Vonfram: Cuộc chạy đua ngoài Trung Quốc đang tăng tốc
Vonfram đang thu hút vốn trở lại, nhưng không phải vì thị trường lớn, mà vì rủi ro nguồn cung ngày càng rõ.
Khoản huy động 11 triệu CAD của Fox Tungsten vào tháng trước, cho thấy cuộc chạy đua xây dựng nguồn cung ngoài Trung Quốc đang bắt đầu tăng tốc.
Trong thông cáo gửi đến KTMT, Fox Tungsten cho biết đã ký thỏa thuận “Thỏa thuận mua bán” với Stifel Nicolaus Canada và PowerOne Capital Markets Limited để huy động 11 triệu đô la Canada.
Công ty cho biết nguồn vốn tiền mặt sẽ được dùng cho Dự án Fox tại British Columbia và vốn lưu động, trong khi phần huy động từ đơn vị ưu đãi thuế sẽ được phân bổ cho “chi phí thăm dò Canada” đủ điều kiện.
Ở bề mặt, đây chỉ là một thương vụ nhỏ của một công ty thăm dò, nhưng trong bối cảnh hiện nay, quy mô vốn không phải điểm chính. Điều đáng chú ý là vốn đang quay trở lại với vonfram, kim loại thuộc chuỗi cung ứng tập trung nhất trong nhóm khoáng sản công nghiệp.
Trục cung ứng đang dịch chuyển
Vai trò của vonfram khiến sự phụ thuộc này trở nên nhạy cảm. Khoảng 60% nhu cầu toàn cầu đến từ vonfram dùng cho công cụ cắt và chế tạo chính xác, theo phân tích thị trường kim loại công nghiệp của Reuters.
Theo dữ liệu từ báo cáo hàng năm của Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), Trung Quốc chiếm khoảng 80–83% sản lượng vonfram khai thác toàn cầu và kiểm soát phần lớn công suất chế biến sâu. Điều này khiến mọi dự án mới ngoài Trung Quốc, từ Canada, Australia đến châu Á, đều được xem là nguồn cung chiến lược, ngay cả khi quy mô còn hạn chế.
Thị trường vonfram không lớn, nhưng có tính lan tỏa sâu. Thiếu hụt nhỏ có thể làm gián đoạn chuỗi sản xuất rộng, đặc điểm thường thấy ở các khoáng sản chiến lược có nguồn cung tập trung cao.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một trong số ít nguồn cung đáng kể ngoài Trung Quốc. Một bài phân tích của Reuters vào năm ngoái, xác định Việt Nam sản xuất gần như toàn bộ khoảng 3.400 tấn vonfram khai thác ngoài Trung Quốc mỗi năm và từng là nhà sản xuất lớn thứ hai thế giới sau Trung Quốc.
Trọng tâm của nguồn cung này là mỏ Núi Pháo tại Thái Nguyên, được đánh giá là một trong những mỏ vonfram lớn nhất ngoài Trung Quốc. Điều đáng chú ý không chỉ là sản lượng khai thác, mà là chuỗi chế biến đi kèm.
Theo dữ liệu của Masan High-Tech Materials, hệ thống tinh luyện liên quan có công suất khoảng 6.500 tấn/năm, một trong những cơ sở lớn nhất ngoài Trung Quốc.
Dữ liệu thương mại cũng cho thấy vai trò ngày càng rõ. Reuters dẫn dữ liệu Project Blue cho thấy Việt Nam cung cấp khoảng 22% nhập khẩu vonfram của Mỹ và 8% của châu Âu, nhấn mạnh vai trò của nguồn cung ngoài Trung Quốc.
Nếu Việt Nam đại diện cho năng lực tinh luyện, Hàn Quốc lại nổi lên như nguồn khai thác mới. Mỏ Sangdong, vốn là một trong những mỏ vonfram lớn nhất thế giới, đang được Almonty Industries phát triển lại sau nhiều thập kỷ đóng cửa.
