Nhà nước dùng phân loại đô thị để “bẻ lái” tăng trưởng theo hướng xanh
Thay vì chỉ xếp loại hành chính, Nghị định 35/2026/NĐ-CP biến phân loại đô thị thành công cụ chính sách, buộc quá trình đô thị hóa phải gắn với tăng trưởng xanh, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
Nghị định yêu cầu khai thác, sử dụng hiệu quả đất đai; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế trong quản lý, đầu tư phát triển đô thị. Ảnh minh họa: TTXVN
Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 35/2026/NĐ-CP, quy định chi tiết thi hành Nghị quyết 111/2025/UBTVQH15 về phân loại đô thị, cho thấy một thay đổi rõ rệt trong cách tiếp cận phát triển đô thị, đó là: phân loại không chỉ để công nhận danh hiệu, mà để dẫn dắt mô hình tăng trưởng.
Khác với các quy định trước đây, thiên về tiêu chí quy mô và hạ tầng cứng, Nghị định 35 đặt trọng tâm vào chất lượng phát triển, đặc biệt là yêu cầu tăng trưởng xanh và bền vững. Đây được xem là bước hoàn thiện thể chế quan trọng, tạo khung pháp lý thống nhất cho quá trình đô thị hóa trong giai đoạn mới.
Theo Nghị định, khái niệm đô thị hiện hữu và đô thị mở rộng được xác định rõ ràng, gắn chặt với quy hoạch chung đã được phê duyệt. Điều này nhằm tránh tình trạng mở rộng đô thị dàn trải, thiếu kiểm soát – một vấn đề từng gây áp lực lớn lên hạ tầng và tài nguyên tại nhiều địa phương.
Đáng chú ý, lần đầu tiên phát triển đô thị tăng trưởng xanh được định nghĩa cụ thể trong văn bản dưới luật. Theo đó, đô thị không chỉ được đánh giá qua mật độ xây dựng hay dân số, mà còn qua hạ tầng xanh, không gian xanh, công trình xanh, mức độ sử dụng năng lượng sạch và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Cách tiếp cận này cho thấy, Nhà nước đang dịch chuyển từ tư duy “mở rộng nhanh” sang “phát triển có kiểm soát”.
Nghị định cũng đưa ra 6 nguyên tắc phát triển đô thị, nhấn mạnh yêu cầu phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội, môi trường và quốc phòng – an ninh. Việc cải tạo, chỉnh trang, hay phát triển đô thị mới, buộc phải gắn với bảo vệ tài nguyên nước, duy trì dòng chảy tối thiểu và không vượt ngưỡng khai thác nước dưới đất – những yếu tố trước đây thường bị xem nhẹ trong quá trình đô thị hóa.
Một điểm nhấn đáng chú ý khác là việc xác lập 3 nhóm tiêu chí phát triển đô thị tăng trưởng xanh, bao gồm: hạ tầng xanh, môi trường đô thị, và năng lượng – giảm phát thải. Các tiêu chí này không mang tính định hướng chung chung, mà được lượng hóa thông qua các chỉ số cụ thể như: tỷ lệ vận tải công cộng, diện tích cây xanh, tỷ lệ xử lý nước thải, mức sử dụng năng lượng tái tạo và số lượng công trình xanh.
Để các tiêu chí này không chỉ nằm trên giấy, Nghị định 35 đi kèm cơ chế khuyến khích rõ ràng. Các dự án đáp ứng tiêu chí tăng trưởng xanh có thể được tiếp cận tín dụng ưu đãi, bảo lãnh vay vốn từ các quỹ môi trường và hưởng ưu đãi thuế khi đầu tư vào hạ tầng xanh, tiết kiệm năng lượng, xử lý chất thải. Đồng thời, địa phương được ưu tiên bố trí quỹ đất và ngân sách cho các dự án phù hợp định hướng này.
Ở góc độ quản lý, Nghị định quy định chi tiết trình tự, thủ tục công nhận loại đô thị, phân định rõ trách nhiệm giữa chính quyền địa phương, Hội đồng thẩm định liên ngành và Bộ Xây dựng. Quy trình với mốc thời gian cụ thể, được kỳ vọng sẽ giảm độ trễ trong thực thi và tăng tính minh bạch.
Nhìn tổng thể, Nghị định 35/2026/NĐ-CP không đơn thuần là văn bản kỹ thuật về phân loại đô thị. Đây là công cụ chính sách nhằm điều chỉnh hướng phát triển đô thị theo quỹ đạo xanh, thông minh và bền vững hơn – nơi việc được công nhận loại đô thị gắn liền với trách nhiệm về môi trường, hạ tầng và chất lượng sống.
