Ngày Trái Đất 2026: Thúc đẩy đổi mới và giải quyết các vấn đề môi trường

Theo dõi KTMT trên

Sự kiện Ngày Trái Đất đầu tiên được tổ chức vào năm 1970. Đến năm 2009, Liên hợp quốc chính thức công nhận ngày 22/4 là Ngày Trái Đất và từ đó đây trở thành hoạt động thường niên được tổ chức trên phạm vi toàn cầu.

Trái Đất là nơi nuôi dưỡng sự sống, là hành tinh xanh mà tự nhiên ban tặng cho con người. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển, con người cũng đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với chính trái đất, với môi trường sống của nhân loại.

Đó là tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, đa dạng sinh học suy giảm nhanh chóng, nguồn nước ngọt và nước biển bị ô nhiễm, đất đai bạc màu, nguồn lợi thủy sản cạn kiệt. Cùng với đó, tầng ozon – lớp lá chắn quan trọng bảo vệ trái đất – cũng bị tổn hại, khiến nhiệt độ toàn cầu liên tục gia tăng.

Những năm gần đây, các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với tần suất dày hơn, từ nắng nóng kéo dài, mưa lớn đến bão lũ thường xuyên và hạn hán nghiêm trọng. Đây được xem là minh chứng rõ nét cho sự tác động của biến đổi khí hậu. Và khi môi trường không còn bền vững thì những mục tiêu phát triển như xóa đói giảm nghèo, chăm sóc sức khỏe hay đảm bảo sinh kế cho người dân cũng bị ảnh hưởng nặng nề.

Trước những cảnh báo ngày càng rõ ràng về tình trạng suy thoái môi trường, ngày 22/4/1970, Thượng nghị sĩ Mỹ Gaylord Nelson đã phát động một phong trào vì môi trường với sự tham gia của khoảng 20 triệu người dân Mỹ. Hoạt động này nhằm phản đối hàng loạt vấn đề như tràn dầu, ô nhiễm công nghiệp, xả thải chưa qua xử lý, hóa chất độc hại, thuốc trừ sâu, suy giảm các vùng hoang dã và ô nhiễm không khí.

Theo Gaylord Nelson, đó là ngày để con người tạm gác lại công việc thường nhật, dành thời gian suy ngẫm và hành động vì thiên nhiên – nơi chúng ta đang sinh sống.

Ngày Trái Đất đầu tiên được xem là dấu mốc quan trọng, mở đường cho nhiều phong trào bảo vệ môi trường trên toàn thế giới. Tại Mỹ, sự kiện này đã góp phần thúc đẩy việc ban hành nhiều đạo luật lớn về môi trường như Luật Không khí sạch, Luật Nước sạch và Luật Bảo vệ các loài nguy cấp. Sau đó, nhiều quốc gia khác cũng xây dựng và triển khai những chính sách tương tự.

Năm 2009, Đại hội đồng Liên hợp quốc quyết định lấy ngày 22/4 là Ngày quốc tế Mẹ Trái Đất, hay còn gọi là Ngày Trái Đất. Kể từ đó, sự kiện này được tổ chức thường niên tại nhiều quốc gia, trở thành dịp để con người nhìn lại giá trị của môi trường tự nhiên và khẳng định trách nhiệm chung trong việc bảo vệ hành tinh xanh.

Đến nay, Ngày Trái đất ngày càng được hưởng ứng rộng rãi với sự tham gia của hàng tỷ người tại hàng trăm quốc gia thông qua nhiều hoạt động khác nhau, cùng hướng đến mục tiêu chung là bảo vệ môi trường sống.

Chủ đề của Ngày Trái Đất thay đổi theo từng năm, song từ 2000 đến nay, nội dung trọng tâm thường hướng đến biến đổi khí hậu – một trong những thách thức lớn nhất của nhân loại.

Những dấu hiệu nóng lên toàn cầu ngày càng rõ nét khi nhiệt độ trái đất liên tục lập các mốc kỷ lục mới. Theo báo cáo “Tình trạng khí hậu toàn cầu 2025” do Tổ chức Khí tượng thế giới công bố ngày 23/3/2026, hệ thống khí hậu trái đất đang mất cân bằng với tốc độ chưa từng có do lượng khí nhà kính tiếp tục tăng mạnh. Điều này kéo theo nhiệt độ không khí, đại dương và tốc độ tan băng đồng loạt tăng cao.

