"Cánh tay nối dài" đưa chủ trương xây dựng Nông thôn mới vào thực tiễn

Theo dõi KTMT trên

"Đi trước mở đường": Đổi mới tư duy từ tuyên truyền chính sách

Giai đoạn 2021-2025 đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng trong tư duy phát triển nông nghiệp, nông thôn của Đảng và Nhà nước ta. Đây là giai đoạn triển khai Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Nghị quyết số 19-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và đặc biệt là Nghị quyết số 20-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể trong giai đoạn mới. Các nghị quyết này đã xác định rõ: Nông nghiệp là lợi thế quốc gia, là trụ đỡ của nền kinh tế; và phát triển kinh tế tập thể, HTX là xu thế tất yếu, là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị.

Cụ thể hóa các chủ trương đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 22/02/2022 phê duyệt Chương trình Mục tiêu quốc gia (MTQG) xây dựng nông thôn mới (NTM) giai đoạn 2021-2025 với những mục tiêu đầy thách thức nhưng cũng rất nhân văn: Phấn đấu cả nước có ít nhất 80% số xã đạt chuẩn NTM, trong đó khoảng 40% số xã đạt chuẩn NTM nâng cao và ít nhất 10% đạt chuẩn NTM kiểu mẫu. Đặc biệt, chương trình không chỉ chú trọng hạ tầng "điện, đường, trường, trạm" như giai đoạn trước, mà tập trung vào chiều sâu: phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và bảo vệ môi trường sống.

Trong bối cảnh đó, hệ thống Liên minh Hợp tác xã Việt Nam (LMHTXVN) đã nhận lãnh trọng trách là cơ quan tổ chức thực hiện nhiều nội dung thành phần quan trọng của Chương trình. Không chỉ dừng lại ở vai trò quản lý, LMHTXVN đã thực sự trở thành người bạn đồng hành, người dẫn đường tin cậy, đưa các chính sách vĩ mô thấm sâu vào từng thôn xóm, bản làng.

Công tác tuyên truyền, phổ biến chủ trương, chính sách pháp luật được LMHTXVN xác định là nhiệm vụ "đi trước mở đường". Xây dựng NTM trong giai đoạn mới không chỉ là câu chuyện của nguồn vốn đầu tư công, mà cốt lõi là sự chuyển đổi tư duy của người dân: từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp; từ làm ăn manh mún, nhỏ lẻ sang liên kết hợp tác theo chuỗi giá trị.

Để thực hiện nhiệm vụ này, hệ thống LMHTXVN từ Trung ương đến địa phương đã triển khai một chiến dịch truyền thông tổng lực và bài bản. Theo báo cáo tổng kết thực hiện các Chương trình MTQG, riêng trong giai đoạn 2021-2025, LMHTXVN đã thực hiện hàng trăm tin, bài, phóng sự trên đa nền tảng. Cụ thể, đã có 161 tin, bài, phóng sự chuyên sâu về xây dựng NTM, bao gồm các bài trên tạp chí in, tạp chí điện tử, phóng sự phát thanh và truyền hình. Những sản phẩm truyền thông này không khô khan mang tính văn bản hành chính, mà đi sâu giới thiệu những mô hình sản xuất kinh doanh tiêu biểu, những điển hình tiên tiến trong phong trào "Chung sức xây dựng nông thôn mới".

Hơn thế nữa, công tác tuyên truyền còn được lồng ghép hiệu quả thông qua các hội nghị, lớp tập huấn. Với tổng kinh phí ngân sách nhà nước cấp cho Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn này là hơn 39,4 tỷ đồng, LMHTXVN đã tổ chức 18 lớp tập huấn và 9 hội nghị chuyên đề cho khoảng 1.400 lượt cán bộ làm công tác xây dựng NTM các cấp.

Đặc biệt, điểm sáng trong công tác tuyên truyền của LMHTXVN là việc thay đổi nhận thức về vai trò của HTX trong NTM. Trước đây, nhiều địa phương và người dân chỉ coi HTX là một tiêu chí bắt buộc (Tiêu chí số 13) để "về đích" NTM. Tuy nhiên, thông qua công tác vận động, tập huấn, LMHTXVN đã làm rõ: HTX không phải là chiếc áo mặc cho đẹp đội hình, mà là "bà đỡ", là hạt nhân để tổ chức lại sản xuất. Chính sách của Đảng tại Nghị quyết 20-NQ/TW đã được LMHTXVN truyền tải rõ ràng: Phát triển KTTT là xu thế tất yếu. Kết quả là, nhận thức của cộng đồng đã có sự chuyển biến mạnh mẽ. Người dân dần hiểu rằng muốn làm giàu, muốn sản phẩm bán được giá cao, muốn thoát nghèo bền vững thì con đường ngắn nhất là tham gia vào HTX.

