Xuất khẩu Việt trước phép thử chi phí và thuế quan

Theo dõi KTMT trên

Tăng trưởng cao, nhưng tín hiệu đơn hàng chưa bứt phá

Tháng 1/2026, xuất khẩu thủy sản đạt hơn 1,01 tỷ USD, tăng 30,6% so với cùng kỳ, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP). Nhiều ngành hàng khác cũng ghi nhận nhịp tăng tích cực.

Điểm mới nằm ở chỗ: tăng trưởng hiện tại phản ánh đơn hàng ký trước đó, trong khi đơn hàng mới từ nước ngoài không cải thiện đáng kể so với tháng 1. Khoảng trễ này khiến rủi ro nửa cuối năm trở nên đáng chú ý hơn con số tăng trưởng đầu kỳ.

Thuế giảm, nhưng lợi thế cũng giảm

Sau khi Toà án Tối cao Mỹ bác bỏ một số mức thuế “có đi có lại”, Nhà Trắng áp thuế bổ sung 10% trong 150 ngày và có thể nâng lên 15%. So với mức 20% từng áp với hàng Việt Nam, thuế mới thấp hơn.

Nhưng vấn đề không nằm ở mức thuế tuyệt đối. Khi chênh lệch thuế giữa Việt Nam và các đối thủ như Trung Quốc, Ấn Độ thu hẹp, lợi thế tương đối giảm theo. Nhà nhập khẩu có thêm lựa chọn, trong khi doanh nghiệp Việt vẫn chịu chi phí tuân thủ và rủi ro chính sách biến động liên tục.

Ở ngành thủy sản, quy định tương đương theo MMPA khiến nhiều lô hàng phải bổ sung chứng nhận, kéo dài thời gian và tăng chi phí. VASEP cho biết một số doanh nghiệp đã ghi nhận đơn hàng sang Mỹ chững lại.

Cú sốc tiềm ẩn: logistics có thể xóa 1 điểm tăng trưởng

Biến số lớn hơn nằm ở chi phí vận tải và năng lượng. Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), giá nhiên liệu và hàng hóa tiêu dùng có thể tăng trong thời gian tới.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân (Đại học Kinh tế TP.HCM) cảnh báo: nếu rủi ro an ninh trên các tuyến Trung Đông – Suez gia tăng, logistics sẽ là cú sốc chi phí trực tiếp nhất. Phần lớn hàng sang châu Âu và một phần sang Mỹ đi qua các tuyến này.

Kịch bản căng thẳng kéo dài trên 6 tháng có thể khiến kim ngạch xuất khẩu giảm 2–4% so với kịch bản cơ sở, tương đương mất 0,8–1,5 điểm phần trăm tăng trưởng năm. Với các ngành có biên lợi nhuận mỏng như dệt may, da giày, mức tăng cước 10–15% đã đủ làm xói mòn đáng kể lợi nhuận.

Điểm mới của năm 2026 không phải là cầu sụt mạnh, mà là chi phí tăng nhanh hơn khả năng điều chỉnh giá bán.

Năm của năng lực thích ứng

Khảo sát cho thấy sản lượng, việc làm và hoạt động mua hàng cải thiện, nhưng đơn hàng xuất khẩu mới chưa bứt phá. Đồng thời, áp lực giá đầu vào tăng, buộc doanh nghiệp phải cân nhắc giữa giữ thị phần và bảo toàn biên lợi nhuận.

Chiến lược vì vậy đang dịch chuyển: từ mở rộng đơn hàng sang bảo vệ chuỗi giao hàng ổn định và chi phí có thể dự đoán. Doanh nghiệp đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường, tận dụng FTA sâu hơn, siết quy tắc xuất xứ và nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước.

Năm 2026 không còn là câu chuyện “xuất khẩu tăng bao nhiêu”, mà là giữ được bao nhiêu lợi thế khi môi trường thương mại thay đổi liên tục. Trong một hệ thống mà chỉ cần chi phí vận tải tăng vài chục USD mỗi container cũng đủ làm lệch cán cân, sức bền tài chính sẽ quyết định ai trụ lại và ai mất thị phần.