Báo cáo cho biết giai đoạn 2015-2025 là 11 năm nóng nhất từng được ghi nhận. Riêng năm 2025 được xếp vào vị trí năm nóng thứ 2 hoặc thứ 3 trong lịch sử quan trắc, với nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn khoảng 1,43 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp 1850-1900.

Các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, mưa lớn và bão nhiệt đới diễn ra liên tiếp, gây thiệt hại nặng nề và làm lộ rõ mức độ dễ tổn thương của các nền kinh tế và xã hội trên toàn cầu.

Đặc biệt, năm 2024 được ghi nhận là năm đầu tiên nhiệt độ trung bình toàn cầu vượt ngưỡng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, trong khi năm 2025 tiếp tục nằm trong nhóm 3 năm nóng nhất lịch sử.

Sự nóng lên của đại dương kéo theo nhiều hệ lụy như suy giảm hệ sinh thái biển, mất đa dạng sinh học, giảm khả năng hấp thụ carbon và làm gia tăng cường độ các cơn bão nhiệt đới. Băng ở Nam Cực, Greenland và khu vực Bắc Cực tiếp tục tan nhanh, trong khi mực nước biển trung bình toàn cầu hiện đã cao hơn khoảng 11cm so với năm 1993.

Trong khi đó, báo cáo khoảng cách phát thải 2025 của chương trình môi trường Liên hợp quốc cảnh báo rằng nếu quá trình chuyển đổi năng lượng không được đẩy nhanh, nhiệt độ toàn cầu có thể tăng tới 2,8 độ C vào cuối thế kỷ này.

Không chỉ khí hậu, các hệ sinh thái rừng, đại dương, nguồn nước ngọt, đất đai và đa dạng sinh học – nền tảng của an ninh lương thực, sức khỏe và sinh kế cũng đang suy giảm nhanh chóng.

Thiên nhiên hiện hấp thụ khoảng 54% lượng CO2 do con người tạo ra trong thập niên qua, nhưng khả năng này đang suy giảm nghiêm trọng. Khoảng 80% các loài sinh vật bị đe dọa hoặc gần bị đe dọa đều chịu áp lực trực tiếp từ hoạt động của con người.

Có thể thấy, biến đổi khí hậu không còn là vấn đề môi trường đơn thuần mà đã tác động sâu rộng tới kinh tế, y tế, an ninh lương thực và sự phát triển bền vững toàn cầu.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến khó lường, Ngày Trái đất 2026 lựa chọn chủ đề “Our power, Our lanet” (Sức mạnh của chúng ta, hành tinh của chúng ta). Thông điệp này nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong việc thúc đẩy đổi mới và giải quyết các vấn đề môi trường tại địa phương, bất chấp những biến động về chính sách.

Theo Báo cáo rủi ro toàn cầu 2026 của Diễn đàn kinh tế thế giới, các nguy cơ môi trường tiếp tục nằm trong nhóm rủi ro lớn nhất của thập niên tới. Trong đó, thời tiết cực đoan, suy giảm đa dạng sinh học và những biến đổi của hệ thống trái đất được đánh giá là 3 mối đe dọa nghiêm trọng nhất.

Tổng thư ký Tổ chức khí tượng thế giới Celeste Saulo nhận định, khoa học đã giúp con người hiểu rõ hơn về tình trạng mất cân bằng năng lượng và những tác động của nó đối với khí hậu. Tuy nhiên, nếu không có những hành động quyết liệt và kịp thời, hậu quả của cuộc khủng hoảng này có thể kéo dài trong nhiều thập kỷ, thậm chí hàng thế kỷ.

Năm nay, để hưởng ứng Ngày Trái Đất hơn 9.000 sự kiện đã được đăng ký trên toàn thế giới. Chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội đang tận dụng dịp này để khởi động sáng kiến mới, công bố tiến độ thực hiện cam kết và khuyến khích người dân tham gia mạnh mẽ hơn vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

Dù còn rất nhiều thách thức, Ngày Trái Đất vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự quan tâm của cộng đồng, nâng cao trách nhiệm và thúc đẩy hành động vì một hành tinh xanh và một tương lai bền vững hơn.

Ninh An