Tại các địa phương, Liên minh HTX các tỉnh, thành phố cũng đã tổ chức tới 1.104 lớp tập huấn cho hơn 50.000 lượt học viên. Những con số này cho thấy quy mô và sức lan tỏa của công tác tuyên truyền chính sách là vô cùng lớn. Nội dung tuyên truyền không chỉ dừng lại ở Luật HTX năm 2023, mà còn cập nhật các kiến thức mới về chuyển đổi số, về truy xuất nguồn gốc, về thương mại điện tử – những yếu tố sống còn của nông dân trong kỷ nguyên 4.0.

Hiện thực hóa chính sách: Khơi dậy tiềm năng kinh tế nông thôn

Theo Quyết định 263/QĐ-TTg, một trong những mục tiêu quan trọng nhất là "Tiếp tục thực hiện có hiệu quả cơ cấu lại ngành nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn" (Nội dung thành phần số 03). Ở mặt trận này, LMHTXVN đã thể hiện vai trò chủ công xuất sắc thông qua việc thúc đẩy Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và phát triển các mô hình liên kết chuỗi giá trị.

LMHTXVN xác định OCOP là "đòn bẩy" để nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản. Trong giai đoạn vừa qua, Liên minh đã trực tiếp triển khai hỗ trợ tại 120 xã thuộc 18 tỉnh, thành phố. Kết quả là đã góp phần chuẩn hóa 205 sản phẩm địa phương, trong đó có tới 87 sản phẩm mới đạt chuẩn OCOP từ 3-5 sao.

Không chỉ hỗ trợ về mặt thủ tục, LMHTXVN đã đi sâu vào hỗ trợ kỹ thuật – "chiếc chìa khóa" để mở cửa thị trường. Đã có 28 HTX được hỗ trợ trực tiếp để trở thành hạt nhân trong chuỗi giá trị. Cụ thể, 16 HTX được hỗ trợ chứng nhận các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế như VietGAP, ISO 9001, ISO 22000; 22 HTX được hỗ trợ hoàn thiện bao bì, nhãn mác chuyên nghiệp và hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Những cái tên như xã Tân Uyên (Lai Châu) với sản phẩm xử lý môi trường, xã Hướng Tâm (Lào Cai) với sản phẩm chè OCOP 4 sao, hay xã Văn Xá (Hà Nam), Hùng Việt (Phú Thọ) đã trở thành những minh chứng sống động cho hiệu quả của chính sách khi đi vào cuộc sống. Từ sự hỗ trợ của LMHTXVN, các HTX này không chỉ nâng cao thu nhập cho thành viên từ 15-30% mà còn góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa bản địa, biến sản phẩm nông nghiệp thành sản phẩm du lịch, văn hóa.

LMHTXVN đã triển khai hiệu quả Tiểu dự án đào tạo nghề cho lao động nông thôn (thuộc Nội dung thành phần số 09). Với 45 lớp đào tạo nghề sơ cấp và ngắn hạn cho 646 học viên, LMHTXVN đã tập trung vào các nghề thiết thực như chế biến nông sản, kỹ thuật nông nghiệp công nghệ cao, thủ công mỹ nghệ.

Việc đào tạo này không mang tính hình thức mà gắn chặt với nhu cầu thị trường và định hướng phát triển của từng địa phương. Người lao động sau đào tạo không chỉ có kỹ năng nghề để tự tin khởi nghiệp mà còn trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao cho chính các HTX tại địa phương, giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực quản trị mà khu vực KTTT đang đối mặt. Đây chính là cách LMHTXVN đưa chính sách an sinh xã hội, giảm nghèo bền vững của Đảng đi vào chiều sâu.

