"Cú hích" chính sách đánh thức tiềm năng kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Theo dõi KTMT trên

Giai đoạn 2021-2025 đánh dấu bước ngoặt lớn khi Đảng và Nhà nước ban hành hàng loạt chủ trương, chính sách mang tính chiến lược, chuyển từ hỗ trợ "cho không" sang hỗ trợ "cần câu", trọng tâm là phát triển kinh tế tập thể và liên kết chuỗi giá trị. Đây được xem là "chìa khóa" để mở cánh cửa thoát nghèo bền vững cho bà con nơi rẻo cao.

Chuyển hướng chiến lược: Đầu tư có trọng tâm, trọng điểm

Trước đây, chính sách hỗ trợ vùng đồng bào DTTS&MN thường phân tán, dàn trải. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2021-2025, tư duy này đã thay đổi căn bản với sự ra đời của Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2030 (theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ). Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một Chương trình MTQG dành riêng cho vùng đồng bào DTTS&MN, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước.

Bên cạnh đó, sự đồng bộ trong hệ thống chính sách còn được thể hiện qua sự kết hợp với Quyết định số 263/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới và Quyết định số 90/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững. Ba chương trình này tạo thành thế "kiềng ba chân" vững chắc, trong đó phát triển kinh tế tập thể, Hợp tác xã (HTX) được xác định là một trong những nhân tố xuyên suốt nhằm thực hiện các chương trình.

Theo chủ trương này, Nhà nước không làm thay mà đóng vai trò kiến tạo, hỗ trợ cơ chế và một phần nguồn lực. Ngân sách nhà nước được phân bổ để kích cầu, thu hút các nguồn lực xã hội hóa, đặc biệt là từ các HTX và doanh nghiệp. Điểm mới của chính sách giai đoạn này là tập trung vào phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị (Dự án 3 thuộc Chương trình 1719) và thúc đẩy khởi sự kinh doanh. Điều này có nghĩa là bà con không chỉ được hỗ trợ cây giống, con giống mà còn được hỗ trợ tư duy làm kinh tế, kỹ năng quản trị và kết nối thị trường.

Cơ chế đặc thù cho kinh tế tập thể vùng cao

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất trong hệ thống chính sách hiện nay là việc trao quyền và nâng cao năng lực cho khu vực Kinh tế tập thể (KTTT). Hệ thống Liên minh Hợp tác xã Việt Nam được giao nhiệm vụ trực tiếp triển khai các nội dung này, khẳng định vai trò nòng cốt trong việc dẫn dắt bà con làm kinh tế.

Chính sách hỗ trợ hiện nay tập trung vào các nhóm giải pháp cụ thể và thiết thực: Thứ nhất là hỗ trợ ứng dụng khoa học - công nghệ. Các mô hình HTX tại vùng đồng bào DTTS được ưu tiên tiếp cận các tiến bộ kỹ thuật để chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi. Không còn cảnh "con trâu đi trước cái cày đi sau", chính sách khuyến khích đưa máy móc, quy trình canh tác hiện đại (VietGAP, hữu cơ) vào các bản làng.

Thứ hai là hỗ trợ chuyển đổi số và thương mại điện tử. Nhận thấy khoảng cách số là rào cản lớn, Tiểu dự án 2 (thuộc Dự án 10) đã dành nguồn lực để xây dựng các "chợ sản phẩm trực tuyến" và "phần mềm bản đồ số vùng nguyên liệu". Đây là chủ trương đúng đắn nhằm đưa nông sản vùng cao thoát khỏi cảnh bị thương lái ép giá, vươn ra thị trường lớn qua kênh online.

Thứ ba là hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực. Chính sách không chỉ cấp vốn mà còn cấp "kiến thức". Các lớp đào tạo nghề, tập huấn kỹ năng quản lý HTX được tổ chức ngay tại cơ sở, giúp bà con nông dân trở thành những "doanh nhân" thực thụ trên mảnh đất của mình.

Thực tiễn sinh động từ những mô hình điểm

Chủ trương đúng đã tạo ra những chuyển biến thực tế. Tại các địa bàn đặc biệt khó khăn, chính sách đã đi vào cuộc sống thông qua những mô hình HTX kiểu mới.

Có thể kể đến HTX Nông sản dược liệu cao nguyên Sìn Hồ (tỉnh Lai Châu). Nắm bắt chính sách hỗ trợ phát triển vùng dược liệu quý, HTX này đã trở thành điểm tựa cho hàng trăm hộ dân, biến tiềm năng đất đai thành sản phẩm hàng hóa có giá trị cao. Hay như HTX Hoa Bạc Hà (tỉnh Hà Giang) và HTX Nông lâm - thủy sản - du lịch Tiền Phong (tỉnh Hòa Bình), nhờ nguồn vốn hỗ trợ sinh kế và đào tạo nghề, các đơn vị này đã tổ chức lại sản xuất, giúp thành viên thoát nghèo bền vững.

Tại Tây Nguyên, HTX Đoàn Kết (huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum) là minh chứng cho việc thụ hưởng hiệu quả chính sách hỗ trợ giống cây trồng. Cụ thể, HTX đã được cấp cây giống mắc ca từ nguồn vốn chương trình. Việc hỗ trợ cây giống giá trị cao này là "đòn bẩy" giúp bà con chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hướng tới làm giàu lâu dài.

Ở khu vực trung du, HTX nông nghiệp Điêu Lương (huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ) đã tận dụng chính sách xây dựng cảnh quan môi trường nông thôn để nhận hỗ trợ 120 cây bàng ta, 294 cây bằng lăng và 100 cây muồng hoàng yến. Chính sách không chỉ giúp phát triển kinh tế mà còn kiến tạo không gian sống "sáng - xanh - sạch - đẹp" đúng theo tiêu chí Nông thôn mới.

Nhìn về giai đoạn tiếp theo (2026-2030), các chủ trương của Đảng và Nhà nước sẽ tiếp tục kiên định mục tiêu phát triển bền vững. Dự báo tình hình kinh tế thế giới chuyển dịch mạnh theo hướng xanh và số hóa , chính sách sẽ tập trung khuyến khích các HTX tham gia vào kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ và du lịch cộng đồng.

Đặc biệt, Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, xem xét tăng tỷ lệ vốn đầu tư phát triển dành riêng cho khu vực KTTT. Mục tiêu là hình thành các chuỗi liên kết quy mô lớn, có tính dẫn dắt thị trường, chứ không chỉ dừng lại ở các mô hình nhỏ lẻ.

Có thể khẳng định, hệ thống chủ trương, chính sách pháp luật hiện hành về phát triển kinh tế vùng đồng bào DTTS&MN là hoàn toàn đúng đắn, kịp thời và nhân văn. Đó là bệ phóng vững chắc để đồng bào các dân tộc thiểu số phát huy nội lực, cùng với sự đồng hành của hệ thống Liên minh HTX, từng bước hiện thực hóa khát vọng ấm no, hạnh phúc ngay trên quê hương mình.

Minh Thúy