Bắt đầu từ năm nay sẽ khám sàng lọc miễn phí, tiến tới miễn viện phí

Theo dõi KTMT trên

Trong nhiều năm qua, khám sức khỏe định kỳ đã được xác định là giải pháp nền tảng để phòng bệnh, phát hiện sớm và giảm chi phí điều trị. Tuy nhiên trên thực tế, hoạt động này vẫn còn phân mảnh, phụ thuộc nhiều vào điều kiện kinh tế, nghề nghiệp và độ bao phủ của bảo hiểm y tế (BHYT). Một bộ phận lớn người dân như lao động tự do, nông dân, ngư dân, nội trợ… hầu như chưa có cơ hội tiếp cận khám định kỳ, đặc biệt là sàng lọc phát hiện sớm các bệnh mạn tính và ung thư.

Khi gánh nặng bệnh tật ngày càng lớn

Một số bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, béo phì đang gia tăng rất nhanh, trở thành thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Dù giai đoạn 2021–2025, nhiều địa phương đã triển khai đồng bộ các chương trình phòng, chống bệnh song tỷ lệ phát hiện sớm vẫn còn thấp, nhiều người chỉ đi khám khi bệnh đã có biến chứng, do hạn chế về nhận thức và khả năng chi trả.

Tại Hà Nội, tỷ lệ thừa cân, béo phì, đặc biệt ở nhóm vị thành niên tiếp tục tăng, kéo theo nguy cơ mắc bệnh mạn tính sớm. Tương tự, TP.HCM cũng đối mặt thực trạng trên thông qua khám sức khỏe miễn phí cho gần 208.000 người cao tuổi. Qua đó, ngành y tế thành phố phát hiện hơn 63% mắc tăng huyết áp và trên 26% mắc hoặc nghi ngờ đái tháo đường, trong đó hàng chục nghìn trường hợp được phát hiện lần đầu, tạo cơ sở quan trọng để quản lý, điều trị lâu dài.

Theo Bộ Y tế, giai đoạn 2021–2024, tỷ lệ người lao động được khám sức khỏe định kỳ tăng 10–15%, khoảng 70% người cao tuổi được khám ít nhất một lần mỗi năm. Tuy nhiên, năng lực quản lý bệnh không lây nhiễm tại tuyến cơ sở dù có được cải thiện song mức độ bao phủ giữa các nhóm dân cư vẫn chưa đồng đều.

Trước thực trạng này, ngành y tế đang chuyển mạnh từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”. Hà Nội thí điểm trạm y tế số, quản lý sức khỏe người dân bằng hồ sơ điện tử. TP.HCM xây dựng lộ trình khám sức khỏe miễn phí hằng năm, ưu tiên người cao tuổi, học sinh, từng bước mở rộng sang các nhóm khác, đồng thời số hóa dữ liệu y tế.

Năm 2026 được kỳ vọng là cột mốc quan trọng của ngành y tế, với Nghị quyết 261/2025/QH15 mở rộng quyền lợi bảo hiểm y tế và cải thiện điều kiện cho nhân viên y tế. Đặc biệt, Luật Phòng bệnh có hiệu lực từ 1/7/2026 lần đầu tiên đặt phòng bệnh ở vị trí trung tâm, tạo nền tảng cho hệ thống y tế bền vững, lấy dự phòng làm gốc.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn, chính sách khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí mỗi năm một lần có cơ sở khoa học và ý nghĩa nhân văn sâu sắc, giúp chăm sóc sức khỏe người dân xuyên suốt vòng đời và giảm tải cho hệ thống y tế.

Ưu tiên nhóm yếu thế từ năm 2026

Theo dự thảo kế hoạch, từ năm 2026, Nhà nước sẽ triển khai khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần theo nhóm đối tượng và lộ trình ưu tiên. Trong năm đầu, ngân sách tập trung cho người cao tuổi, người có công, hộ nghèo, cận nghèo và trẻ em dưới 6 tuổi; các nhóm đang được khám theo quy định hiện hành tiếp tục duy trì.

