Tái cấu trúc chuỗi cung ứng chip toàn cầu: Cửa sổ cơ hội hiếm có cho Việt Nam

Theo dõi KTMT trên

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến chiến lược trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Nhiều nhà quan sát quốc tế cho rằng những bước đi gần đây của Hà Nội có thể mở ra một cơ hội hiếm có để tham gia sâu hơn vào ngành công nghiệp công nghệ cao quan trọng bậc nhất thế giới.

Theo nhận định của trang Rest of World, Mỹ đang thúc đẩy các chính sách nhằm hỗ trợ Việt Nam xây dựng hệ sinh thái bán dẫn, với mục tiêu hình thành một mắt xích mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu vốn trước đây phụ thuộc lớn vào Trung Quốc. Một động thái đáng chú ý là tuyên bố ngày 20/2 của Tổng thống Donald Trump về việc chỉ đạo các cơ quan liên quan sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu chiến lược.

Danh sách này trước đây hạn chế khả năng tiếp cận của Việt Nam đối với nhiều công nghệ tiên tiến từ các tập đoàn Mỹ. Nếu rào cản được gỡ bỏ, các chuyên gia cho rằng Việt Nam có thể từng bước chuyển dịch vai trò trong chuỗi giá trị bán dẫn – từ khâu lắp ráp và đóng gói sang các công đoạn có giá trị cao hơn như thiết kế và sản xuất.

Ông Sujai Shivakumar, Giám đốc dự án Đổi mới nước Mỹ tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định quyết định này có thể đánh dấu bước chuyển quan trọng đối với vị thế của Việt Nam trong ngành bán dẫn. Theo ông, việc tiếp cận các công cụ phần mềm và thiết bị sản xuất tiên tiến sẽ giúp Việt Nam tiến gần hơn tới các khâu thượng nguồn của chuỗi giá trị chip.

Trên thực tế, sự hiện diện của các tập đoàn công nghệ lớn tại Việt Nam đã gia tăng đáng kể trong những năm gần đây. Theo Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ (SIA), nhiều doanh nghiệp thành viên như Intel, Samsung, Qualcomm, Amkor và Marvell đang vận hành các cơ sở sản xuất hoặc nghiên cứu tại Việt Nam.

Song song với dòng vốn đầu tư nước ngoài, Việt Nam cũng bắt đầu xây dựng năng lực sản xuất nội địa. Một nhà máy sản xuất chip do Viettel vận hành đã được khởi công và dự kiến thử nghiệm vào cuối năm 2027. Nhà máy này tập trung vào công nghệ 32nm – dòng chip được sử dụng rộng rãi trong ngành ô tô, viễn thông và thiết bị công nghiệp.

Thay vì tham gia ngay vào cuộc đua công nghệ khắc nghiệt ở các tiến trình 2nm hay 3nm, cách tiếp cận này được đánh giá là thực tế hơn, tập trung xây dựng nền tảng công nghiệp trước khi mở rộng sang các phân khúc công nghệ cao hơn.

Ở cấp độ chiến lược, các hoạt động ngoại giao công nghệ cũng đang được đẩy mạnh. Những cuộc tiếp xúc giữa lãnh đạo Việt Nam và tập đoàn ASML – nhà sản xuất thiết bị quang khắc duy nhất trên thế giới có khả năng sản xuất máy EUV – được xem là tín hiệu cho thấy Hà Nội đang chủ động tìm kiếm vị trí trong hệ sinh thái bán dẫn toàn cầu.

Bên cạnh hạ tầng và công nghệ, nguồn nhân lực được xem là yếu tố quyết định. Việt Nam hiện có khoảng 7.000 kỹ sư trong lĩnh vực bán dẫn và đặt mục tiêu nâng con số này lên 50.000 vào năm 2030. Nếu đạt được, đây sẽ là một trong những lực lượng nhân lực chip lớn tại khu vực Đông Nam Á.

Các doanh nghiệp công nghệ cũng đang gia tăng hiện diện tại Việt Nam. Qualcomm đã thiết lập trung tâm nghiên cứu lớn thứ ba thế giới tại đây, trong khi Amkor đầu tư 1,6 tỷ USD để xây dựng nhà máy đóng gói chip quy mô lớn. Một số dự báo cho thấy thị phần đóng gói chip toàn cầu của Việt Nam có thể tăng từ khoảng 1% vào năm 2022 lên gần 9% vào năm 2032.

Tuy vậy, con đường tiến sâu vào ngành công nghiệp bán dẫn vẫn còn nhiều thách thức. Việc xây dựng một hệ sinh thái chip hoàn chỉnh đòi hỏi hàng thập kỷ đầu tư vào hạ tầng, đào tạo nhân lực và phát triển chuỗi cung ứng hỗ trợ. Bên cạnh đó, ngành bán dẫn cũng chịu tác động mạnh từ các yếu tố địa chính trị, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc.

Ở góc nhìn rộng hơn, những động thái của Washington cho thấy, Việt Nam đang được xem như một đối tác quan trọng trong chiến lược công nghệ tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, việc tận dụng được cơ hội này đến đâu sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì ổn định chính sách, nâng cao năng lực công nghiệp và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong dài hạn.

Nếu thành công, Việt Nam có thể từng bước giành được vị trí đáng kể trong chuỗi giá trị của ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu. Nhưng nếu thiếu sự chuẩn bị đủ sâu về công nghệ và nhân lực, cơ hội hiện tại cũng có thể chỉ dừng lại ở vai trò một trung tâm sản xuất trung gian trong chuỗi cung ứng đang tái cấu trúc.