Hoàn thiện thể chế tài chính, tạo đòn bẩy phát triển bền vững

Theo dõi KTMT trên

Chiều 21/1, thay mặt Đảng bộ Bộ Tài chính, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng đã trình bày tham luận tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Tham luận có chủ đề “Hoàn thiện thể chế, pháp luật về huy động, sử dụng nguồn lực tài chính đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững”, tập trung làm rõ vai trò của thể chế tài chính - ngân sách như một đòn bẩy chiến lược trong mô hình tăng trưởng mới của đất nước.

Xác định đột phá về thể chế là một trong ba đột phá chiến lược

Trong tham luận, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, Đại hội XIII của Đảng đã xác định đột phá về thể chế là một trong ba đột phá chiến lược, đồng thời coi hoàn thiện thể chế là nhiệm vụ then chốt trong định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021-2030. Trên tinh thần đó, việc đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng và hoàn thiện thể chế được đặt trong yêu cầu cấp thiết là tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn, khơi dậy mọi tiềm năng và nguồn lực, tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững.

Đặc biệt, đến năm 2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW, tiếp tục nhấn mạnh xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”, cần đi trước một bước để mở đường cho phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Quán triệt tinh thần này, trong nhiệm kỳ 2021-2025, dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quốc hội và sự chỉ đạo trực tiếp của Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy Bộ Tài chính đã tập trung nguồn lực cao nhất, đồng thời đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức hành động trong công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế.

Trên cơ sở các nội dung chỉ đạo đó, Đảng ủy Bộ Tài chính đã lãnh đạo toàn ngành đổi mới tư duy, tập trung nguồn lực cao nhất, tạo chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện trong công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế. Bộ Tài chính đã tham mưu Chính phủ trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước; đồng thời trình ban hành và ban hành theo thẩm quyền tổng cộng 929 văn bản pháp luật. Trong số này có 65 luật, nghị quyết của Quốc hội, chiếm 36% tổng số nội dung Chính phủ trình Quốc hội, qua đó góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn, đáp ứng yêu cầu phát triển mới và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương, cùng sự ủng hộ của người dân và cộng đồng doanh nghiệp, thể chế về tài chính - ngân sách đã góp phần quan trọng giúp đất nước đạt được nhiều kết quả nổi bật như nêu trong Báo cáo trình Đại hội.

Cụ thể, quy mô vốn đăng ký của doanh nghiệp tăng 37,6% so với năm 2020; thu ngân sách nhà nước trong 5 năm đạt gần 9,9 triệu tỷ đồng, vượt mục tiêu đề ra và gấp 1,4 lần giai đoạn trước. Bên cạnh đó, các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí với quy mô khoảng 1,1 triệu tỷ đồng đã được triển khai nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế; tăng thu, tiết kiệm chi đạt 1,85 triệu tỷ đồng, tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội.

Tổng vốn đầu tư công đạt khoảng 3,4 triệu tỷ đồng, tăng gần 55% so với giai đoạn trước; số dự án sử dụng ngân sách Trung ương giảm mạnh từ 11.000 dự án xuống còn 4.600 dự án. Thị trường chứng khoán được nâng hạng, quy mô vốn hóa thị trường tăng 1,9 lần so với năm 2020. Đồng thời, Trung tâm tài chính quốc tế và các khu thương mại tự do thế hệ mới đã được thành lập và đưa vào vận hành.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế và “điểm nghẽn” cần tiếp tục hoàn thiện. Theo đó, một số chính sách chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo; công tác tổ chức thực thi pháp luật ở một số nơi còn chậm; hiệu quả sử dụng vốn chưa cao; quy mô thị trường vốn chưa tương xứng với tiềm năng của nền kinh tế.

Huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính cho phát triển bền vững

Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, giai đoạn 2026-2030 là giai đoạn đất nước tăng tốc, bứt phá, bước vào kỷ nguyên mới nhằm hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Đảng ủy Bộ Tài chính bày tỏ sự nhất trí cao với các mục tiêu, tầm nhìn, định hướng và nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2026-2030 trong dự thảo Nghị quyết, đặc biệt là mục tiêu phấn đấu tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên để phát triển nhanh, bền vững; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống Nhân dân. Theo đó, GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD; tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 40% GDP; huy động ngân sách đạt 18% GDP; bội chi ngân sách khoảng 5% GDP.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, dự thảo Nghị quyết xác định nhiệm vụ trọng tâm là “tập trung hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát triển nhanh, bền vững đất nước, trong đó thể chế kinh tế là trọng tâm”. Đây được xem là mệnh lệnh hành động để ngành Tài chính tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức làm việc và hành động quyết liệt hơn nữa trong xây dựng, hoàn thiện thể chế nhằm huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính cho phát triển nhanh và bền vững, tập trung vào 6 nhóm giải pháp.

