Dầu mỏ đang tìm đường vòng, nhưng vòng nào cũng rủi ro
Dầu mỏ đang đổi tuyến khỏi Hormuz, nhưng không thoát được rủi ro. Khi Biển Đỏ cũng trở nên bất định, mọi “đường vòng” đều chỉ là một điểm nghẽn khác.
Động thái của Saudi Aramco là tín hiệu rõ nhất. Tập đoàn này đã chuyển hàng triệu thùng dầu mỗi ngày sang tuyến đường ống Đông – Tây, dẫn ra cảng Yanbu bên Biển Đỏ. Dữ liệu từ Kpler cho thấy số chuyến bốc dầu tại đây đã tăng hơn gấp đôi so với mức trung bình năm trước. Tuy nhiên, ngay cả ở công suất tối đa khoảng 7 triệu thùng/ngày, tuyến này vẫn chỉ bù đắp được một phần so với khoảng 15 triệu thùng/ngày thường đi qua Hormuz.
Vấn đề không nằm ở công suất, mà ở địa chính trị. Biển Đỏ vốn đã là khu vực rủi ro từ trước, với các cuộc tấn công của lực lượng Houthi từ cuối năm 2023. Nay, khi Iran tuyên bố các mục tiêu liên quan đến hiện diện quân sự Mỹ tại đây có thể bị nhắm tới, tuyến vận chuyển này không còn là phương án “an toàn hơn”, mà chỉ là một biến thể của cùng một rủi ro.
Theo ông David Oxley từ Capital Economics, Biển Đỏ chưa bao giờ là khu vực ổn định. Nhận định này phản ánh đúng bản chất vấn đề: việc chuyển hướng dòng chảy dầu không làm giảm rủi ro, mà chỉ phân tán nó sang một không gian khác. Khi cả Hormuz và Biển Đỏ cùng nằm trong vùng bất định, thị trường không còn tuyến thay thế thực sự.
Trong kịch bản xấu hơn, nếu các tàu chở dầu của Ả-rập Saudi tiếp tục bị đe dọa tại Biển Đỏ, tác động sẽ không dừng ở logistics. Ông Naveen Das từ Kpler cho rằng điều này có thể kích hoạt một cú tăng giá dầu đáng kể. Khi đó, vấn đề không còn là gián đoạn cục bộ, mà là tín hiệu cho thấy toàn bộ “hệ thống thoát hiểm” của thị trường năng lượng đang bị thu hẹp.
Dự báo của Capital Economics cho thấy nếu nguồn cung từ khu vực bị bóp nghẹt, giá dầu Brent có thể tăng lên vùng 130–150 USD/thùng, so với khoảng 100 USD hiện tại. Một cú sốc như vậy sẽ nhanh chóng lan sang lạm phát, chi phí vận tải và giá tiêu dùng toàn cầu.
Ở chiều ngược lại, vận tải container chịu tác động ít hơn. Theo ông Peter Sand từ Xeneta, khoảng 90% năng lực vận tải container đã rời khỏi Biển Đỏ từ cuối năm 2023 và chuyển sang tuyến vòng qua mũi Hảo Vọng. Điều này khiến hệ thống vận tải hàng hóa thích nghi tốt hơn, dù chi phí tăng. Nhưng với dầu mỏ, nơi địa lý và hạ tầng đường ống đóng vai trò quyết định khả năng “né rủi ro” gần như không tồn tại.
Điểm cốt lõi nằm ở chỗ: thị trường dầu không thiếu tuyến đường, mà thiếu một tuyến đường an toàn. Khi các điểm nghẽn địa chính trị bắt đầu chồng lấn, mọi phương án thay thế đều trở thành phương án rủi ro. Và trong một hệ thống mà mọi “lối thoát” đều bị đặt trong vùng nguy hiểm, giá dầu không còn phản ánh cung – cầu, mà phản ánh mức độ bất định của chính hệ thống đó.
