Dầu vượt 100 USD/thùng: Cú sốc đủ lớn để lo, chưa đủ để hoảng

Theo dõi KTMT trên

Việc giá dầu Brent vượt mốc 100 USD/thùng trong bối cảnh eo biển Hormuz bị phong tỏa đang làm dấy lên lo ngại về một cú sốc năng lượng mới. Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, tác động hiện tại chủ yếu mang tính gián tiếp và chưa đủ để kích hoạt một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

Diễn biến leo thang bắt nguồn từ chiến dịch quân sự “Epic Fury” do Mỹ và Israel triển khai từ cuối tháng 2, kéo theo phản ứng đáp trả của Iran, trong đó có việc phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Chỉ trong chưa đầy ba tuần, giá dầu Brent đã tăng mạnh từ khoảng 72 USD/thùng lên hơn 119 USD/thùng, trước khi hạ nhiệt quanh vùng 100 USD/thùng.

Theo ông François-Xavier Chauchat, chiến lược gia tại Dorval Asset Management, cú sốc nguồn cung hiện nay là đáng kể, nhưng chưa mang tính “đứt gãy”. Ông cho biết việc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) có thể tung ra khoảng 400 triệu thùng dầu dự trữ, cùng với các tuyến vận chuyển thay thế, đã giúp giảm mức thiếu hụt thực tế xuống khoảng 8 triệu thùng/ngày – thấp hơn nhiều so với kịch bản xấu nhất.

Dù vậy, rủi ro không nằm ở cú tăng giá tức thời mà ở khả năng duy trì mặt bằng giá cao trong thời gian dài. Ông Philippe Waechter, kinh tế trưởng tại Ostrum Asset Management, cảnh báo nếu dầu duy trì quanh 100 USD/thùng, chi phí năng lượng sẽ tạo áp lực đáng kể lên người tiêu dùng và doanh nghiệp, đặc biệt tại châu Âu và châu Á những khu vực phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng.

Ở góc độ tăng trưởng, các mô hình kinh tế cho thấy nếu giá dầu duy trì ở mức 100 USD/thùng và nguồn cung thiếu hụt khoảng 8 triệu thùng/ngày trong vòng 3 tháng, tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể giảm khoảng 0,4 điểm phần trăm. Điều này có thể kéo tăng trưởng xuống dưới mốc 3%, nhưng vẫn cao hơn ngưỡng 2,5% – mức thường gắn với nguy cơ suy thoái rõ rệt.

Dự báo hiện tại từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và OECD cho thấy kinh tế toàn cầu năm 2025 có thể tăng trưởng khoảng 3,2%. Ngay cả khi chịu tác động từ cú sốc năng lượng, nền kinh tế thế giới vẫn có khả năng duy trì trên ngưỡng an toàn, ít nhất trong kịch bản ngắn hạn.

Một yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu tác động là mức độ phụ thuộc vào dầu mỏ đã giảm đáng kể so với trước đây. Nếu trong thập niên 1970, dầu chiếm tới 46% tổng tiêu thụ năng lượng sơ cấp toàn cầu, thì hiện nay con số này chỉ còn khoảng 31%. Điều này khiến các cú sốc dầu mỏ hiện tại có xu hướng “mềm” hơn so với các cuộc khủng hoảng năng lượng trong quá khứ.

Phản ứng của thị trường tài chính cũng phần nào củng cố nhận định này. Lãi suất toàn cầu không tăng đột biến, thị trường chứng khoán chưa ghi nhận các đợt bán tháo mạnh, cho thấy thanh khoản vẫn ổn định và niềm tin nhà đầu tư chưa bị xói mòn đáng kể. Theo nhà kinh tế đoạt giải Nobel Philippe Aghion, bối cảnh hiện tại không hội tụ các yếu tố gây ra khủng hoảng hệ thống như năm 2008, ngay cả khi giá dầu có thể tiếp tục biến động.

So với giai đoạn lạm phát cao năm 2022, bức tranh hiện nay cũng khác biệt. Khi đó, nền kinh tế toàn cầu đang phục hồi mạnh sau đại dịch, thị trường lao động căng thẳng và tiền lương tăng nhanh, tạo điều kiện cho lạm phát lan rộng. Ngược lại, hiện tại áp lực tiền lương đã hạ nhiệt, giúp hạn chế nguy cơ “vòng xoáy” lạm phát.

Dù vậy, các chuyên gia vẫn lưu ý nền kinh tế toàn cầu đang ở trạng thái nhạy cảm. Nếu tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz kéo dài quá 3 tháng hoặc giá dầu tiến sát ngưỡng 150 USD/thùng, kịch bản tiêu cực có thể nhanh chóng hình thành, kéo theo những điều chỉnh sâu hơn về tăng trưởng và chính sách.

Trong bối cảnh đó, cú sốc dầu hiện tại có thể chưa đủ để gây ra một cuộc khủng hoảng, nhưng rõ ràng đang đóng vai trò như một phép thử đối với sức chịu đựng của kinh tế toàn cầu, nơi ranh giới giữa “biến động” và “khủng hoảng” vẫn còn phụ thuộc vào diễn biến phía trước.