Hoạt động khám sẽ chủ yếu triển khai tại trạm y tế xã, có sự hỗ trợ về nhân lực, chuyên môn và trang thiết bị từ các cơ sở y tế tuyến trên. Gói khám miễn phí gồm các chuyên khoa cơ bản, xét nghiệm máu, sinh hóa, siêu âm, X-quang, điện tim,… tùy nhóm tuổi và yếu tố nguy cơ. Kết quả được cập nhật vào sổ sức khỏe điện tử và hệ thống VNeID, tránh trùng lặp và phục vụ quản lý lâu dài.

Theo ước tính, chi phí khám trung bình khoảng 300.000 đồng/người. Với hơn 80 triệu người không thuộc nhóm lao động do doanh nghiệp chi trả, tổng kinh phí khoảng 25.000 tỷ đồng, được phân bổ theo lộ trình và huy động từ nhiều nguồn, trong đó có quỹ BHYT.

Bảo hiểm y tế “quyền lực” hơn từ đầu năm 2026

Khi Nghị quyết 261/2025/QH15 chính thức có hiệu lực sẽ tạo ra bước ngoặt lớn đối với chính sách bảo hiểm y tế (BHYT). Điểm nhấn đáng chú ý nhất là việc mở rộng nhóm đối tượng được hưởng 100% chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi BHYT, bao gồm người thuộc hộ cận nghèo và người cao tuổi từ đủ 75 tuổi trở lên đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Cùng với đó, tỷ lệ và mức hưởng BHYT đối với các đối tượng chính sách xã hội, người yếu thế, người có thu nhập thấp và một số nhóm ưu tiên khác cũng được điều chỉnh tăng. Theo Bộ Y tế, đây là giải pháp nhằm giảm gánh nặng chi phí y tế trong bối cảnh già hóa dân số nhanh và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao.

Đáng chú ý, Quỹ BHYT không chỉ chi trả cho khám chữa bệnh khi đã mắc bệnh như trước đây, mà sẽ mở rộng sang chi trả cho khám sàng lọc, tầm soát sớm một số bệnh theo lộ trình. Điều này giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe ngay từ khi chưa có triệu chứng, thay vì chỉ tiếp cận y tế khi bệnh đã trở nặng.

Song song đó, Nhà nước cho phép thí điểm đa dạng hóa các gói BHYT và triển khai bảo hiểm y tế bổ sung do doanh nghiệp cung cấp, nhằm đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng và chuyên sâu của người dân.

Đánh giá về chính sách khám sức khỏe định kỳ và miễn viện phí theo lộ trình, GS.TS Nguyễn Hoàng Định, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho rằng đây là bước tiến rất quan trọng của hệ thống y tế Việt Nam. Theo ông, khám định kỳ và phát hiện bệnh sớm sẽ giúp điều trị sớm, giảm chi phí y tế lâu dài, đồng thời giảm tải đáng kể cho các bệnh viện tuyến trên.

Ở góc độ quản lý, bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), cho biết mục tiêu “miễn viện phí” đồng nghĩa với tiến trình bao phủ BHYT toàn dân và giảm tối đa phần đồng chi trả của người bệnh. Chính sách này được xây dựng trên ba trụ cột gồm bảo hiểm y tế, ngân sách nhà nước và các nguồn lực xã hội, triển khai theo lộ trình phù hợp với khả năng cân đối quỹ và điều kiện kinh tế – xã hội từng giai đoạn.

Theo đó, Bộ Y tế sẽ xác định gói dịch vụ y tế cơ bản được miễn phí, bao gồm danh mục dịch vụ, bệnh, thuốc và trang thiết bị thiết yếu. Các bệnh phổ biến sẽ được bao phủ trước, sau đó mở rộng dần theo khả năng ngân sách và quỹ BHYT. Mức chi tối đa cho mỗi lượt khám chữa bệnh cũng sẽ được quy định cụ thể, dựa trên chi phí bình quân nội trú – ngoại trú toàn quốc.

Lộ trình miễn viện phí theo ba giai đoạn

Theo đề xuất của Bộ Y tế, lộ trình miễn viện phí sẽ triển khai theo ba giai đoạn, bắt đầu từ năm 2026.

