Bao bì thương mại điện tử: “Điểm mù” vật liệu vừa được đo đếm tại TP.HCM

Theo dõi KTMT trên

133 mẫu bao bì thực tế được thu thập và phân tích trong một khảo sát vật liệu do các đơn vị thu gom, phân loại phối hợp cùng nền tảng dữ liệu tuần hoàn LoopNet Asia triển khai. Không phải khảo sát cảm quan, cũng không dựa trên ước tính thị trường, đây là phép nhận diện trực tiếp thành phần vật liệu trên từng kiện hàng.

Kết quả hé lộ một khoảng trống vốn được nhắc đến nhiều trong ngành nhưng hiếm khi được lượng hóa. Trong số 105 mẫu cho tín hiệu rõ, nhựa polypropylene (PP) chiếm 43%, polyethylene tỷ trọng thấp (LDPE) chiếm 25%, polyvinyl chloride (PVC) chiếm gần 24% và polyethylene tỷ trọng cao (HDPE) chiếm 8,6%. 28 mẫu còn lại, chủ yếu là nhãn in nhiệt đa lớp, không thể nhận diện đầy đủ do cấu trúc composite phức hợp.

Thoạt nhìn, tỷ lệ PP và LDPE tương đối cao có thể được xem là tín hiệu tích cực, bởi đây là những vật liệu có khả năng tái chế. Nhưng điểm đáng chú ý lại nằm ở phần vật liệu chiếm tỷ lệ nhỏ hơn: PVC. Phần lớn PVC xuất hiện trong băng keo đóng gói và một số nhãn dán, những chi tiết ít được chú ý nhưng lại có ảnh hưởng lớn đến toàn bộ dòng tái chế. Trong tái chế cơ học, PVC không tương thích với polyethylene hay polypropylene. Chỉ một lượng lẫn nhỏ cũng có thể làm giảm chất lượng nhựa tái sinh, kéo theo nguy cơ cả lô nguyên liệu bị hạ cấp hoặc loại bỏ. Đây chính là nghịch lý của bao bì thương mại điện tử hiện nay: những thành phần rẻ tiền nhất đôi khi lại là yếu tố làm tăng chi phí môi trường lớn nhất.

Bối cảnh thị trường khiến vấn đề này trở nên đáng lưu tâm hơn. Theo dữ liệu thị trường, năm 2025, bốn nền tảng thương mại điện tử lớn tại Việt Nam ghi nhận gần 3,94 tỷ sản phẩm được giao dịch, với tổng giá trị giao dịch hàng hóa đạt khoảng 17,2 tỷ USD, tăng 35% so với năm trước. Năm 2026, quy mô thị trường được dự báo có thể đạt 34 tỷ USD và được bộ Công Thương đặt mục tiêu đạt 37 tỷ USD. Mỗi đơn hàng thường đi kèm từ hai đến năm lớp vật liệu phụ trợ, túi nhựa, băng keo, nhãn dán, lớp đệm. Khi nhân với hàng tỷ đơn mỗi năm, một thay đổi nhỏ trong thiết kế vật liệu có thể tạo ra tác động môi trường theo cấp số nhân.

Nhiều quốc gia trong khu vực đã bắt đầu xử lý bài toán này từ góc độ quản trị vật liệu. Trung Quốc thúc đẩy chuyển đổi sang vật liệu đóng gói thân thiện hơn với tái chế trong hệ thống logistics. Hàn Quốc thử nghiệm mô hình thu hồi và tái sử dụng bao bì thông qua chính mạng lưới giao hàng hiện hữu, trong đó bao bì được thu hồi sau khi giao và đưa vào vòng tuần hoàn làm sạch – tái sử dụng. Singapore yêu cầu doanh nghiệp kê khai khối lượng bao bì nhựa đưa ra thị trường thông qua Cơ quan Môi trường Quốc gia Singapore, tạo nền tảng dữ liệu để điều

chỉnh chính sách. Điểm chung của các mô hình này là không bắt đầu bằng cấm đoán, mà bằng đo lường.

Tại Việt Nam, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất đã có hiệu lực từ năm 2024 và lộ trình giảm nhựa dùng một lần đang được thúc đẩy. Tuy vậy, bao bì thương mại điện tử vẫn là vùng giao thoa giữa bao bì sản phẩm và bao bì logistics, khiến trách nhiệm vật liệu chưa được định nghĩa rõ ràng. Khoảng trống này khiến doanh nghiệp khó thiết kế lộ trình chuyển đổi, trong khi các đơn vị tái chế tiếp tục phải xử lý một dòng vật liệu có độ pha tạp cao.

Điều đáng chú ý là giải pháp không nhất thiết phải tốn kém. Việc thay thế băng keo PVC bằng băng keo giấy hoặc băng keo kích hoạt bằng nước chỉ làm tăng chi phí vật liệu ở mức hạn chế nhưng có thể cải thiện đáng kể khả năng tái chế. Chuẩn hóa nhãn in nhiệt theo cấu trúc đơn lớp cũng là can thiệp kỹ thuật khả thi.

Vấn đề nằm ở chỗ: doanh nghiệp chỉ thay đổi khi có dữ liệu đủ rõ để chứng minh hiệu quả.

133 phép đo tại TP.HCM chưa đủ để đại diện cho toàn bộ thị trường. Nhưng chúng đủ để chỉ ra rằng ngành thương mại điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà bao bì không còn là chi phí hậu cần đơn thuần.

Nó đã trở thành bài toán của năng lực cạnh tranh, tuân thủ quy định và quản trị chuỗi cung ứng. Trong kinh tế tuần hoàn, mọi chuyển đổi đều bắt đầu bằng một phép đo. Và với thương mại điện tử Việt Nam, phép đo đó có lẽ vừa chính thức bắt đầu.

M.T