Liên minh đã thực hiện điều tra, khảo sát tại 25 HTX và 75 cơ sở sản xuất để đánh giá thực trạng. Từ đó, xây dựng mô hình HTX thân thiện với môi trường, điển hình là mô hình xử lý chống nấm mốc không dùng hóa chất cho sản phẩm mây tre đan. Bên cạnh đó, các hoạt động trồng cây xanh, xây dựng mô hình "Thôn, xóm sáng - xanh - sạch - đẹp - an toàn" cũng được triển khai tích cực. Những hành động cụ thể này đã giúp người dân hiểu rằng: Xây dựng NTM không chỉ là làm kinh tế, mà còn là bảo vệ không gian sống cho chính mình và con cháu mai sau.

Tầm nhìn chiến lược cho giai đoạn mới

Bên cạnh những thành tựu rực rỡ, quá trình triển khai chính sách NTM giai đoạn 2021-2025 cũng bộc lộ những thách thức cần nhìn nhận thẳng thắn để có hướng đi đúng đắn cho giai đoạn tiếp theo (2026-2030).

Theo Báo cáo tổng kết của hệ thống LMHTXVN, một trong những hạn chế lớn nhất là nguồn lực đầu tư cho khu vực HTX còn thấp so với nhu cầu thực tế. Kinh phí sự nghiệp tuy có nhưng vốn đầu tư phát triển hạ tầng phục vụ sản xuất (kho bãi, nhà xưởng chế biến) cho các HTX còn rất hạn chế. Cơ chế chính sách hỗ trợ đôi khi còn thiếu đồng bộ, thủ tục hành chính phức tạp khiến việc giải ngân bị chậm, ảnh hưởng đến tiến độ các dự án.

Về phía chủ quan, năng lực nội tại của nhiều HTX còn yếu. Quy mô nhỏ, thiếu vốn, thiếu nhân lực quản trị bài bản khiến nhiều HTX chưa đủ sức trở thành "đầu tàu" dẫn dắt chuỗi giá trị. Việc ứng dụng chuyển đổi số - một yêu cầu cấp thiết của NTM thông minh - tại nhiều HTX vẫn còn ở mức sơ khai. Tư duy sản xuất nhỏ lẻ, tâm lý trông chờ ỷ lại vào hỗ trợ của Nhà nước vẫn còn tồn tại trong một bộ phận người dân và thành viên HTX.

Đứng trước bối cảnh mới, khi Đảng và Nhà nước đang chuẩn bị tích hợp các Chương trình MTQG thành một chương trình tổng thể cho giai đoạn 2026-2030, vai trò của LMHTXVN càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Trong phương hướng nhiệm vụ thời gian tới, LMHTXVN xác định sẽ tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt, là "nhạc trưởng" trong việc điều phối và hỗ trợ khu vực KTTT. Mục tiêu là chuyển từ hỗ trợ theo chiều rộng sang chiều sâu, lấy kết quả đầu ra và tác động thực tế làm thước đo.

LMHTXVN sẽ tập trung kiến nghị với Quốc hội và Chính phủ về việc tăng tỷ lệ vốn đầu tư phát triển dành riêng cho khu vực HTX, đồng thời đề xuất các cơ chế hỗ trợ đặc thù về khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Định hướng chiến lược là xây dựng các HTX kiểu mới, HTX xanh, HTX số, gắn chặt với kinh tế tuần hoàn và ứng phó biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, công tác giám sát và phản biện xã hội sẽ được tăng cường. LMHTXVN sẽ không chỉ là người thực hiện mà còn là người giám sát, đảm bảo các chính sách của Đảng và Nhà nước không bị "tam sao thất bản" khi xuống đến cơ sở, đảm bảo nguồn lực hỗ trợ đến đúng tay những HTX, những người nông dân thực sự có khát vọng vươn lên.

Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới là một chủ trương lớn, hợp lòng dân của Đảng và Nhà nước. Trên hành trình đó, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đã, đang và sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là "cánh tay nối dài" đắc lực. Bằng việc tuyên truyền sâu rộng để thay đổi tư duy, bằng những mô hình hỗ trợ thiết thực để nâng cao thu nhập, và bằng sự tham mưu chính sách sắc bén, LMHTXVN đang góp phần dệt nên bức tranh nông thôn Việt Nam ngày càng rạng rỡ, thịnh vượng và văn minh. Sự lớn mạnh của khu vực kinh tế tập thể chính là thước đo chính xác nhất cho thành công của công cuộc xây dựng Nông thôn mới trong giai đoạn cách mạng hiện nay.

Minh Thành