Thứ nhất, tham mưu ban hành toàn bộ các văn bản hướng dẫn các luật, nghị quyết mới được Quốc hội thông qua ngay trong Quý I/2026 theo chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư để đưa các chủ trương, chính sách đột phá của Đảng vào cuộc sống nhanh nhất.

Thứ hai, tham mưu thể chế hóa đầy đủ, kịp thời và triển khai hiệu quả các nghị quyết của Đảng về phát triển các thành phần kinh tế, hiện thực hóa khát vọng phát triển thành hành động và kết quả cụ thể. Đẩy mạnh cơ cấu lại quản trị và vốn tại các doanh nghiệp nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động, đặc biệt là đầu tư dự án để vừa đảm bảo tính dẫn dắt, vừa đảm bảo hiệu quả tài chính, khẳng định và phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước. Phát triển kinh tế tư nhân thực sự trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế; hỗ trợ, phát triển, mở rộng thị trường cho kinh tế tập thể, hợp tác xã thu hút và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư nước ngoài. Từ đó, xây dựng và củng cố vững chắc nền tảng phát triển, đủ sức chống chịu và thích ứng ngày càng hiệu quả với những biến động của thế giới, khu vực, nâng cao tự chủ chiến lược, sức mạnh tổng hợp của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thứ ba, tiếp tục hoàn thiện và thực hiện chính sách tài khoá mở rộng, có trọng tâm, trọng điểm; phối hợp chặt chẽ, hài hoà với chính sách tiền tệ và chính sách khác để vừa đảm bảo mục tiêu tăng trưởng cao, vừa đảm bảo an ninh, an toàn tài chính quốc gia, ổn định kinh tế vĩ mô. Tiếp tục tái cơ cấu, nâng cao hiệu quả đầu tư công, tập trung nguồn lực cho các dự án đột phá, “chuyển đổi trạng thái, xoay chuyển tình thế", quán triệt tư duy "hạch toán kinh tế" trong lựa chọn và thực hiện từng dự án; bảo đảm cả nước không quá 3.000 dự án sử dụng vốn ngân sách Trung ương, nhằm thu hút, dẫn dắt nguồn lực đầu tư của các thành phần kinh tế khác.

Thứ tư, phát triển thị trường chứng khoán sâu rộng, hiện đại và hội nhập, trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ yếu cho nền kinh tế, thu hút hiệu quả các quỹ đầu tư quốc tế. Tiếp tục hoàn thiện pháp lý cho các mô hình kinh tế, sản phẩm tài chính mới như kinh tế tri thức, kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon, trái phiếu xanh, tài sản mã hóa.

Thứ năm, thường xuyên rà soát và đánh giá tổng thể hiệu quả của các chính sách đã ban hành để kịp thời hoàn thiện theo yêu cầu phát triển, nhằm: tháo gỡ dứt điểm các nút thắt; thực hiện hiệu quả quy hoạch với tầm nhìn dài hạn theo hướng tích hợp, tăng cường liên kết vùng, liên kết ngành, ứng dụng số hóa toàn trình dịch vụ công trong lĩnh vực tài chính, giảm tối đa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh bất hợp lý, bảo đảm môi trường minh bạch, cạnh tranh lành mạnh để tạo động lực phát triển, hình thành các cực tăng trưởng mạnh, các vùng kinh tế trọng điểm, các đặc khu kinh tế thế hệ mới ngang tầm khu vực và toàn cầu.

Thứ sáu, tiếp tục tăng cường truyền thông chính sách, tuyên truyền, phổ biến và tổ chức thực thi pháp luật để đưa chính sách vào cuộc sống, tạo sự đồng thuận của người dân, cộng đồng doanh nghiệp, gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật, tăng cường kỷ luật thực thi chính sách.

Để thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược của Đại hội XIV, Đảng ủy Bộ Tài chính khẳng định quyết tâm chính trị cao nhất, không ngừng nỗ lực, phát huy trí tuệ tập thể, tinh thần đoàn kết và đổi mới sáng tạo trong công tác xây dựng, thực thi pháp luật, qua đó tạo dựng hệ thống chính sách tài chính - ngân sách ổn định, đồng bộ.

Với thể chế thông thoáng, minh bạch và hiện đại, nền tài chính quốc gia sẽ đóng vai trò dẫn truyền hiệu quả các nguồn lực nội sinh và ngoại lực cho phát triển. Ngành Tài chính cam kết không chỉ quản lý tốt những gì đang có mà còn chủ động “mở đường sáng tạo”, kiến tạo không gian cho các động lực tăng trưởng mới bứt phá, góp phần đưa đất nước tiến vào Kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, vì mục tiêu hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc và vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Đức Bách