Giá dầu thế giới biến động: Nhìn lại cú sốc giá dầu âm năm 2020
Trong bối cảnh giá dầu toàn cầu liên tục lên xuống khó lường, thị trường năng lượng vẫn nhắc lại một sự kiện gây chấn động: tháng 4.2020, giá dầu WTI từng rơi xuống -37,63 USD/thùng, lần đầu tiên người bán phải trả tiền để người khác nhận dầu.
Những biến động mạnh của giá dầu thế giới thời gian gần đây khiến nhiều người nhớ lại một sự kiện chưa từng có trong lịch sử thị trường năng lượng: giá dầu thô rơi xuống mức âm.
Ngày 20.4.2020, hợp đồng dầu WTI giao tháng 5 trên sàn New York Mercantile Exchange lao dốc xuống -37,63 USD/thùng trước khi đáo hạn. Điều này đồng nghĩa người bán phải trả tiền cho người mua để họ nhận dầu – hiện tượng chưa từng xảy ra kể từ khi hợp đồng dầu WTI bắt đầu giao dịch vào năm 1983.
Theo dữ liệu của U.S. Energy Information Administration, đây là mức giá thấp nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ hiện đại, phản ánh cú sốc cung – cầu nghiêm trọng trong giai đoạn cao điểm của đại dịch COVID-19.
Giá dầu âm xuất hiện ở thị trường hợp đồng tương lai
Mức giá âm không xảy ra trên thị trường dầu vật chất mà xuất hiện ở hợp đồng tương lai dầu WTI giao dịch trên sàn New York Mercantile Exchange.
Với loại hợp đồng này, khi đến ngày đáo hạn, người nắm giữ phải bán lại hoặc thực hiện nghĩa vụ nhận dầu thật tại điểm giao hàng ở Cushing, bang Oklahoma (Mỹ).
Tuy nhiên, phần lớn nhà đầu tư chỉ giao dịch tài chính. Theo Commodity Futures Trading Commission, các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính chiếm hơn 50% khối lượng giao dịch trên thị trường hợp đồng dầu WTI.
Khi hợp đồng tháng 5.2020 sắp đáo hạn trong lúc kho chứa dầu gần như đã đầy, nhiều nhà đầu tư buộc phải bán tháo hợp đồng để tránh nghĩa vụ nhận dầu thật.
Ông Andy Lipow, Chủ tịch Lipow Oil Associates, khi đó nhận định: “Không ai muốn nhận dầu khi không còn chỗ chứa. Vì vậy họ buộc phải bán bằng mọi giá.”
Cú sốc nhu cầu chưa từng có
Nguyên nhân sâu xa của sự kiện này là cú sốc nhu cầu do đại dịch.
Theo International Energy Agency, nhu cầu dầu toàn cầu trong tháng 4.2020 giảm tới 29 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ, tương đương gần 30% tổng tiêu thụ toàn cầu.
Các biện pháp phong tỏa khiến hoạt động vận tải và sản xuất đình trệ:
- Lưu lượng hàng không toàn cầu giảm hơn 60%
- Lượng xe lưu thông tại nhiều thành phố lớn giảm 50–70%
- Hàng loạt nhà máy công nghiệp tại Mỹ và châu Âu phải tạm dừng hoạt động
Ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành IEA, gọi đây là “cú sốc nhu cầu dầu lớn nhất trong lịch sử”.
Nguồn cung chưa kịp điều chỉnh
Trong khi nhu cầu lao dốc, nguồn cung dầu vẫn ở mức cao.
Đầu năm 2020, căng thẳng về sản lượng giữa Saudi Arabia và Russia khiến hai nước tăng mạnh sản lượng. Saudi Arabia khi đó nâng sản lượng lên hơn 12 triệu thùng/ngày, mức cao kỷ lục.
Phải đến tháng 4.2020, liên minh OPEC+ mới đạt thỏa thuận cắt giảm 9,7 triệu thùng/ngày – mức cắt giảm lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ.
Tuy nhiên, theo International Energy Agency, thị trường khi đó vẫn dư thừa hơn 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, khiến tồn kho tiếp tục tăng nhanh.
Kho chứa dầu trở thành “nút thắt”
Áp lực lớn nhất của thị trường khi đó nằm ở hệ thống lưu trữ.
Cushing, bang Oklahoma – trung tâm giao nhận của dầu WTI – có công suất khoảng 76 triệu thùng. Theo số liệu của U.S. Energy Information Administration, lượng dầu tồn kho tại đây vào giữa tháng 4.2020 đã vượt 60 triệu thùng, tiến sát mức tối đa.
Ông Phil Flynn, chuyên gia của Price Futures Group, nhận định: “Thị trường đơn giản là đã hết chỗ chứa dầu. Khi kho đầy, giá có thể rơi xuống bất kỳ mức nào.”
Vì sao người bán chấp nhận trả tiền?
Đối với các công ty khai thác, việc đóng giếng dầu không phải lựa chọn dễ dàng.
Theo Rystad Energy, chi phí đóng và khởi động lại giếng dầu có thể lên tới hàng chục nghìn USD mỗi giếng, chưa kể nguy cơ hư hại thiết bị.
Trong bối cảnh kho chứa đã kín, nhiều nhà đầu tư và doanh nghiệp buộc phải chấp nhận trả tiền cho người mua để chuyển nghĩa vụ nhận dầu, thay vì giữ hợp đồng đến ngày đáo hạn.
Bài học vẫn còn giá trị
Dù hiện tượng giá dầu âm chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, sự kiện này vẫn được xem là một trong những thời điểm bất thường nhất của thị trường năng lượng.
Ông Daniel Yergin, Phó chủ tịch S&P Global và tác giả cuốn The Prize, cho rằng cú sốc năm 2020 cho thấy thị trường dầu có thể biến động theo những cách rất khó lường khi cung – cầu mất cân đối nghiêm trọng.
Đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào năng lượng như Việt Nam, biến động của giá dầu thế giới có thể tác động trực tiếp tới chi phí vận tải, sản xuất và cuối cùng là giá xăng dầu và lạm phát.
Cú sốc giá dầu âm năm 2020 vì vậy không chỉ là một sự kiện hiếm gặp trong lịch sử thị trường dầu mỏ, mà còn là lời nhắc về mức độ nhạy cảm của thị trường năng lượng trước các cú sốc kinh tế toàn cầu.
