Xuất khẩu thủy sản vượt 11 tỷ USD, kỳ vọng năm 2026 bứt phá mạnh mẽ

Theo dõi KTMT trên

Năm 2025 là một năm có rất nhiều thách thức đối với xuất khẩu thủy sản, từ thuế đối ứng của Mỹ, nguy cơ áp thuế chống bán phá giá với tôm, chi phí sản xuất cao cho đến các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe.

Từ trong khó khăn, ngành thủy sản lại ghi nhận một cột mốc mới. Theo VASEP, xuất khẩu thủy sản cả năm 2025 đã đạt trên 11,34 tỷ USD, tăng 13% so với năm 2024.

Trong đó tôm vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất, mang về 4,65 tỷ USD, tăng 20% so với 2024. Riêng mặt hàng tôm hùm xuất bán tăng hơn gấp đôi, đạt 817 triệu USD.

Cá tra đứng thứ hai với giá trị xuất khẩu 2,19 tỷ USD, tăng 8%. Nhóm cá biển khác đạt kim ngạch 2,16 tỷ USD, tăng 12% nhờ thị trường đa dạng. Ngược lại, cá ngừ giảm do thiếu hụt nguyên liệu kéo dài và quy định IUU (khai thác hải sản bất hợp pháp) khắt khe.

Về thị trường, Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam với 2,07 tỷ USD chỉ riêng 11 tháng đầu năm 2025. So với cùng kỳ năm trước, thủy sản Việt Nam xuất khẩu sang nước này tăng tới 31,9%.

Mỹ là thị trường xuất khẩu thủy sản lớn thứ hai với 1,78 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ; Nhật Bản đứng vị trí thứ ba với 1,55 tỷ USD, tăng 10,3% YoY.

Các thị trường đứng sau lần lượt là Hàn Quốc với 785 triệu USD, tăng 7,3% YoY; Australia với 315 triệu USD, tăng 1,7% YoY; Anh đạt 298 triệu USD, tăng 3,3% YoY.

Để có được kỷ lục xuất khẩu hơn 11,3 tỷ USD, VASEP nhấn mạnh Ba nguyên nhân chính tạo sức bật cho xuất khẩu thủy sản 2025:

Thứ nhất, sự bất ổn trên thị trường toàn cầu làm gia tăng nhu cầu dự trữ, khiến giá thực phẩm có nguy cơ tăng mạnh. Điều này thúc đẩy cả người tiêu dùng và doanh nghiệp tại nhiều quốc gia đẩy mạnh mua tích trữ, qua đó làm tăng nhu cầu nhập khẩu thủy sản.

Thứ hai, sự chủ động và linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đóng vai trò rất quan trọng. Doanh nghiệp đã sớm nhận diện rủi ro từ các mốc thời gian bất lợi liên quan đến thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá hay quy định MMPA của Hoa Kỳ, từ đó có chiến lược gia tăng xuất khẩu, điều chỉnh thị trường và kế hoạch giao hàng để giảm thiểu tác động tiêu cực.

Thứ ba, lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục là đòn bẩy quan trọng, giúp xuất khẩu thủy sản bứt phá tại các thị trường tiềm năng trong khối CPTPP, EU và RCEP, bù đắp cho những khó khăn tại một số thị trường lớn.

Về triển vọng năm 2026, VASEP cho rằng doanh nghiệp cần chuyển dịch cơ cấu thị trường và sản phẩm chiến lược, coi đây là chiến lược dài hạn cho toàn ngành, nhưng cần thêm thời gian để điều chỉnh và thích ứng dần, thay vì có thể tạo ra sự thay đổi bền vững chỉ trong một hoặc hai năm.

Các chính sách thuế quan, thương mại và rào cản kỹ thuật của Mỹ có thể tiếp tục khiến các nhà xuất khẩu trên thế giới thận trọng và tính đến phương án chuyển dịch thị trường.

Xu hướng này đồng thời tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn tại các thị trường khác như EU, Trung Quốc, ASEAN và Trung Đông. Bên cạnh đó, thẻ vàng IUU vẫn là nút thắt cần được tháo gỡ để mở rộng hơn cánh cửa thị trường EU và nâng cao uy tín của hải sản Việt Nam tại Mỹ cũng như các thị trường khác.

Bước vào năm 2026, Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, những kết quả đạt được trong năm qua không chỉ phản ánh nỗ lực vượt khó của toàn ngành, mà còn tạo nền tảng quan trọng cho việc thực hiện các mục tiêu phát triển ngành thủy sản trong giai đoạn tiếp theo.

Về mặt hành chính, hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng và trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản. Trong đó, trọng tâm của dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và ngư dân. Mục tiêu đặt ra là giảm ít nhất 30% điều kiện kinh doanh không cần thiết, rút ngắn 30% thời gian giải quyết thủ tục và chi phí tuân thủ. 

Dự thảo cũng tập trung xử lý các điểm nghẽn lớn trong công tác chống khai thác IUU - một yêu cầu cấp thiết để ngành thủy sản Việt Nam phát triển bền vững và hội nhập quốc tế... góp phần tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh và tạo nền tảng pháp lý vững chắc để phát triển thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững, hội nhập sâu rộng và có trách nhiệm.

Có thể nói, kỷ lục xuất khẩu năm 2025 là một điểm sáng quan trọng, nhưng cũng đặt ra bài toán lớn cho năm 2026: làm thế nào để duy trì tăng trưởng trong bối cảnh rủi ro chính sách gia tăng, cạnh tranh gay gắt hơn và yêu cầu thị trường ngày càng khắt khe. Điều này cần sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng và quyết tâm của toàn ngành, trong đó các doanh nghiệp đóng vai trò rất quan trọng để phát triển bền vững trong tương lai.

Minh Thành