Cơ hội bứt phá cho hàng Việt tại Trung Quốc: Đâu là ngành sẽ dẫn sóng?

Theo dõi KTMT trên

Vừa qua, nhận lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình và phu nhân, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã có chuyến thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc từ ngày 14-17/4 vừa qua.

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Trung Quốc nhằm ý nghĩa thắt chặt mối quan hệ song phương cả về chính trị lẫn thương mại. Chuyến thăm được kỳ vọng sẽ mở rộng dư địa hợp tác, thúc đẩy xuất khẩu theo hướng chính ngạch, bền vững và nâng cao giá trị.

Theo số liệu của Cục Hải quan, năm 2025, giá trị kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Trung Quốc đạt 256 tỷ USD, tăng 24,7% so với năm trước đó (YoY), là mức cao nhất từ trước tới nay. Trong đó, xuất khẩu đạt 70,4 tỷ USD, tăng 14,7% YoY; giá trị nhập khẩu đạt 186 tỷ USD, tương ứng tăng 29% YoY.

Theo ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), công bố tại họp báo thường kỳ sáng 5/2. Theo đó, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản trong tháng đầu năm 2026 ước đạt trên 6,5 tỷ USD, tăng 29,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Xét theo thị trường, Trung Quốc tiếp tục là đối tác xuất khẩu lớn nhất của nông sản Việt Nam, chiếm gần 23% tổng kim ngạch, tương đương khoảng 1,5 tỷ USD – tăng khoảng 600 triệu USD so với cùng kỳ năm ngoái.

Trao đổi PV Tạp chí Kinh Tế Môi Trường, ông Nguyễn Tuấn Việt– Tổng Giám đốc Công ty xúc tiến xuất khẩu VIETGO, Chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực XNK nhận định nhiều nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam sẽ đứng trước cơ hội tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt là nông sản, hàng tiêu dùng phổ thông và vật liệu xây dựng. Đây được xem là những lĩnh vực có khả năng tận dụng tốt nhu cầu khổng lồ từ thị trường hơn 1,45 tỷ dân của Trung Quốc.

Thực tế trong khoảng ba năm trở lại đây, nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam đã ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng tại thị trường này. Các sản phẩm như sầu riêng, chuối, thanh long, sắn lát phục vụ sản xuất cồn và thức ăn chăn nuôi đang trở thành những nhóm hàng dẫn dắt xuất khẩu. Với quy mô tiêu thụ lớn, Trung Quốc được ví như một “gã khổng lồ ăn khỏe”, mở ra dư địa đáng kể cho hàng hóa Việt Nam nếu đáp ứng đúng nhu cầu và tiêu chuẩn.

Theo số liệu thương mại gần nhất, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều Việt Nam – Trung Quốc đã đạt khoảng 256 tỷ USD. Tuy nhiên, cán cân thương mại vẫn nghiêng mạnh về phía Trung Quốc khi xuất khẩu của Việt Nam mới đạt hơn 70 tỷ USD, trong khi nhập khẩu lên tới 186 tỷ USD. Dù vậy, ở góc độ logistics, đây lại là một lợi thế đáng chú ý cho doanh nghiệp Việt.

Lượng hàng nhập khẩu lớn từ Trung Quốc khiến các tuyến vận tải biển giữa hai nước hoạt động sôi động. Ở chiều ngược lại, tàu chở hàng từ Việt Nam sang Trung Quốc thường có tỷ lệ trống cao, giúp cước phí vận chuyển giảm đáng kể. Điều này tạo ra lợi thế cạnh tranh về chi phí cho hàng Việt, nhất là các mặt hàng có biên lợi nhuận không quá lớn nhưng xuất khẩu với số lượng lớn.

Những yếu tố mang lại lợi thế trên trường quốc tế?

Cũng theo ông Nguyễn Tuấn Việt không chỉ nông sản, những sản phẩm như thủy sản, xi măng, sắn lát hay một số mặt hàng tiêu dùng cơ bản cũng được đánh giá có nhiều dư địa tăng trưởng. Khi so sánh với các đối thủ trong khu vực như Thái Lan, Indonesia hay Malaysia, Việt Nam sở hữu một số lợi thế then chốt.

Thứ nhất là yếu tố khẩu vị và thói quen tiêu dùng. Trong khi Indonesia và Malaysia nổi trội ở các nhóm hàng như dầu cọ hay những sản phẩm có tính đặc thù, thì nhu cầu ăn uống và gu tiêu dùng của người Trung Quốc lại có nhiều nét tương đồng với Việt Nam. Đây là nền tảng quan trọng giúp hàng nông sản Việt dễ dàng tiếp cận và chinh phục thị trường này.

