"Đòn bẩy" thoát nghèo, "chìa khóa" làm giàu cho đồng bào dân tộc thiểu số

Theo dõi KTMT trên

Từ chỗ sản xuất manh mún, tự cung tự cấp, đồng bào đã biết liên kết chuỗi giá trị, đưa nông sản bản địa vươn xa, tạo nên những cú hích ngoạn mục trong công cuộc giảm nghèo bền vững.

Thay đổi tư duy từ "ngọn"

Theo các nghị quyết của Quốc hội và Chính phủ, tổng mức vốn để thực hiện MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 (giai đoạn I) là trên 137.000 tỷ đồng, đạt tỷ lệ giải ngân khá trong các chương trình MTQG nói chung, cao hơn gần 1,03 lần so với tổng vốn của cả 02 chương trình MTQG còn lại cùng giai đoạn.

Đây là kết quả rất quan trọng, khẳng định được tinh thần trách nhiệm của các cấp, các ngành đã dám nghĩ, dám làm, không ngại khó, tất cả vì đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Chương trình nhận được sự đồng thuận rất cao và tham gia tích cực của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhất là trong phát triển kinh tế. Tạo sự chuyển biến về nhận thức, thay đổi “nếp nghĩ, cách làm” của đồng bào, nâng cao quyền năng kinh tế, xóa bỏ các định kiến, khuôn mẫu giới, trao cơ hội cho phụ nữ, trẻ em gái khẳng định vai trò trong gia đình và tham gia xây dựng, phát triển cộng đồng; tận dụng điều kiện tự nhiên để từng bước phát triển vùng trồng dược liệu quý, hỗ trợ phát triển theo chuỗi giá trị, khởi sự kinh doanh, khởi nghiệp từ dược liệu, nâng cao thu nhập người dân. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, nhất là các gương điển hình tiên tiến, mô hình hay, hiệu quả trong sản xuất kinh doanh, phát triển du lịch, góp phần thay đổi nhận thức, hành động và nâng cao dân trí của đồng bào.

Đồng thời, chương trình đã góp phần thắt chặt niềm tin của đồng bào với Đảng, Nhà nước, tiếp tục củng cố, xây dựng những hạt nhân và hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, đảm bảo an ninh biên giới quốc gia, xây dựng tuyến biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; củng cố, tăng cường khối đại đoàn kết các dân tộc.

Vùng đồng bào DTTS và miền núi, nơi chiếm gần 3/4 diện tích tự nhiên của cả nước, luôn được xác định là địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất kìm hãm sự phát triển nơi đây lâu nay vẫn là tập quán canh tác nhỏ lẻ, lạc hậu và tư duy "làm đến đâu ăn đến đấy".

Nghị quyết số 20-NQ/TW và các Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030 đã xác định kinh tế tập thể là giải pháp đột phá. Theo số liệu từ Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, tính đến nay, khu vực này đã có khoảng 11.558 HTX, chiếm tới 42,4% tổng số HTX cả nước. Con số này không chỉ là thống kê khô khan, mà là minh chứng cho một cuộc "cách mạng" về tư duy đang diễn ra mạnh mẽ.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Thái Nguyên cho rằng, phát triển HTX tại vùng DTTS không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn là giải pháp an sinh xã hội bền vững. Thay vì chờ đợi sự "giải cứu" ngắn hạn, các HTX giúp đồng bào xây dựng nội lực, biết tính toán chi phí, lợi nhuận như những nhà kinh tế thực thụ.

Khơi thông nguồn lực, liên kết bền vững

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, ở đâu có HTX hoạt động hiệu quả, ở đó đời sống đồng bào khởi sắc. Những mô hình kinh tế tập thể đã xuất hiện như những "cánh chim đầu đàn" dẫn dắt người dân thoát nghèo.

Câu chuyện của HTX Dịch vụ nông nghiệp Tả Lủng (huyện Mèo Vạc) là một dẫn chứng điển hình cho sự lột xác ngoạn mục. Từ số vốn ban đầu vỏn vẹn 550 triệu đồng với 8 thành viên, sau 7 năm, HTX đã nâng vốn lên 3 tỷ đồng, quy tụ hơn 30 thành viên và tạo việc làm cho gần 100 lao động thời vụ.