Theo hồ sơ dự án, giai đoạn đầu của Sangdong dự kiến đạt công suất khoảng 2.300 tấn tinh quặng mỗi năm. Khi đạt đầy đủ công suất vào năm 2027, dự án được thiết kế để đáp ứng phần đáng kể nhu cầu vonfram của phương Tây.
Hai trường hợp Việt Nam và Hàn Quốc cho thấy trục cung ứng đang dịch chuyển: Việt Nam giữ vai trò trung tâm tinh luyện ngoài Trung Quốc, trong khi Hàn Quốc nổi lên như nguồn khai thác mới phục vụ chuỗi cung ứng phương Tây.
Vốn quay lại với thăm dò
Trong bối cảnh đó, các công ty thăm dò nhỏ bắt đầu thu hút sự chú ý. Họ chưa có sản lượng, nhưng đại diện cho nguồn cung tương lai.
Fox Tungsten là ví dụ. Cấu trúc “Thỏa thuận mua bán” đã giúp công ty nhận vốn ngay lập tức, trong khi phần lớn phát hành là đơn vị ưu đãi thuế, cơ chế thường dùng để chuyển chi phí thăm dò thành lợi ích thuế cho nhà đầu tư.
Điều này cho thấy mục tiêu không chỉ là huy động tiền, mà là đẩy nhanh hoạt động địa chất. Trong ngành khai khoáng, thăm dò là bước quan trọng nhất để mở khóa vốn lớn hơn.
Nếu thị trường tin rằng nguồn cung ngoài Trung Quốc sẽ thiếu hụt, dòng vốn thăm dò sẽ tiếp tục tăng. Mô hình này từng xảy ra với lithium và đất hiếm: nguồn cung tập trung, rủi ro địa chính trị tăng, vốn thăm dò bùng nổ, rồi mới đến chu kỳ phát triển mỏ.
Vonfram có thể đang bước vào giai đoạn đầu của chu kỳ này, theo các nhà phân tích.
Kim loại nhỏ, rủi ro lớn
Các báo cáo khoáng sản chiến lược của International Energy Agency nhấn mạnh rằng nhiều khoáng sản có quy mô thị trường nhỏ nhưng cú sốc nguồn cung có thể gây tác động kinh tế lớn do mức độ tập trung cao.
Nhiều nhà nghiên cứu tài nguyên cũng đồng tình rằng, thị trường vonfram toàn cầu có quy mô khiêm tốn so với đồng hay lithium, nhưng vai trò chiến lược lại vượt xa giá trị tuyệt đối. Điều này khiến biến động nguồn cung có tác động lớn hơn bình thường.
Khi chuỗi cung ứng phụ thuộc vào một quốc gia, như trường hợp Trung Quốc chiếm phần lớn sản lượng theo dữ liệu của United States Geological Survey, thì mọi thay đổi chính sách đều có thể làm biến động giá. Điều này thúc đẩy các nền kinh tế công nghiệp tìm cách đa dạng hóa nguồn cung, dù chi phí cao hơn.
Trong bối cảnh đó, các dự án tại Canada, Việt Nam và Hàn Quốc mang ý nghĩa vượt quy mô. Chúng đại diện cho nỗ lực xây dựng nguồn cung độc lập.
Đợt huy động 11 triệu CAD của Fox Tungsten, xét riêng lẻ, chỉ là một thương vụ nhỏ. Nhưng trong bức tranh lớn hơn, nó phản ánh một xu hướng: nguồn vốn đang quay lại với vonfram, khi thị trường bắt đầu định giá rủi ro phụ thuộc chuỗi cung ứng.
Trong thị trường kim loại chiến lược, tín hiệu thường xuất hiện sớm ở giai đoạn thăm dò. Sản lượng đến sau, có thể là nhiều năm sau. Vonfram có thể đang ở chính điểm khởi đầu đó.
Hải Vân