Thứ hai là vị trí địa lý và lợi thế logistics. Việt Nam nằm trên các tuyến hàng hải quan trọng, đồng thời khoảng cách từ nhà máy đến cảng biển ngắn giúp giảm chi phí vận chuyển nội địa. Kết hợp với cước tàu biển cạnh tranh, tổng chi phí đưa hàng sang Trung Quốc của doanh nghiệp Việt thường thấp hơn nhiều nước trong khu vực.

Thứ ba là khả năng thích ứng với yêu cầu quản lý nhập khẩu ngày càng chặt chẽ từ phía Trung Quốc. Việt Nam hiện đã có nhiều doanh nghiệp, vùng trồng và cơ sở chế biến tuân thủ quy định về mã vùng trồng và mã số GACC – điều kiện bắt buộc để xuất khẩu chính ngạch vào thị trường này. Đây là lợi thế quan trọng trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng siết chặt kiểm soát truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng.

Tuy nhiên, đây cũng chính là thách thức lớn đối với nhiều doanh nghiệp và hộ nông dân Việt Nam. Nếu trước đây việc xuất khẩu sang Trung Quốc tương đối dễ dàng, đặc biệt qua đường biên mậu, thì nay yêu cầu về hồ sơ, tiêu chuẩn và truy xuất đã nâng lên đáng kể. Những đơn vị chưa quen với quy trình cấp mã số GACC hoặc chưa xây dựng được chuỗi sản xuất bài bản sẽ gặp không ít lúng túng.

Dẫu vậy, chuyên gia này cho rằng đây là xu hướng tất yếu và là cơ hội để hàng Việt nâng cấp chất lượng, hướng tới những phân khúc cao cấp hơn. Việc chỉ tập trung xuất khẩu qua cửa khẩu đường bộ khiến hàng hóa chủ yếu tiêu thụ tại các tỉnh giáp biên như Quảng Tây, Vân Nam. Trong khi đó, những thị trường giàu có và có sức mua lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải hay Thiên Tân lại phụ thuộc vào nhập khẩu qua các cảng biển.

“Muốn tiếp cận những khu vực này, doanh nghiệp Việt phải đi theo con đường chính ngạch, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng thương hiệu bài bản. Đổi lại, đây là nhóm khách hàng sẵn sàng trả giá cao hơn, mua hàng ổn định hơn và ít chịu rủi ro gián đoạn so với xuất khẩu tiểu ngạch”., Ông Việt nhấn mạnh.

Cũng theo nhận định của Ông Nguyễn Tuấn Việt triển vọng chung của thương mại Việt Nam trong năm nay được đánh giá tích cực. Nhiều dự báo cho rằng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam có thể tăng trưởng hai con số và lần đầu tiên cán mốc 1.000 tỷ USD. Nếu duy trì được tốc độ này, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội cải thiện thứ hạng trên bản đồ thương mại toàn cầu. Để tận dụng tốt cơ hội, các doanh nghiệp cần đầu tư mạnh hơn vào năng lực thương mại, kỹ năng bán hàng quốc tế và xây dựng hệ thống phân phối chuyên nghiệp. Một thực tế hiện nay là Việt Nam có nhiều doanh nghiệp sản xuất nhưng còn thiếu những doanh nghiệp thương mại quy mô lớn, đủ sức dẫn dắt xuất khẩu. Song song với đó, chính sách hỗ trợ đào tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và khuyến khích phát triển các công ty thương mại xuất khẩu cần được chú trọng hơn. Khi năng lực thương mại được cải thiện, hàng Việt sẽ không chỉ bán được nhiều hơn mà còn bán với giá trị cao hơn trên thị trường quốc tế.

Thông tin từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam, trong quý 1 năm nay, Trung Quốc vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất, chiếm 50,97% tổng kim ngạch.

Bên cạnh đó, xuất khẩu sang các thị trường chủ lực như Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản tăng từ 6-17%; trong khi một số thị trường như Hà Lan, Malaysia, Đức ghi nhận mức tăng mạnh, từ 50-82%. Đóng góp chính vào kết quả này là các mặt hàng chủ lực như sầu riêng, mít, dừa, chanh leo, bưởi, nhãn.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam khẳng định, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và yêu cầu từ các thị trường ngày càng khắt khe, ngành trái cây Việt Nam cần đẩy mạnh nâng cao chất lượng và bảo đảm an toàn thực phẩm một cách thực chất, bền vững. Kiểm soát chặt các yếu tố đầu vào và quy trình sản xuất, không để xảy ra tình trạng dư lượng vượt ngưỡng; duy trì chất lượng ổn định là yếu tố cốt lõi để nâng cao giá trị và năng lực cạnh tranh.

Hải Đăng