Chia sẻ trên Báo Nhân Dân, ông Hoàng Lão Lử, đại diện HTX cho biết, nhờ liên kết nuôi gần 2.000 tổ ong và đầu tư công nghệ chế biến, sản phẩm mật ong bạc hà của HTX đã đạt chuẩn OCOP 4 sao, được bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Đáng chú ý, từ một hộ nghèo, gia đình ông Mua Hồng Sinh (thôn Há Chế, xã Tả Lủng) đã vươn lên khá giả nhờ tham gia vào chuỗi liên kết này.

Ở vùng đất Sơn La, HTX Nông nghiệp Dũng Tiến (huyện Mộc Châu) lại là minh chứng cho tư duy làm nông nghiệp thông minh. Thay vì trồng rau theo vụ truyền thống với thu nhập bấp bênh, HTX đã chuyển đổi sang trồng rau trái vụ theo tiêu chuẩn VietGAP. Sự chuyển hướng này đã giúp giá trị canh tác tăng vọt, tạo thu nhập ổn định cho các thành viên người dân tộc, xóa bỏ điệp khúc "được mùa mất giá".

Các HTX ở La Dạ (tỉnh Lâm Đồng) lại tập trung vào sản xuất nông nghiệp tổng hợp và dịch vụ du lịch, tiêu biểu như HTX Nông nghiệp tổng hợp La Dạ, HTX Sản xuất Kinh doanh dịch vụ Đa Mi, HTX Tổng hợp Nông nghiệp Du lịch Đa Mi và HTX Công nông Thủy Thoa.

Bà con đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với thổ nhưỡng, hướng đến các loại cây ăn quả có giá trị cao như sầu riêng, măng cụt, bơ, cà phê. Bên cạnh đó, chăn nuôi bò, heo, dê được tổ chức quy mô hơn, áp dụng kỹ thuật phòng bệnh, tiêm phòng định kỳ.

Dù đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận, nhưng hành trình phát triển HTX tại vùng DTTS vẫn còn nhiều "điểm nghẽn". Quy mô sản xuất của nhiều HTX vẫn còn nhỏ, năng lực quản trị của đội ngũ cán bộ HTX là người đồng bào DTTS còn hạn chế, và khả năng tiếp cận vốn vay ưu đãi chưa cao.

Theo Báo cáo tình hình phát triển kinh tế tập thể năm 2024 của một số địa phương như Quảng Ngãi, Lào Cai, dù số lượng HTX thành lập mới đạt và vượt chỉ tiêu (như Lào Cai phấn đấu thành lập mới 40-45 HTX năm 2024), nhưng số HTX thực sự mạnh, có khả năng bao tiêu sản phẩm quy mô lớn vẫn chưa nhiều. Hiện cả nước mới có khoảng 4.339 HTX nông nghiệp đảm nhận bao tiêu nông sản (chiếm 24,5%).

Để kinh tế tập thể thực sự là "bà đỡ" mát tay, các chuyên gia kinh tế cho rằng cần tập trung vào các giải pháp thực chất hơn. Đó là việc hỗ trợ hạ tầng logistics, kho bãi cho các vùng nguyên liệu tập trung; đào tạo nhân lực trẻ là người em đồng bào DTTS về làm quản lý HTX; và đặc biệt là thúc đẩy chuyển đổi số để đưa nông sản lên các sàn thương mại điện tử.

Câu chuyện của HTX Dứa sạch Hương Sơn (Bắc Giang) hay các mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng ở Lai Châu cho thấy, khi chính sách hỗ trợ gặp được sự nỗ lực vươn lên của đồng bào, những vùng đất khó khăn nhất cũng có thể "nở hoa". Phát triển HTX vùng đồng bào DTTS, vì thế, không chỉ là giải pháp kinh tế, mà còn là con đường ngắn nhất để thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền ngược và miền xuôi, hiện thực hóa khát vọng làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương.

Hà Đông