Cú sốc năng lượng lan rộng: Thế giới bật “chế độ tiết kiệm”
Giá dầu vượt 110 USD/thùng và LNG tăng tới 77% đang buộc nhiều nền kinh tế chuyển sang trạng thái tiết giảm tiêu thụ. Từ Đông Nam Á đến châu Âu, các biện pháp cắt giảm năng lượng không còn mang tính tạm thời.
Tại Đông Nam Á, các biện pháp được triển khai trực tiếp vào hành vi sử dụng năng lượng. Tại Thái Lan, chính phủ yêu cầu điều chỉnh nhiệt độ điều hòa công sở lên 26–27 độ C và mở rộng làm việc từ xa nhằm giảm tiêu thụ điện trong khu vực công. Philippines áp dụng tuần làm việc 4 ngày từ ngày 9/3, theo Bộ Năng lượng nước này, nhằm giảm nhu cầu xăng dầu trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng hơn 30% so với đầu năm. Malaysia cũng đang xem xét triển khai làm việc từ xa trên diện rộng, theo thông tin từ Bộ Kinh tế nước này.
Các biện pháp này phản ánh áp lực ngân sách ngày càng lớn. Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (World Bank), chi phí trợ giá nhiên liệu tại các nền kinh tế đang phát triển có thể tăng thêm 0,5–1% GDP nếu giá dầu duy trì trên 100 USD/thùng trong thời gian dài.
Ở châu Âu, phản ứng mang tính cấu trúc hơn. Ủy ban châu Âu (European Commission) đặt mục tiêu cắt giảm 15% tiêu thụ khí đốt, đồng thời tăng tốc đầu tư vào năng lượng tái tạo và dự trữ khí đốt. Bà Ursula von der Leyen, Chủ tịch Ủy ban châu Âu, nhấn mạnh rằng “việc giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc”.
Trong khi đó, Mỹ cùng các nước thuộc IEA đã kích hoạt cơ chế xả kho dầu dự trữ chiến lược. Theo IEA, khoảng 400 triệu thùng dầu có thể được đưa ra thị trường để giảm áp lực nguồn cung. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng đây chỉ là giải pháp ngắn hạn.
Ông Philippe Waechter, kinh tế trưởng tại Ostrum Asset Management, nhận định rằng nếu giá dầu duy trì quanh mức 100 USD/thùng trong nhiều tháng, “tác động đến tiêu dùng và tăng trưởng sẽ trở nên rõ rệt hơn, đặc biệt tại châu Âu và châu Á”. Không chỉ dừng ở chính sách, cú sốc năng lượng lần này đang thúc đẩy thay đổi ở cấp độ tiêu dùng. Theo IEA, đội xe điện toàn cầu hiện đã giúp giảm khoảng 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày, một yếu tố được xem là “vùng đệm” quan trọng trong bối cảnh nguồn cung gián đoạn.
Song song đó, nhiều quốc gia khuyến khích các biện pháp tiết kiệm năng lượng trong sinh hoạt. Tại Nhật Bản và Hàn Quốc, các chương trình tiết kiệm điện đã được kích hoạt trở lại, trong khi tại châu Âu, các chiến dịch giảm tiêu thụ năng lượng hộ gia đình tiếp tục được mở rộng. Nhìn rộng hơn, thị trường đang quay lại một vòng xoáy quen thuộc: khi xung đột địa chính trị làm gián đoạn nguồn cung, giá năng lượng tăng lên, kéo theo áp lực lạm phát và buộc chính sách tiền tệ phải thận trọng hơn.
Ông François-Xavier Chauchat, chiến lược gia tại Dorval Asset Management, ước tính nếu giá dầu duy trì ở mức cao và nguồn cung thiếu hụt khoảng 8 triệu thùng/ngày trong 3 tháng, tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể giảm khoảng 0,4 điểm phần trăm.
Điểm khác biệt của chu kỳ lần này nằm ở tốc độ phản ứng. Thay vì thích nghi chậm như các giai đoạn trước, nhiều quốc gia đã hành động ngay từ đầu, cho thấy năng lượng đang quay trở lại vị trí trung tâm trong bài toán ổn định kinh tế vĩ mô. Trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn là giá năng lượng sẽ tăng bao lâu, mà là các nền kinh tế có thể thích nghi nhanh đến mức nào trước một cú sốc đang lan rộng.
