Triển vọng hạ nhiệt lãi suất cuối năm đang dần bị thu hẹp

Theo dõi KTMT trên

Trong những tháng đầu năm, kỳ vọng về một chu kỳ hạ nhiệt lãi suất tại Việt Nam từng được đặt trên nền giả định quen thuộc: Cục Dự trữ Liên bang Mỹ sẽ tiếp tục nới lỏng, áp lực tỷ giá dịu lại và thanh khoản hệ thống dần cải thiện. Nhưng những biến số mới từ bên ngoài đặc biệt là xung đột địa chính trị và rủi ro lạm phát quay trở lại đang khiến kịch bản đó trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Diễn biến trên cả hai mặt trận lãi suất cho thấy một thực tế: mặt bằng lãi suất không còn “thuận chiều” như đầu năm.

Trên thị trường liên ngân hàng, lãi suất các kỳ hạn đã bật tăng trở lại sau giai đoạn ổn định ngắn ngủi. Theo đánh giá của Chứng khoán BIDV, biến động trong một tháng gần đây không chỉ mạnh mà còn mang tính bất thường, với những thời điểm ghi nhận mức lãi suất thường chỉ xuất hiện trong các pha căng thẳng thanh khoản. Trong ngắn hạn, nền lãi suất thị trường 2 được dự báo duy trì ở mức cao nhằm kiểm soát áp lực tỷ giá, một ưu tiên ngày càng rõ nét trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu chưa thực sự ổn định.

Song song đó, thị trường 1 – nơi phản ánh trực tiếp chi phí vốn của hệ thống ngân hàng – cũng đang hình thành một mặt bằng mới. Không còn là những mức lãi suất mang tính cạnh tranh cục bộ, các mức 8–9%/năm cho tiền gửi kỳ hạn dài đã xuất hiện với tần suất dày hơn, đặc biệt ở nhóm khách hàng ưu tiên. Đây không chỉ là tín hiệu của cạnh tranh huy động, mà còn phản ánh nhu cầu vốn thực sự đang gia tăng.

Áp lực này phần nào đến từ chính tham vọng tăng trưởng tín dụng. Nhiều tổ chức dự báo tăng trưởng tín dụng năm 2026 có thể đạt 16–18%, vượt mục tiêu định hướng của Ngân hàng Nhà nước. Với những ngân hàng có lợi thế về hạn mức, như MB Bank, HDBank hay VPBank, kế hoạch tăng trưởng thậm chí lên tới 35% đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn vốn đầu vào. Khi tín dụng được “mở van”, huy động không thể đứng yên.

Ở chiều ngược lại, các ngân hàng không có nhiều dư địa tăng trưởng tín dụng cũng khó có thể đứng ngoài cuộc đua lãi suất. Áp lực giữ chân tiền gửi trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng buộc họ phải điều chỉnh, dù điều này có thể làm xói mòn biên lợi nhuận.

Đáng chú ý, nhóm ngân hàng quốc doanh như Vietcombank, VietinBank và BIDV – vốn nắm giữ thị phần tín dụng lớn – cũng đang bước vào chu kỳ gia tăng nhu cầu huy động. Việc không còn được tính toàn bộ tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào mẫu số LDR như trước khiến “vùng đệm” thanh khoản thu hẹp tương đối, ngay cả khi hơn 406.000 tỷ đồng tiền gửi từ khu vực này vẫn đóng vai trò quan trọng.

Một lớp áp lực khác đến từ bên ngoài hệ thống. Kỳ vọng về việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ tiếp tục cắt giảm lãi suất đang bị thử thách khi lạm phát toàn cầu chưa thực sự được kiểm soát và căng thẳng tại Trung Đông có nguy cơ kéo dài. Theo tính toán của nhóm nghiên cứu Techcombank CIBG Research, trong kịch bản bất lợi, lãi suất VND kỳ hạn 6 tháng có thể tăng thêm khoảng 1,4 điểm phần trăm so với đầu năm, một mức điều chỉnh đủ lớn để làm thay đổi toàn bộ cấu trúc chi phí vốn.

Hệ quả bắt đầu phản ánh vào các chỉ số cốt lõi. Theo ước tính của BSC, nếu lãi suất huy động bình quân kỳ hạn 12 tháng tăng thêm 1 điểm phần trăm, tỷ lệ CASA toàn ngành có thể giảm khoảng 1,5 điểm phần trăm. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn vốn chi phí thấp bị thu hẹp, kéo theo rủi ro suy giảm biên lãi ròng (NIM). Thực tế, NIM bình quân năm 2025 đã giảm xuống 3,1%, thấp nhất trong vòng 5 năm và giảm 32 điểm cơ bản so với năm trước đó.

Trong bối cảnh này, việc cải thiện NIM thông qua tăng lãi suất cho vay không phải là một lựa chọn không rủi ro. Nếu chi phí vốn tăng và được chuyển hóa trực tiếp vào lãi suất đầu ra, áp lực sẽ dồn lên khu vực doanh nghiệp, nơi vẫn đang trong quá trình phục hồi chưa đồng đều. Một vòng xoáy chi phí – tăng lãi suất – suy giảm cầu tín dụng, nếu xảy ra, sẽ đi ngược lại mục tiêu tăng trưởng GDP tham vọng khoảng 10% trong năm 2026.

Triển vọng hạ nhiệt lãi suất vì vậy đang bị thu hẹp, nhưng không phải đã khép lại hoàn toàn. Kịch bản duy trì mặt bằng lãi suất ổn định hoặc chỉ tăng nhẹ vẫn có thể xảy ra nếu áp lực tỷ giá được kiểm soát và dòng vốn ngoại không biến động tiêu cực. Ngược lại, nếu các cú sốc từ bên ngoài kéo dài, đặc biệt là lạm phát nhập khẩu và biến động địa chính trị, mặt bằng lãi suất nhiều khả năng sẽ thiết lập một trạng thái cao hơn dự kiến ban đầu.

Trong một môi trường như vậy, vấn đề không còn là “lãi suất có giảm hay không”, mà là mức độ và điều kiện để nó có thể giảm. Và khi các điều kiện đó ngày càng trở nên khắt khe hơn, thị trường buộc phải điều chỉnh lại kỳ vọng một cách chậm rãi, nhưng khó đảo ngược.