Ba biến số toàn cầu đang thay đổi mọi tính toán của thương mại Việt Nam
Địa chính trị, năng lượng và logistics, ba biến số toàn cầu đang thách thức chuỗi cung ứng và chi phí xuất nhập khẩu, buộc doanh nghiệp Việt phải tái cơ cấu để duy trì cạnh tranh.
Thương mại toàn cầu không còn vận hành thuần túy theo quy luật cung – cầu. Ba biến số địa chính trị, năng lượng và logistics đang đồng thời tác động, buộc doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực chống chịu chuỗi cung ứng. Khi các yếu tố này đồng thời tác động, câu hỏi không còn là tăng trưởng xuất khẩu bao nhiêu, mà là nền kinh tế và doanh nghiệp có đủ khả năng duy trì chuỗi cung ứng hay không.
Biến số đầu tiên là địa chính trị – yếu tố tác động dây chuyền. Eo biển Hormuz – tuyến huyết mạch vận chuyển 30% dầu thô toàn cầu – hiện là tâm điểm rủi ro. Theo ông Trương Xuân Trung, Tham tán Thương mại Việt Nam tại UAE, bất kỳ gián đoạn nào tại khu vực này đều lập tức đẩy phí bảo hiểm hàng hải và chi phí vận tải tăng, đồng thời kéo dài thời gian giao hàng, gây áp lực trực tiếp lên doanh nghiệp xuất khẩu.
Biến số thứ hai là năng lượng – yếu tố chiến lược. Chi phí năng lượng tác động trực tiếp tới giá thành sản xuất và vận tải. Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, cho biết trong các giai đoạn giá dầu tăng mạnh, chi phí vận tải biển có thể tăng từ 15-30%, trong khi chi phí sản xuất các ngành công nghiệp nặng như thép, xi măng, hóa chất cũng tăng tương ứng. Sự bất ổn năng lượng không chỉ đe dọa lợi nhuận mà còn ảnh hưởng tới khả năng duy trì chuỗi cung ứng.
Biến số thứ ba là logistics – từ chi phí hỗ trợ trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi. Chi phí logistics của Việt Nam hiện ở mức 16-20% GDP, cao hơn mức trung bình toàn cầu 10-12%, theo ông Ngô Khắc Lễ, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu chịu tác động từ địa chính trị và năng lượng, logistics không còn chỉ là chi phí hỗ trợ mà trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh. Các gián đoạn vận tải, thiếu hụt kho bãi hoặc cảng biển đều lập tức ảnh hưởng tới khả năng giao hàng và biên lợi nhuận doanh nghiệp.
Trước ba biến số đồng thời tác động, doanh nghiệp Việt Nam cần tái cấu trúc chiến lược kinh doanh. Theo Bộ Công Thương, giải pháp là đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, xây dựng phương án dự phòng trong chuỗi cung ứng, ứng dụng công nghệ số để tối ưu chi phí và nâng cao khả năng dự đoán rủi ro. Chuỗi cung ứng linh hoạt, ổn định và thích ứng với biến số toàn cầu giờ trở thành yếu tố sống còn.
Những doanh nghiệp chủ động ứng dụng dữ liệu vận tải, quản lý thời gian thực và tối ưu hóa nguồn lực sẽ không chỉ giảm chi phí mà còn nâng cao khả năng duy trì hoạt động trong khủng hoảng. Sự chuẩn bị này đặc biệt quan trọng trong các ngành năng lượng, hóa chất, công nghiệp nặng và các lĩnh vực xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, nơi mà mỗi gián đoạn nhỏ từ bên ngoài đều có thể tạo ra tác động dây chuyền lớn.
