UBCKNN yêu cầu rà soát diện đại chúng, loạt “ông lớn” đối mặt áp lực cơ cấu cổ đông
Yêu cầu tối thiểu 10% cổ phần do cổ đông nhỏ lẻ nắm giữ đang trở thành điểm nghẽn với nhiều doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao. Động thái rà soát của UBCKNN khiến áp lực cơ cấu lại cổ đông trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.
Cụ thể, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) vừa yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và công ty con đang niêm yết, đăng ký giao dịch rà soát lại điều kiện công ty đại chúng theo quy định của Luật Chứng khoán sửa đổi.
Điểm mấu chốt: nếu không đáp ứng điều kiện về vốn và cơ cấu cổ đông, doanh nghiệp có thể bị hủy tư cách công ty đại chúng – kéo theo nguy cơ hủy niêm yết hoặc hủy đăng ký giao dịch.
Chuẩn mới: 10% cổ phần phải thuộc về ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn
Theo Luật Chứng khoán 2019 (được sửa đổi, bổ sung năm 2024), công ty đại chúng phải đáp ứng: Vốn điều lệ đã góp từ 30 tỷ đồng trở lên; Tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.
Trường hợp không còn đáp ứng một trong hai điều kiện trên, doanh nghiệp thuộc diện bị hủy tư cách công ty đại chúng theo Điều 38 Luật Chứng khoán.
Với nhóm doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao, áp lực nằm ở điều kiện thứ hai – cơ cấu cổ đông.
Nhóm được “giãn” và nhóm có thể bị hủy tư cách
UBCKNN nêu rõ: Các DNNN chuyển đổi từ doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước sang công ty cổ phần và đang thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được phê duyệt sẽ không bị hủy tư cách công ty đại chúng trong thời gian thực hiện kế hoạch. Ngược lại, DNNN không thuộc diện trên và các công ty con của DNNN nếu không đáp ứng điều kiện sẽ bị xử lý theo quy định.
Trong vòng 15 ngày kể từ khi không còn đủ điều kiện, doanh nghiệp phải báo cáo UBCKNN và công bố thông tin bất thường.
Sau 1 năm nếu vẫn không khắc phục, doanh nghiệp phải nộp hồ sơ hủy tư cách công ty đại chúng. Khi bị hủy, trong 7 ngày kể từ thông báo, công ty phải phối hợp Sở Giao dịch Chứng khoán để thực hiện thủ tục hủy niêm yết hoặc hủy đăng ký giao dịch.
Loạt doanh nghiệp quy mô lớn đã phát tín hiệu
Một số doanh nghiệp đã công bố thông tin về việc chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, như: PV GAS (GAS); VIMICO (KSV); PV GAS D (PGD).
Bên cạnh đó, thị trường ghi nhận nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn có tỷ lệ cổ đông nhỏ lẻ dưới 10%, bao gồm: BIDV (BID): Nhà nước nắm khoảng 79,7% vốn; Tập đoàn Cao su Việt Nam (GVR): Bộ Tài chính nắm khoảng 96,8%; Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR): PVN nắm khoảng 92,1%; Becamex IDC (BCM): Nhà nước sở hữu chi phối.
Các doanh nghiệp này chưa đồng nghĩa sẽ bị hủy tư cách, nhưng cơ cấu cổ đông hiện tại cho thấy áp lực điều chỉnh là hiện hữu nếu không thuộc diện được “giãn”.
Vấn đề không chỉ là pháp lý, mà là cấu trúc thị trường
Tư cách công ty đại chúng là nền tảng để duy trì niêm yết và tiếp cận thị trường vốn.
Nếu bị hủy tư cách: Cổ phiếu có thể phải hủy niêm yết; Thanh khoản giảm mạnh; Khả năng huy động vốn bị thu hẹp.
Trong bối cảnh Chính phủ ban hành Nghị định 57/2026/NĐ-CP về cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, yêu cầu gắn cổ phần hóa với nâng cao hiệu quả và năng lực cạnh tranh, bài toán phân bổ lại tỷ lệ sở hữu có thể trở thành nội dung trọng tâm giai đoạn tới.
Thông điệp từ cơ quan quản lý khá rõ: chuẩn mực công ty đại chúng đang được siết lại theo đúng tinh thần luật sửa đổi.
Với nhóm doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao, việc đảm bảo tối thiểu 10% cổ phần thuộc về nhà đầu tư không phải cổ đông lớn sẽ là điều kiện then chốt để duy trì vị thế trên sàn.
