Bữa tiệc sắc màu của thầy giáo xứ Thanh

Theo dõi KTMT trên

Anh sinh ra ở xã Thiệu Hóa, lớn lên giữa bãi bồi, cánh đồng, những phiên chợ quê và nhịp sống chậm rãi của miền đất giàu truyền thống. Có lẽ chính từ đó, hội họa đến với anh như một nhu cầu tự nhiên: vẽ để ghi nhớ, để trò chuyện với đời sống, để giữ lại những gì đang trôi qua rất nhanh. Không phải ngẫu nhiên mà những tác phẩm đầu tay của anh sớm gắn với đời sống dân dã – Trò chuyện, Chợ cá, Chọi dế, Đàn kiến – những đề tài tưởng như nhỏ bé nhưng ẩn chứa nhịp đập của làng quê và con người.

Ngọ Duy Lương học mỹ thuật một cách bài bản, rồi trở thành thầy giáo dạy vẽ cho trẻ nhỏ. Hai con đường ấy – sáng tác và giảng dạy – không tách rời nhau trong đời anh. Người thầy ấy đứng lớp mỗi ngày với sự kiên nhẫn, chậm rãi; người họa sĩ ấy trở về giá vẽ với những suy tư đã được chắt lọc từ đời sống và từ chính học trò mình. Ở anh, hội họa không phải là nơi trốn chạy hiện thực, mà là cách đối diện với nó bằng cảm xúc và trách nhiệm.

Giới mỹ thuật quen gọi anh là “Lão Ngọ”. Một cách gọi vừa thân, vừa trầm, gợi cảm giác từng trải. Tranh của “Lão Ngọ” không chiều chuộng người xem bằng những gam màu dễ dãi. Đó là những lớp sơn dầu dày, có khi gồ ghề, có khi lặng sâu; là những nhát bay mạnh, dứt khoát; là sự đối thoại không khoan nhượng giữa cảm xúc và hình khối. Tranh anh có thể khiến người xem phải dừng lại, phải chậm hơn một nhịp, để lắng nghe.

Theo thời gian, đề tài trong tranh Ngọ Duy Lương mở rộng. Từ làng quê, anh đi ra biển, ra cảng, đến những không gian công nghiệp và đô thị đang biến đổi từng ngày. Mũi sóng, Biển Hải Bình, Phố cảng, Sáng trên cảng Nghi Sơn… không chỉ là những bức tranh phong cảnh. Ẩn dưới đó là nhịp lao động, là sức người, là khát vọng vươn lên của một vùng đất đang chuyển mình. Anh không né tránh hiện thực, nhưng cũng không minh họa nó một cách khô cứng. Tranh anh giữ được khoảng lặng cần thiết để người xem tự tìm thấy cảm xúc của mình.

Có những giai đoạn, hội họa của Ngọ Duy Lương chùng xuống, trầm hơn. Khoảng lặng, Phút nghỉ chân, Giãn cách (Covid)… như những nốt trầm cần thiết trong một bản nhạc dài. Ở đó, người xem thấy rõ hơn chiều sâu nội tâm của người vẽ – một nghệ sĩ nhạy cảm trước biến động xã hội, trước những đứt gãy của đời sống. Nhưng ngay cả khi trầm lắng nhất, tranh anh vẫn không bi lụy. Luôn có ánh sáng, dù mờ, nhưng đủ để níu người xem ở lại.

Điều đáng quý ở Ngọ Duy Lương là sự bền bỉ. Hơn hai mươi năm, anh đều đặn có tác phẩm tham gia các kỳ Triển lãm Mỹ thuật khu vực Bắc miền Trung, kiên nhẫn đi cùng một con đường, không vội vàng đổi hướng theo thị hiếu. Những giải thưởng – từ thời sinh viên đến các Giải Ba, Giải thưởng Văn học Nghệ thuật, vinh dự được Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa tặng Bằng khen đến với anh như sự ghi nhận tự nhiên cho một quá trình lao động nghiêm túc, chứ không phải là đích đến duy nhất. Bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh lần này vì thế mang ý nghĩa nhiều hơn một phần thưởng cá nhân. Đó là sự ghi nhận dành cho một người nghệ sĩ – thầy giáo đã chọn ở lại với quê hương, ở lại với lớp học, ở lại với những giá vẽ thầm lặng. Trong bối cảnh nhiều nghệ sĩ trẻ tìm kiếm không gian sáng tạo ở những đô thị lớn, sự gắn bó ấy càng trở nên đáng trân trọng.

Người xứ Thanh có một nét rất riêng: bền bỉ, ít nói, làm việc đến cùng. Ngọ Duy Lương mang trọn nét tính cách ấy vào hội họa. Anh không chạy theo danh xưng, không vội “định vị” mình bằng những tuyên ngôn ồn ào. Tranh anh tự đi, tự tìm người đồng cảm. Có thể không nhiều, nhưng đủ sâu.

Nhìn lại hành trình của Ngọ Duy Lương, người ta thấy một đời sống nghệ thuật không tách rời đời sống xã hội; một người thầy không tách rời người nghệ sĩ; một con người xứ Thanh âm thầm góp thêm sắc màu cho quê hương mình. Bữa tiệc sắc màu của “Lão Ngọ” không phải là bữa tiệc phô trương, mà là bữa tiệc của cảm xúc đã được ủ men qua thời gian, để lại dư vị lâu bền.

Và có lẽ, điều đáng nói nhất không nằm ở những bằng khen hay giải thưởng, mà ở chỗ: giữa bao biến động, Ngọ Duy Lương vẫn giữ được cho mình một nhịp đi chậm rãi, một niềm tin vào cái đẹp, và một cách sống thủy chung với nghệ thuật. Sắc màu ấy, vì thế, không chỉ nằm trên toan vẽ, mà đã thấm vào đất, vào người, vào ký ức của xứ Thanh.

Huy Thủy