Trong giai đoạn 2026–2027, quyền lợi BHYT của người dân được nâng lên thông qua việc tăng tỷ lệ và mức thanh toán. Mỗi người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí tối thiểu một lần mỗi năm theo nhóm đối tượng và lộ trình ưu tiên. Nhóm cận nghèo và người cao tuổi từ 75 tuổi trở lên đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội được thanh toán 100% chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi BHYT. Mức đóng BHYT dự kiến tăng khoảng 5,1% từ năm 2027, trong đó ngân sách nhà nước tiếp tục hỗ trợ cho các nhóm chính sách xã hội.

Giai đoạn 2028–2030 đặt mục tiêu giảm tỷ lệ chi tiền túi của người dân xuống còn 30% hoặc thấp hơn. Trong thời gian này, BHYT sẽ mở rộng thanh toán đối với thuốc, trang thiết bị y tế và dịch vụ kỹ thuật; đồng thời thí điểm sàng lọc 2–3 bệnh có hiệu quả chi phí cao và bắt đầu chi trả cho một số dịch vụ phòng bệnh từ quỹ BHYT. Tỷ lệ bao phủ BHYT phấn đấu vượt 95% dân số.

Sau năm 2030, Việt Nam hướng tới bao phủ BHYT toàn dân và tiến tới miễn viện phí cho toàn dân trong phạm vi gói dịch vụ y tế cơ bản. Hoạt động sàng lọc sẽ mở rộng lên 3–5 bệnh có hiệu quả chi phí cao. Mức đóng BHYT dự kiến tăng lên 6% từ năm 2032, đi kèm với việc hoàn thiện hệ thống y tế cơ sở và xây dựng mạng lưới thanh toán BHYT thông minh, đa tầng.

Các chuyên gia đánh giá, nếu được tổ chức bài bản và bền vững, chính sách khám sức khỏe định kỳ miễn phí mỗi năm một lần không chỉ giúp phát hiện bệnh sớm, giảm chi phí điều trị, mà còn tạo nền tảng cho một hệ thống y tế hiện đại, công bằng và nhân văn hơn – nơi phòng bệnh thực sự trở thành “tuyến đầu” bảo vệ sức khỏe người dân.

Giảm gánh nặng cho học sinh, sinh viên và người dân đô thị lớn

Một thay đổi đáng chú ý khác là việc giảm mức đóng BHYT cho học sinh, sinh viên từ ngày 1/1/2026 theo Nghị định 188 của Chính phủ. Theo đó, ngân sách nhà nước hỗ trợ tối thiểu 50% mức đóng, giúp giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho gia đình.

Riêng tại TP.HCM, từ cuối năm 2025, thành phố đã triển khai chính sách miễn đóng BHYT cho học sinh và người cao tuổi. Với sự hỗ trợ đồng thời từ ngân sách trung ương và địa phương, các nhóm này được hưởng BHYT hoàn toàn miễn phí.

“Cởi trói” thu nhập cho đội ngũ y tế

Song song với việc mở rộng quyền lợi cho người dân, chính sách mới cũng tập trung cải thiện thu nhập và điều kiện làm việc cho nhân viên y tế – lực lượng trực tiếp chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Từ ngày 1/1/2026, bác sĩ và dược sĩ được xếp lương khởi điểm từ bậc 2 ngay khi tuyển dụng, thay vì bậc 1 như trước đây. Những người làm việc trong các lĩnh vực đặc thù, áp lực và rủi ro cao như hồi sức cấp cứu, tâm thần, pháp y, giải phẫu bệnh… được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề lên tới 100%. Nhân viên y tế tại trạm y tế xã và cơ sở y tế dự phòng cũng được áp dụng mức phụ cấp linh hoạt, cao nhất tại vùng khó khăn, biên giới và hải đảo.

Theo cơ quan quản lý, việc cải thiện thu nhập và chế độ đãi ngộ nhằm khắc phục tình trạng thiếu hụt nhân lực, đặc biệt ở tuyến cơ sở, đồng thời tạo động lực để đội ngũ y bác sĩ yên tâm gắn bó lâu dài với ngành.

Hà Chi