Chính sách thuế quan của Mỹ và cột mốc 1.000 tỷ USD của xuất nhập khẩu Việt Nam

Theo dõi KTMT trên

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, đặc biệt là sự điều chỉnh chính sách thuế quan của Mỹ – thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam – bài toán tăng trưởng thương mại không chỉ nằm ở năng lực sản xuất mà còn phụ thuộc đáng kể vào môi trường chính sách bên ngoài.

Thị trường Mỹ hiện là đối tác xuất khẩu số một của Việt Nam, chiếm tỷ trọng lớn trong các ngành hàng chủ lực như điện tử, dệt may, da giày, gỗ và thủy sản. Do đó, bất kỳ thay đổi nào trong chính sách thuế quan, từ việc áp thuế đối ứng, điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp cho tới các sắc thuế mới gắn với tiêu chuẩn môi trường, đều có thể tác động trực tiếp đến tăng trưởng xuất khẩu và cán cân thương mại của Việt Nam.

Nếu kinh tế toàn cầu phục hồi ổn định và môi trường thương mại không phát sinh cú sốc lớn, cột mốc kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam đạt 1.000 tỷ USD trong năm 2026 có thể nằm trong tầm tay. Tuy nhiên, trong kịch bản chính sách thuế quan của Mỹ tiếp tục biến động, và phát sinh các biến số mới từ thị trường toàn cầu, Việt Nam cần chuyển trọng tâm từ tăng trưởng theo chiều rộng sang nâng cao giá trị gia tăng, nội địa hóa chuỗi cung ứng và củng cố năng lực phòng vệ thương mại.

Về vấn đề này, PV Tạp chí Kinh tế Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Tuấn Việt - Tổng Giám đốc Công ty VIETGO, chuyên gia về xuất nhập khẩu nhằm có những đánh giá khách quan về mục tiêu 1.000 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam:

PV: Theo ông, việc Mỹ điều chỉnh hoặc ngừng áp một số sắc thuế theo phán quyết của Tòa án Tối cao nước này sẽ tác động như thế nào đến thị trường xuất nhập khẩu toàn cầu nói chung và triển vọng xuất khẩu của Việt Nam năm 2026?

Ông Nguyễn Tuấn Việt:

Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ về việc ngừng áp dụng một số sắc thuế được xem là tín hiệu tích cực đối với thị trường toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng. Diễn biến này cũng phản ánh sự giằng co giữa nhánh hành pháp và tư pháp tại Mỹ, trong thời gian qua Tổng thống Donald Trump có thể đã sử dụng công cụ thuế quan ở mức độ rất mạnh để phục vụ mục tiêu kinh tế quốc gia. Tuy nhiên, quyền lực luôn có giới hạn và phán quyết lần này có thể là điểm dừng cần thiết. Điều đó có thể trong thời gian tới, công cụ thuế quan có thể sẽ không còn được sử dụng nhiều như trước.

Trong bối cảnh Mỹ vẫn duy trì các biện pháp phòng vệ thương mại như chống bán phá giá, chống trợ cấp, ông đánh giá rủi ro thuế quan đối với các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam (gỗ, thép, dệt may, điện tử…) ra sao?

Các biện pháp phòng vệ thương mại Mỹ áp dụng với hàng hóa Việt Nam thực chất là những hàng rào phi thuế quan – tức các rào cản kỹ thuật không phải thuế, nhằm hạn chế hàng nhập khẩu. Nguyên nhân xuất phát từ việc Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ nhiều hơn chiều ngược lại, khiến Mỹ thâm hụt thương mại còn Việt Nam thặng dư. Do đó, phản ứng của Mỹ cũng có thể hiểu là nhằm tái cân bằng cán cân thương mại, đồng thời thúc đẩy Việt Nam gia tăng nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ.

Việc Việt Nam điều chỉnh tiêu chuẩn kỹ thuật để vượt qua các rào cản này thực tế lại mang ý nghĩa tích cực, bởi đây là con đường bắt buộc nếu muốn thâm nhập các thị trường cao cấp như Mỹ, EU hay Nhật Bản. Những thị trường này đều áp dụng hàng rào phi thuế quan tương tự. Thực tế cho thấy, dù năm 2024 Mỹ áp thuế với một số mặt hàng, nhưng tổng kết năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ vẫn tăng 10%. Điều này cho thấy các rào cản không phải trở ngại quá lớn nếu doanh nghiệp thích ứng tốt.

