thải nhựa của Việt Nam không chỉ đơn thuần là bảo vệ môi trường, mà còn là chiến lược định vị thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cuộc chiến chống rác thải nhựa trong ngành du lịch không thể thành công nếu chỉ có sự nỗ lực đơn lẻ của chính phủ hay doanh nghiệp. Nó đòi hỏi sự chung tay của cả cộng đồng, từ người dân địa phương đến từng du khách. Khi mỗi người ý thức được rằng việc từ chối một chiếc ống hút nhựa hay mang theo bình nước cá nhân là một hành động văn minh góp phần bảo vệ di sản cho thế hệ mai sau, khi đó du lịch Việt Nam mới thực sự phát triển bền vững. Một Việt Nam xanh, sạch, an toàn và thân thiện chính là thông điệp mạnh mẽ nhất mà chúng ta gửi đến bạn bè quốc tế trong kỷ nguyên mới.

Minh Thành