Nếu Mỹ gia tăng xu hướng bảo hộ thông qua thuế hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật gắn với môi trường, điều này có thể ảnh hưởng thế nào đến mục tiêu đạt 1.000 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam trong năm 2026?

Về mục tiêu 1.000 tỷ USD tổng kim ngạch xuất nhập khẩu, khả năng hoàn thành là khả thi. Trong các năm 2024 và 2025, tăng trưởng đều đạt trên 10%, bất chấp tác động từ chính sách thuế của Mỹ. Hiện chưa thấy dấu hiệu rõ ràng làm chững lại đà tăng trưởng này.

Tuy nhiên, mục tiêu còn phụ thuộc vào xu hướng thương mại toàn cầu. Đầu năm 2026, tình hình địa chính trị phức tạp như xung đột tại Trung Đông, tham vọng kiểm soát các khu vực giàu dầu mỏ như Venezuela hay Iran của Mỹ có thể ảnh hưởng đến giá nguyên liệu và xu hướng tiêu dùng toàn cầu. Đây vẫn là ẩn số đối với xuất khẩu Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp thương mại Việt Nam cần bám sát các nhà phân phối, đối tác tại châu Âu và Mỹ. Việc nắm chắc thông tin thị trường và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu là điều kiện tiên quyết để đáp ứng tiêu chuẩn và duy trì tăng trưởng xuất nhập khẩu.

Việt Nam nên điều chỉnh chính sách thuế và thương mại trong nước ra sao để vừa bảo vệ sản xuất nội địa, vừa duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ?

Việt Nam cần xác định các nhóm sản phẩm trọng điểm theo diễn biến thị trường. Ví dụ, khu vực Trung Đông nếu bước vào giai đoạn tái thiết sau xung đột sẽ có nhu cầu lớn về hàng tiêu dùng và vật liệu xây dựng. Nếu muốn tham gia thị trường này, Việt Nam cần khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh sản xuất các mặt hàng phù hợp để xuất khẩu.

Hiện nay, Việt Nam có lợi thế địa lý nằm trên tuyến hàng hải quốc tế, sở hữu nhiều FTA và chi phí vận tải nội địa thấp. Đối với các mặt hàng tiêu dùng và vật liệu xây dựng – vốn chiếm tỷ trọng logistics cao – lợi thế về vị trí và chi phí sẽ giúp Việt Nam cạnh tranh tốt về giá thành.

Ngoài ra, ngành nông sản cần được hoàn thuế VAT nhanh để tăng dòng tiền cho doanh nghiệp. Ngành dệt may nên được giảm thuế và hỗ trợ phát triển sản xuất nguyên phụ liệu trong nước. Hiện Trung Quốc là nhà cung cấp nguyên phụ liệu lớn nhất thế giới; nếu Việt Nam chủ động được nguồn cung này, lợi thế cạnh tranh sẽ rất lớn.

Ông đánh giá thế nào về khả năng Việt Nam tận dụng các FTA và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng để giảm phụ thuộc rủi ro từ chính sách thuế quan của Mỹ, qua đó củng cố mục tiêu 1.000 tỷ USD?

Khối doanh nghiệp FDI đang tận dụng FTA khá hiệu quả, trong khi doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) còn nhiều lúng túng do chưa hiểu rõ cách khai thác ưu đãi.

Trong ASEAN, Việt Nam có lợi thế đặc biệt khi cùng Singapore là hai quốc gia có Hiệp định Thương mại Tự do với EU (EVFTA). Nhờ đó, hàng hóa xuất khẩu sang EU có thể được miễn hoặc giảm thuế từ 5–20%. Các quốc gia ASEAN khác không có ưu đãi tương tự, trong khi Singapore hầu như không phải nước sản xuất. Vì vậy, đây có thể xem là lợi thế gần như tuyệt đối của Việt Nam.

Tuy nhiên, nhiều SME chưa nắm rõ nội dung FTA nên chưa biết cách tận dụng trong định hướng sản xuất và đàm phán với đối tác. Do đó, cần tăng cường tuyên truyền, đào tạo và nâng cao kiến thức thực tiễn để doanh nghiệp hiểu và khai thác hiệu quả các cam kết thương mại tự do.

Xin cảm ơn ông!

Hải Đăng